अने पर्यायरूप बे धर्मोना आधारभूत जीव – धर्मीने मोक्षनी पर्याय प्रगट थतां जेम
ध्यानभावनापर्यायरूपे विनाश थाय छे, तेम ध्येयभूत जीवनो शुद्धपारिणमिकभावलक्षण-
वाळा द्रव्यरूपे पण विनाश थशे. परंतु द्रव्यरूपे तो जीवनो विनाश नथी. तेथी सिद्ध थयुं
के ‘शुद्ध पारिणामिकभावथी (जीवने) बंध अने मोक्ष नथी.’
हवे, ‘आत्मा’ शब्दनो अर्थ कहे छेः ‘‘अत्’’ धातुनो अर्थ ‘‘सतत गमन’’ छे.
‘‘गमन’’ शब्दनो अहीं ‘‘ज्ञान’’ अर्थ थाय छे, कारण के ‘‘बधा गतिरूप अर्थवाळा धातुओ
ज्ञानरूप अर्थवाळा होय छे’ एवुं वचन छे. ते कारणे, यथासंभव ज्ञान – सुखादि गुणोमां
‘‘आ’’ अर्थात् सर्वप्रकारे ‘‘अतति’’ अर्थात् वर्ते ते आत्मा छे अथवा शुभ – अशुभ मन
- वचन - कायानी क्रिया द्वारा यथासंभव तीव्र – मंदादिरूपे जे ‘‘आ’’ अर्थात् पूर्णरूपे ‘‘अतति’’
वर्ते ते आत्मा छे. अथवा उत्पाद, व्यय अने ध्रौव्य ए त्रणे धर्मोद्वारा जे ‘‘आ’’
अर्थात् पूर्णरूपे ‘‘अतति’’ अर्थात् वर्ते ते आत्मा छे.
जेम एक ज चंद्रमा अनेक जळभरेला घडाओमां देखाय छे तेम एक ज जीव
अनेक शरीरोमां रहे छे, एम केटलाक कहे छे पण ते घटतुं नथी. केम घटतुं नथी? चंद्रनां
किरणरूप उपाधिना वशे घडामांना जळनां पुद्गलो ज अनेक चंद्रना आकाररूपे परिणम्यां
छे, एक चंद्रमा अनेकरूपे परिणम्यो नथी. ते बाबतमां द्रष्टांत कहे छे — जेम देवदत्तना
द्रव्यपर्यायरूपधर्मद्वयाधारभूतस्य जीवधर्मिणो मोक्षपर्याये जाते सति यथा
ध्यानभावनापर्यायरूपेण विनाशो भवति, तथा ध्येयभूतस्य जीवस्य
शुद्धपारिणामिकभावलक्षणद्रव्यरूपेणापि विनाशः प्राप्नोति, न च द्रव्यरूपेण विनाशोऽस्ति । ततः
स्थितं शुद्धपारिणामिकमेव बन्धमोक्षौ न भवत इति ।
अथात्मशब्दार्थः कथ्यते । ‘‘अत’’ धातुः सातत्यगमनेऽर्थे वर्तते । गमनशब्देनात्र ज्ञानं
भण्यते, ‘‘सर्वे गत्यर्था ज्ञानार्था’’ इति वचनात् । तेन कारणेन यथासंभवं ज्ञानसुखादिगुणेषु
आसमन्तात् अतति वर्तते यः स आत्मा भण्यते । अथवा शुभाशुभमनोवचनकाय-
व्यापारैर्यथासम्भवं तीव्रमन्दादिरूपेण आसमन्तादतति वर्तते यः स आत्मा । अथवा
उत्पादव्ययध्रौव्यैरासमन्तादतति वर्तते यः स आत्मा ।
किञ्च — यथैकोऽपि चन्द्रमा नानाजलघटेषु दृश्यते तथैकोऽपि जीवो नानाशरीरेषु
तिष्ठतीति वदन्ति तत्तु न घटते । कस्मादिति चेत् — चन्द्रकिरणोपाधिवशेन घटस्थजलपुद्गला
एव नानाचन्द्राकारेण परिणता, न चैकश्चन्द्रः । तत्र दृष्टान्तमाह — यथा देवदत्तमुखोपाधिवशेन
२६० ]
बृहद् – द्रव्यसंग्रह