jIvone ja hoy chhe. tem ja ‘ब्रह्मचारी सदा शुचिः (brahmachArI sadA shuchi chhe)’ e vachanathI
te prakAranA brahmachArIone ja shuchipaNun chhe, kAm – krodhAdimAn rat rahenArAone jaLasnAn
AdithI shuddhi karavA chhatAn paN shuchipaNun nathI. e ja rIte kahyun chhe ke — ‘‘janmathI shUdra
hoy chhe, kriyAthI dvij kahevAy chhe, shrutavaDe shrotriy ane brahmacharya vaDe brAhmaN
jANavo.’’1. e vachan pramANe teo ja nishchayashuddha (vAstavik shuddha) brAhmaN chhe. evI
rIte nArAyaNe yudhiShThirane kahyun chhe ke, vishuddha AtmArUpI nadImAn snAn karavun te ja param
shuchitAnun kAraN chhe, laukik gangA vagere tIrthomAn snAnAdi te shuchinun kAraN nathI ‘आत्मा
नदी संयमतोयपूर्णा सत्यावहा शीलतटा दयोर्मिः । तत्राभिषेकं कुरु पाण्डुपुत्र न वारिणा
शुद्ध्यति चान्तरात्मा ।। (sanyamarUpI jaLathI bharelI, satyarUpI pravAhavALI, shIlarUpI
kinArAvALI ane dayArUpI tarangothI bharelI je AtmanadI chhe, temAn he pAnDuputra!
snAn karo; antarAtmA jaLathI shuddha thato nathI.)’ — e pramANe ‘ashuchitva – anuprekShA’ pUrI
thaI. 6.
have, AgaL Asrav-1anuprekShA kahevAmAn Ave chhe — ‘samudramAn chhidravALI nAvanI
jem A jIv indriyAdi AsravothI sansArarUpI sAgaramAn paDe chhe’ e vArtik chhe. atIndriy
svashuddhAtmasamvedanathI vilakShaN sparshan, rasanA, ghrAN, chakShu ane karNa — e pAnch indriyo chhe.
लभ्यते । तथैव ‘‘ब्रह्मचारी सदा शुचिः’’ इतिवचनात्तथाविधब्रह्मचारिणामेव शुचित्वं न च
कामक्रोधादिरतानां जलस्नानादिशौचेऽपि । तथैव च — ‘‘जन्मना जायते शूद्रः क्रियया द्विज
उच्यते । श्रुतेन श्रोत्रियो ज्ञेयो ब्रह्मचर्येण ब्राह्मणः ।१।’’ इतिवचनात्त एव निश्चयशुद्धाः
ब्राह्मणाः । तथा चोक्तं नारायणेन युधिष्ठिरं प्रति विशुद्धात्मनदीस्नानमेव परमशुचित्वकारणं,
न च लौकिकगङ्गादितीर्थेस्नानादिकम् । ‘‘आत्मा नदी संयमतोयपूर्णा सत्यावहा शीलतटा
दयोर्मिः । तत्राभिषेकं कुरु पाण्डुपुत्र न वारिणा शुद्ध्यति चान्तरात्मा ।१।’’ इत्यशुचित्वानुप्रेक्षा
गता ।।६।।
अत ऊर्ध्वमास्रवानुप्रेक्षा कथ्यते । समुद्रे सच्छिद्रपोतवदयं जीव इन्द्रियाद्यास्रवैः
संसारसागरे पततीति वार्त्तिकम् । अतीन्द्रियस्वशुद्धात्मसंवित्तिविलक्षणानि स्पर्शनरसनघ्राणचक्षुः
1. shrI kundakundAchAryadev rachit dvAdashaanuprekShA gAthA 60 mAn kahyun chhe ke — AsravanA je bhedo kahevAmAn
AvyA chhe, te nishchayanayathI jIvanA nathI, mATe AtmAne banne prakAranA AsravothI rahit ja nirantar
chintavavo joIe.
126 ]
bRuhad – dravyasangrah