गाथा ५६
गाथार्थः — (हे भव्यो!) कांई पण चेष्टा न करो, कांई पण न बोलो, कांई
पण चिंतवन न करो, जेथी आत्मा निजात्मामां तल्लीनपणे स्थिर थई जाय. आ ज
(आत्मामां लीनता ज) परम ध्यान छे.
टीकाः — ‘‘मा चिट्ठइ मा जंपह मा चिंतह किंवि’’ हे विवेकी पुरुषो! नित्य निरंजन
अने निष्क्रिय एवा निज शुद्धात्मानी अनुभूतिने रोकनार शुभाशुभ चेष्टारूप कायव्यापार,
शुभाशुभ अंतर्बहिर्जल्परूप वचन - व्यापार अने शुभाशुभ विकल्पजाळरूप चित्त - व्यापार
जरा पण न करो; ‘‘जेण होइ थिरो’’ जेथी अर्थात् त्रणे योगना निरोधथी स्थिर थाय छे.
कोण? ‘‘अप्पा’’ आत्मा. केवो स्थिर थाय छे? ‘‘अपग्मि रओ’’ सहजशुद्ध –
ज्ञानदर्शनस्वभावी परमात्मतत्त्वनां सम्यक् श्रद्धान – ज्ञान – आचरणरूप अभेदरत्नत्रयात्मक
परमसमाधिथी उत्पन्न, सर्व प्रदेशोमां आनंद उत्पन्न करनार सुखना आस्वादरूप
परिणतिसहित निजात्मामां रत – परिणत – तल्लीन – तच्चित्त – तन्मय थाय छे. ‘‘इणमेव परं
हवे ज्झाणं’’ आ जे आत्माना सुखस्वरूपमां तन्मयपणुं ते ज निश्चयथी परम अर्थात् उत्कृष्ट
ध्यान छे.
ते परमध्यानमां स्थित जीवोने जे वीतराग परमानंदरूप सुखनो प्रतिभास थाय
मा चेष्टत मा जल्पत मा चिन्तयत किम् अपि येन भवति स्थिरः ।
आत्मा आत्मनि रतः इदं एव परं ध्यानं भवति ।।५६।।
व्याख्या — ‘‘मा चिट्ठह मा जंपह मा चिंतह किंवि’’ नित्यनिरञ्जननिष्क्रियनिज-
शुद्धात्मानुभूतिप्रतिबन्धकं शुभाशुभचेष्टारूपं कायव्यापारं, तथैव शुभाशुभान्तर्बहिर्जल्परूपं
वचनव्यापारं, तथैव शुभाशुभविकल्पजालरूपं चित्तव्यापारं च किमपि मा कुरुत हे
विवेकीजनाः ! ‘‘जेण होइ थिरो’’ येन योगत्रयनिरोधेन स्थिरो भवति । स कः ? ‘‘अप्पा’’
आत्मा । कथम्भूतः स्थिरो भवति ? ‘‘अप्पम्मि रओ’’ सहजशुद्धज्ञानदर्शनस्वभावपरमात्म-
तत्त्वसम्यक्श्रद्धानज्ञानानुचरणरूपाभेदरत्नत्रयात्मकपरमसमाधिसमुद्भूतसर्वप्रदेशाह्लादजनक-
सुखास्वादपरिणतिसहिते निजात्मनि रतः परिणतस्तल्लीयमानस्तच्चित्तस्तन्मयो भवति ।
‘‘इणमेव परं हवे ज्झाणं’’ इदमेवात्मसुखस्वरूपे तन्मयत्वं निश्चयेन परमुत्कृष्टं ध्यानं भवति ।
तस्मिन् ध्याने स्थितानां यद्वीतरागपरमानन्दसुखं प्रतिभाति, तदेव
२४८ ]
बृहद् – द्रव्यसंग्रह