laghutva thavā chhatān paṇ ā jīv āgamabhāṣhāthī adhaḥkaraṇ, apūrvakaraṇ ane
anivr̥uttikaraṇ nāmak ane adhyātmabhāṣhāthī svashuddhātmābhimukh pariṇatirūp evī
karmahananabuddhi koī paṇ kāḷe nahi kare, to te abhavyatvaguṇanun lakṣhaṇ jāṇavun.
bījān paṇ nav draṣhṭānto mokṣhanā viṣhayamān jāṇavān. ‘‘रयण दीव दिणयर दहिउ, दुद्धउ
घीव पहाणु । सुण्णुरुप्पफलिहउ अगणि, णव दिट्ठंता जाणि१ ।। (arthaḥ — ratna, dīpak, sūrya, dūdh,
dahīn, ghī, patthar, sonun, chāndī, sphaṭikamaṇi ane agni — e rīte nav draṣhṭānt jāṇavān.).’’
shaṅkā : — anādikāḷathī jīv mokṣha pāme chhe, tethī ā jagat kadīk khālī thaī jashe?
tenun samādhāān : — jem bhaviṣhyakāḷanā samayo krame – krame pasār thavāthī joke bhaviṣhyakāḷanī
samayarāshimān ghaṭāḍo thāy chhe, topaṇ teno kadī ant thato nathī. tem jīvo mokṣhe jatān joke
jīvonī rāshimān ghaṭāḍo thāy chhe, topaṇ teno ant thato nathī. jo jīv mokṣhamān jatān sansāramān
jīvanī shūnyatā thatī hoy to bhūtakāḷamān ghaṇā jīvo mokṣhe gayā chhe, topaṇ atyāre jagatamān
jīvonī shūnyatā kem dekhātī nathī? vaḷī abhavya jīvo ane abhavya samān bhavyajīvono
mokṣha nathī, to pachhī jagatamān jīvonī shūnyatā kevī rīte thāy? 37.
āvī rīte, saṅkṣhepamān mokṣhatattvanā vyākhyānarūp ek sūtrathī pāñchamun sthaḷ samāpta
thayun.
कर्मलघुत्वे जाते अपि सत्ययं जीव आगमभाषया अधःप्रवृत्तिकरणापूर्व-
करणानिवृत्तिकरणसंज्ञामध्यात्मभाषया स्वशुद्धात्माभिमुखपरिणतिरूपां कर्महननबुद्धिं क्वापि
काले न करिष्यतीति तदभव्यत्वगुणस्यैव लक्षणं ज्ञातव्यमिति । अन्यदपि दृष्टान्तनवकं
मोक्षविषये ज्ञातव्यम् — ‘‘रयण दीव दिणयर दहिउ दुद्धउ घीव पहाणु । सुण्णुरुप्पफलिहउ
अगणि, णव दिट्ठंता जाणि ।१।’ नन्वनादिकाले मोक्षं गच्छतां जीवानां जगच्छून्यं
भविष्यतीति ? तत्र परिहारः — यथा भाविकालसमयानां क्रमेण गच्छतां यद्यपि
भाविकालसमयराशेः स्तोकत्वं भवति तथाप्यवसानं नास्ति । तथा मुक्तिं गच्छतां जीवानां
यद्यपि जीवराशेः स्तोकत्वं भवति तथाप्यवसानं नास्ति । इति चेत्तर्हि पूर्वकाले बहवोऽपि जीवा
मोक्षं गता इदानीं जगतः शून्यत्वं किं न दृश्यते ? किञ्चाभव्यानामभव्यसमानभव्यानां च
मोक्षो नास्ति कथं शून्यत्वं भविष्यतीति ।।३७।। एवं संक्षेपेण मोक्षतत्त्वव्याख्यानेनैकसूत्रेण
पञ्चमं स्थलं गतम् ।
1. shrī yogasār gāthā 57
174 ]
br̥uhad – dravyasaṅgrah