अर्थः — जे द्रव्योना परिवर्तनथी उत्पन्न थाय छे ते व्यवहारकाळ छे; लोकाकाशमां
दरेक प्रदेश उपर एकेक कालाणु स्थित छे, ते परमार्थ (निश्चय) काळ छे. ११.
लोयायासपदेसे एक्केक्के जि ट्ठिया हु एक्केक्का ।
रयणाणं रासीमिव ते कालाणू असंखदव्वाणि ।।१२।।
अर्थः — जे लोकाकाशना एकेक प्रदेश उपर रत्नोनी राशि जेम एकेक (कालाणु)
स्थित छे, ते कालाणु असंख्यात द्रव्य छे. १२.
संखातीदा जीवे धम्माऽधम्मे अणंत आयासे ।
संखादासंखादा मुत्ति पदेसाउ संति णो काले ।।१३।।
अर्थः — एक जीवद्रव्यमां, धर्मद्रव्यमां अने अधर्मद्रव्यमां असंख्यात प्रदेशो छे,
आकाश द्रव्यमां अनंत प्रदेश छे, पुद्गलमां संख्यात, असंख्यात अने अनंत प्रदेशो छे;
काळमां प्रदेशो नथी. (काळाणु एकप्रदेशी छे, तेमां शक्ति अथवा व्यक्तिनी अपेक्षाए
बहुप्रदेशीपणुं नथी.) १३.
जावदियं आयासं अविभागीपुग्लाणुवट्टद्धं ।
तं खु पदेसं जाणे सव्वाणुट्ठाणदाणरिहं ।।१४।।
अर्थः — अविभागी पुद्गल अणु वडे जेटलुं आकाश रोकाय तेने प्रदेश जाणो.
ते प्रदेश बधा (पुद्गल) परमाणुओने स्थान देवामां समर्थ छे. १४.
जीवो णाणी पुग्गल – धम्माऽधम्मायासा तहेव कालो य ।
अज्जीवा जिणभणिओ ण हु मण्णइ जो हु सो मिच्छो ।।१५।।
अर्थः — जीव ज्ञानी छे, पुद्गल, धर्म, अधर्म, आकाश अने काळ अजीव छे,
एम श्री जिनेंद्रदेवे कह्युं छे, जे आम नथी मानतो ते मिथ्याद्रष्टि छे. १५.
मिच्छत्तं हिंसाई कसाय - जोगा य आसवो बंधो ।
सकसाई जं जीवो परिगिण्हइ पोग्गलं विविहं ।।१६।।
अर्थः — मिथ्यात्व, हिंसा आदि (अव्रत), कषाय अने योगोथी आस्रव थाय छे;
कषाय सहित जीव जे विविध प्रकारनां पुद्गलोने ग्रहण करे छे ते बंध छे. १६.
लघुद्रव्यसंग्रह [ २६७