‘णिज्जरा’ — bhāvanirjarā. te koṇ? nirvikār paramachaitanyarūp chitchamatkāranā anubhavathī
utpanna sahajānand jeno svabhāv chhe evo sukhāmr̥utarasanā āsvādarūp bhāv — te
bhāvanirjarā1 chhe. ‘जेण भावेण’ — je bhāvathī – jīvanā pariṇāmathī. shun thāy chhe? ‘सडदि’
jīrṇa thāy chhe – paḍī jāy chhe – gaḷī jāy chhe – nāsh pāme chhe. koṇ (nāsh pāme chhe)?
‘कम्मपुग्गलं’ karmarūpī shatruono nāsh karanār potānā shuddhātmāthī viparīt karmarūpī
pudgaladravya. kevun thaīne? ‘भुत्तरसं’ potānā udayano kāḷ prāpta thatān jīvane sānsārik sukh
ke duḥkharūpe phaḷ āpīne. kyā kāraṇe gaḷe chhe? ‘जहकालेण’ potānā samaye pākatī kerīnī
jem savipāk nirjarānī apekṣhāe antaraṅgamān nij shuddhātmānā anubhavarūp pariṇāmanā
bahiraṅg sahakārī kāraṇabhūt kāḷalabdhirūp yathākāḷe (nirjare chhe). mātra yathākāḷe ja nathī
nirjaratā, parantu ‘तवेण य’ akāḷe pakavelī kerīonī jem avipāk nirjarānī apekṣhāe
tapathī paṇ nirjare chhe – ke je tap samasta paradravyonī ichchhānā nirodharūp abhyantar hoy
chhe ane antaḥtattvanā, samvedananā sādhanabhūt anashan vagere bār prakāranun bahiraṅg hoy
chhe. ‘तस्सडणं’ karmanun je gaḷavun, te dravya - nirjarā chhe.
shaṅkāḥ — pahelān je ‘सडदि’ kahyun hatun tenāthī ja dravya - nirjarā āvī gaī, to pachhī
‘‘णिज्जरा’’ भाव निर्जरा । सा का ? निर्विकारपरमचैतन्यचिच्चमत्कारानुभूतिसञ्जातसहजानन्द-
स्वभावसुखामृतरसास्वादरूपो भाव इत्यध्याहारः । ‘‘जेण भावेण’’ येन भावेन जीवपरिणामेन ।
किं भवति ‘‘सडदि’’ विशीर्यते पतति गलति विनश्यति । किं कर्तृ ? ‘‘कम्मपुग्गलं’’
कर्मारिविध्वंसकस्वकीयशुद्धात्मनो विलक्षणं कर्मपुद्गलद्रव्यं । कथंभूतं ? ‘‘भुत्तरसं’’
स्वोदयकालं प्राप्य सांसारिकसुखदुःखरूपेण भुक्तरसं दत्तफलं । केन कारणभूतेन गलति ?
‘‘जहकालेण’’ स्वकालपच्यमानाम्रफलवत्सविपाकनिर्जरापेक्षया, अभ्यन्तरे निजशुद्धात्म-
संवित्तिपरिणामस्य बहिरंगसहकारिकारणभूतेन काललब्धिसंज्ञेन यथाकालेन, न केवलं
यथाकालेन ‘‘तवेण य’’ अकालपच्यमानानामाम्रादिफलवदविपाकनिर्जरापेक्षया, अभ्यन्तरेण
समस्तपरद्रव्येच्छानिरोधलक्षणेन बहिरंगेणान्तस्तत्त्वसंवित्तिसाधकसंभूतेनानशनादिद्वादशविधेन
तपसा चेति । ‘‘तस्सडणं’’ कर्म्मणो गलनं यच्च सा द्रव्यनिर्जरा । ननु पूर्वं यदुक्तं ‘‘सडदि’’
1. chothā guṇasthānathī bhāvanirjarā sharū thāy chhe, tethī te guṇasthānathī nirvikār chaitanyarūp chitchamatkāranā
anubhavathī utpanna sahajānandamay sukhāmr̥ut hoy chhe, em samajavun. shrī jayasenāchārya shrī pañchāstikāy
gāthā 163 nī ṭīkāmān kahe chhe ke ‘te anant sukhane bhavya jīv jāṇe chhe, upādeyapaṇe shraddhe chhe ane
potapotānā guṇasthān anusār anubhave chhe.’ (juo, gujarātī pañchāstikāy pā. – 241.)
168 ]
br̥uhad – dravyasaṅgrah