गुणस्थानोमां धर्मध्याननुं निषेधक नथी. १.’’
जे एम कह्युं छे के, ‘दश तथा चौद पूर्वना श्रुतज्ञानथी ध्यान थाय छे’ ते
पण उत्सर्गवचन छे. अपवाद – व्याख्यानथी तो पांच समिति अने त्रण गुप्तिना
प्रतिपादक सारभूत श्रुतज्ञानथी पण ध्यान थाय छे अने केवळज्ञान पण थाय छे.
जो एवुं अपवादव्याख्यान न होय तो ‘‘तुष – माषनुं उच्चारण करतां श्रीशिवभूति
मुनि केवळज्ञानी थई गया’’ इत्यादि गन्धर्वाराधनादि ग्रन्थोमां कहेलुं कथन केवी रीते
घटे? शंकाः — श्रीशिवभूति मुनि पांच समिति अने त्रण गुप्तिओनुं प्रतिपादन
करनार द्रव्यश्रुत जाणता हता अने भावश्रुत तेमने पूर्णपणे हतुं? उत्तरः — एम
न कहेवुं जोईए; केम के जो तेओ पांच समिति अने त्रण गुप्तिना प्रतिपादक
द्रव्यश्रुतने जाणता होत तो ‘न द्वेष कर, न राग कर,’ ए एक पद केम न जाणे?
माटे ज जणाय छे के, पांच समिति अने त्रण गुप्तिरूप आठ प्रवचनमाताप्रमाण
ज भावश्रुत तेमने हतुं अने द्रव्यश्रुत कांई पण नहोतुं. आ व्याख्यान अमे कल्पित
नथी कह्युं; ते चारित्रसार आदि शास्त्रोमां पण कहेवायेलुं छे. ते आ प्रमाणेः —
अंतर्मुहूर्तमां जेओ केवळज्ञान प्राप्त करे छे तेओ क्षीणकषाय गुणस्थानमां रहेनार
‘निर्ग्रंथ’ नामना ॠषि कहेवाय छे. तेमने उत्कृष्टपणे चौद पूर्व श्रुतज्ञान होय छे अने
जघन्यपणे पांच समिति अने त्रण गुप्ति जेटलुं ज श्रुतज्ञान होय छे.
यथोक्तं दशचतुर्दशपूर्वगतश्रुतज्ञानेन ध्यानं भवति तदप्युत्सर्गवचनम् ।
अपवादव्याख्यानेन पुनः पञ्चसमितित्रिगुप्तिप्रतिपादकसारभूतश्रुतेनापि ध्यानं भवति
केवलज्ञानश्च । यद्येवमपवादव्याख्यानं नास्ति तर्हि ‘‘तुसमासं घोसन्तो सिवभूदी केवली जादो’’
इत्यादिगन्धर्वाराधनादिभणितं व्याख्यानम् कथम् घटते ? अथ मतम् — पञ्चसमिति-
त्रिगुप्तिप्रतिपादकं द्रव्यश्रुतमिति जानाति । इदं भावश्रुतं पुनः सर्वमस्ति । नैवं वक्तव्यम् । यदि
पञ्चसमितित्रिगुप्तिप्रतिपादकं द्रव्यश्रुतं जानाति तर्हि ‘‘मा रूसह मा तूसह’’ इत्येकं पदं किं
न जानाति । तत एव ज्ञायतेऽष्टप्रवचनमातृप्रमाणमेव भावश्रुतं, द्रव्यश्रुतं पुनः किमपि नास्ति ।
इदन्तु व्याख्यानमस्माभिर्न कल्पितमेव । तच्चारित्रसारादिग्रन्थेष्वपि भणितमास्ते । तथाहि —
अन्तर्मुहूर्तादूर्ध्वं ये केवलज्ञानमुत्पादयन्ति ते क्षीणकषायगुणस्थानवर्त्तिनो निर्ग्रंथसंज्ञा ऋषयो
भण्यन्ते । तेषां चोत्कर्षेण चतुर्दशपूर्वादिश्रुतं भवति, जघन्येन पुनः पञ्चसमिति-
त्रिगुप्तिमात्रमेवेति ।
२५६ ]
बृहद् – द्रव्यसंग्रह