pachhI paramparAe mokShanI prApti karAve chhe. kahyun chhe ke — ‘tap karavAthI svarga sau koI
meLave chhe, parantu dhyAnanA yogathI je svarga pAme chhe te AgAmI bhavamAn akShay sukh pAme1
chhe.’ A rIte ekatvabhAvanAnun phaL jANIne nirantar nij shuddhAtmAnA ekatvanI bhAvanA
karavI. — Am, ‘ekatva – anuprekShA’ pUrNa thaI. 4.
have, anyatva – anuprekShA kahe chhe. te A pramANe — pUrvokta deh, sagAno,
suvarNAdi artha ane indriyasukhAdi karmone AdhIn hovAthI, vinashvar tem ja hey2 paN
chhe. te badhAn, je TankotkIrNa gnAyak ek svabhAvapaNAne lIdhe nitya ane sarva prakAre
upAdeyabhUt chhe evA, nirvikAr paramachaitanyarUp chitchamatkArasvabhAvavALA nij
paramAtmapadArthathI nishchayanaye anya2 – bhinna chhe, AtmA paN temanAthI anya – bhinna chhe.
ahIn, bhAv (Ashay) em chhe ke — ekatva – anuprekShAmAn ‘‘hun ek chhun’’ ityAdi prakAre
vidhirUp vyAkhyAn chhe ane anyatva – anuprekShAmAn ‘dehAdi padArtho mArAthI bhinna chhe,
mArA nathI’ — em niShedharUpe vyAkhyAn chhe. e rIte ekatva ane anyatva e banne
anuprekShAomAn vidhi ane niShedharUp ja antar chhe; bannenun tAtparya ek ja chhe. — e
मोक्षं प्रापयतीत्यर्थः । तथा चोक्तम् — ‘‘सग्गं तवेण सव्वो, वि पावए तहि वि झाणजोयेण ।
जो पावइ सो पावइ, परलोए सासयं सोक्खं ।१।’’ एवमेकत्वभावनाफलं ज्ञात्वा निरन्तरं
निजशुद्धात्मैकत्वभावना कर्तव्या । इत्येकत्वानुप्रेक्षा गता ।।४।।
अथान्यत्वानुप्रेक्षां कथयति । तथा हि — पूर्वोक्तानि यानि देहबन्धुजन-
सुवर्णाद्यर्थेन्द्रियसुखादीनि कर्माधीनत्वे विनश्वराणि तथैव हेयभूतानि च, तानि सर्वाणि
टङ्कोत्कीर्णज्ञायकैकस्वभावत्वेन नित्यात्सर्वप्रकारोपादेयभूतान्निर्विकारपरमचैतन्यचिच्चमत्कार-
स्वभावान्निजपरमात्मपदार्थान्निश्चयनयेनान्यानि भिन्नानि । तेभ्यः पुनरात्माप्यन्यो भिन्न इति ।
अयमत्र भावः — एकत्वानुप्रेक्षायामेकोऽहमित्यादिविधिरूपेण व्याख्यानं, अन्यत्वानुप्रेक्षायां तु
देहादयो मत्सकाशादन्ये, मदीया न भवन्तीति निषेधरूपेण । इत्येकत्वान्यत्वानुप्रेक्षायां
विधिनिषेधरूप एव विशेषस्तात्पर्यं तदेव । इत्यन्यत्वानुप्रेक्षा समाप्ता ।।५।।
1. mokShapAhuD gAthA. 23.
2. parapadArtho AtmAthI anya chhe – bhinna chhe ane Ashray karavA yogya nathI. parapadArthomAn nimitta paN
AvI jAy chhe, temanI sanmukhatAthI rAg – dveSh utpanna thAy chhe, mATe te hey chhe arthAt AtmasanmukhatA
vaDe temanI sanmukhatA (temano Ashray) chhoDavA yogya chhe. sarva prakAre upAdeyabhUt evA nij paramAtma-
padArthano Ashray thatAn par padArthano Ashray chhUTI jAy chhe eTale ke, teo heyarUp thaI jAy chhe.
124 ]
bRuhad – dravyasangrah