pharīvār ‘सडणं’ shabda shā māṭe kahyo? samādhān — pahelān je ‘सडदि’ shabda kahyo hato tenā
dvārā nirmaḷ ātmānā anubhavanun grahaṇ karanār bhāv – nirjarā nāmanā pariṇāmanā
sāmarthyanun kathan karyun hatun, dravya – nirjarānun nahi. ‘इदि दुविहा’ e rīte dravya ane bhāvarūp
nirjarā be prakāranī chhe.
ahīn, shiṣhya pūchhe chhe — savipāk nirjarā narakādi gatiomān agnānīone paṇ
(thatī) jovāmān āve chhe. te samyaggnānīone ja hoy evo niyam nathī. teno uttar —
ahīn je samvar – pūrvakanī mokṣhanā kāraṇarūp nirjarā chhe, te ja grahaṇ karavī. je
agnānīonī nirjarā chhe te to gajasnānavat niṣhphaḷ chhe, kāraṇ ke thoḍān karma khare chhe ane
te ghaṇān vadhāre bāndhe chhe, te kāraṇe te grahaṇ karavā yogya nathī. sarāg samyagdraṣhṭionī1
je nirjarā chhe te jo ke ashubh karmono vināsh kare chhe, topaṇ sansāranī sthiti ghaṭāḍe
chhe, te bhavamān tīrthaṅkar prakr̥iti ādi vishiṣhṭa prakāranā puṇyabandhanun kāraṇ thāy chhe ane
paramparāe mokṣhanun kāraṇ thāy chhe. vītarāg samyagdraṣhṭione puṇya ane pāp banneno nāsh
thatān te bhavamān paṇ muktinun kāraṇ thāy chhe. shrīkundakundāchāryadeve te ja kahyun chheḥ ‘‘agnānī
je karmo lākh karoḍ bhavomān khapāve chhe te karmo gnānī triguptimān gupta thaīne
uchchhvāsamātramān khapāve chhe.’’1
तेनैव द्रव्यनिर्जरा लब्धा, पुनरपि, ‘‘सडणं’’ किमर्थं भणितम् ? तत्रोत्तरम् — तेन
सडदिशब्देन निर्मलात्मानुभूतिग्रहणभावनिर्जराभिधानपरिणामस्य सामर्थ्यमुक्तं, न च
द्रव्यनिर्जरेति । ‘‘इदि दुविहा’’ इति द्रव्यभावरूपेण निर्जरा द्विविधा भवति ।
अत्राह शिष्य : — सविपाकनिर्जरा नरकादिगतिष्वज्ञानिनामपि दृश्यते संज्ञानिनामेवेति
नियमो नास्ति । तत्रोत्तरम् — अत्रैवमोक्षकारणं या संवरपूर्विका निर्जरा सैव ग्राह्या । या
पुनरज्ञानिनां निर्जरा सा गजस्नानवन्निष्फला । यतः स्तोकं कर्म निर्जरयति बहुतरं बध्नाति,
तेन कारणेन सा न ग्राह्या । या तु सरागसद्दृष्टीनां निर्जरा सा यद्यप्यशुभकर्मविनाशं करोति
तथापि संसारस्थितिं स्तोकां कुरुते । तद्भवे तीर्थकरप्रकृत्यादिविशिष्टपुण्यबन्धकारणं भवति
पारम्पर्येण मुक्तिकारणं चेति । वीतरागसद्दृष्टीनां पुनः पुण्यपापद्वयविनाशे तद्भवेऽपि
मुक्तिकारणमिति । उक्तं च श्री कुन्दकुन्दाचार्यदेवैः ‘‘जं अण्णाणी कम्मं खवेदि
भवसदसहस्सकोडीहिं । तं णाणी तिहिंगुत्तो खवेदि उस्सासमेत्तेण ।१।’’ कश्चिदाह —
1. shrī pravachanasār gāthā 238.
saptatattva-navapadārtha adhikār [ 169