सिद्धचक्र इत्यादि देवपूजनना विधाननुं — १भेदाभेद रत्नत्रयना आराधक गुरुना प्रसादथी
जाणीने, ध्यान करवुं. ए प्रमाणे पदस्थ ध्याननुं स्वरूप कह्युं. ४९.
ए प्रमाणे ‘‘गुप्तेन्द्रियमना ध्याता ध्येयं वस्तु यथास्थितम् । एकाग्रचिन्तनं ध्यानं फलं
संवरनिर्जरौ ।। [अर्थः — इन्द्रिय अने मनने रोकनार ध्याता छे, यथास्थित पदार्थ ध्येय छे,
एकाग्रचिन्तन ध्यान छे, संवर२ अने निर्जरा — ए ध्याननुं फळ छे.]’’३ — आ श्लोकमां
कहेल लक्षणवाळां ध्याता, ध्येय, ध्यान अने फळनुं संक्षेपमां व्याख्यान करीने त्रण गाथा
द्वारा बीजा अंतराधिकारमां प्रथम स्थळ समाप्त थयुं.
हवे आगळ, रागादि विकल्परूप उपाधिथी रहित निज परमात्मपदार्थनी भावनाथी
उत्पन्न सदानंद (नित्यआनंद) जेनुं एक लक्षण छे, एवा सुखामृतना रसास्वादथी तृप्तिरूप
निश्चयध्याननुं परंपराए कारणभूत जे शुभोपयोग लक्षणवाळुं व्यवहारध्यान छे, तेना
ध्येयभूत पंच परमेष्ठीओमांथी प्रथम अरिहंत परमेष्ठीनुं स्वरूप हुं कहुं छुं — ए एक
पातनिका छे. पहेलांनी गाथामां कहेल सर्वपद – नामपद – आदिपदरूप वाचकोना वाच्य जे
पंच परमेष्ठी छे तेमनुं व्याख्यान करतां प्रथम ज हुं श्री जिनेन्द्रनुं स्वरूप निरूपण करुं
छुं — ए बीजी पातनिका छे; अथवा पदस्थ, पिंडस्थ अने रूपस्थ — ए त्रण ध्यानना
ध्येयभूत श्रीअरिहंत – सर्वज्ञनुं स्वरूप हुं दर्शावुं छुं — ए त्रीजी पातनिका छे. आ त्रण
रत्नत्रयाराधकगुरुप्रसादेन ज्ञात्वा ध्यातव्यम् । इति पदस्थध्यानस्वरूपं व्याख्यातम् ।।४९।।
एवमनेन प्रकारेण ‘‘गुप्तेन्द्रियमना ध्याता ध्येयं वस्तु यथास्थितम् । एकाग्रचिन्तनं ध्यानं
फलं संवरनिर्जरौ ।।१।।’’ इति श्लोककथितलक्षणानां ध्यातृध्येयध्यानफलानां संक्षेप-
व्याख्यानरूपेण गाथात्रयेण द्वितीयान्तराधिकारे प्रथमं स्थलं गतम् ।
अतः परं रागादिविकल्पोपाधिरहितनिजपरमात्मपदार्थभावनोत्पन्नसदानन्दैकलक्षण-
सुखामृतरसास्वादतृप्तिरूपस्य निश्चयध्यानस्य परम्परया कारणभूतम् यच्छुभोपयोगलक्षणं
व्यवहारध्यानं तद्ध्येयभूतानां पंचपरमेष्ठिनां मध्ये तावदर्हत्स्वरूपं कथयामीत्येका पातनिका ।
द्वितीया तु पूर्वसूत्रोदितसर्वपदनामपदादिपदानां वाचकभूतानां वाच्या ये
पञ्चपरमेष्ठिनस्तद्व्याख्याने क्रियमाणे प्रथमतस्तावज्जिनस्वरूपं निरूपयामि । अथवा तृतीया
१. भेदाभेद रत्नत्रय एकीसाथे मुनिओने यथाख्यातचारित्र थया पहेलां होय छे अने ते एकी साथे प्रथम
ध्यानमां प्रगटे छे. जुओ आ शास्त्रनी गाथा – ४७.
२. भूमिका प्रमाणमां शुद्धिने अनुसार संवर – निर्जरा थाय छे. ३. श्री तत्त्वानुशासन गाथा – ३८.
२३० ]
बृहद् – द्रव्यसंग्रह