रत्नत्रयं न वर्त्तते आत्मानं मुक्त्वा अन्यद्रव्ये ।
तस्मात् तत्त्रिकमयः भवति खलु मोक्षस्य कारणं आत्मा ।।४०।।
व्याख्या : — ‘रयणत्तयं ण वट्टइ अप्पाणं मुइत्तु अण्णदवियह्मि’ रत्नत्रयं न वर्त्तते
स्वकीयशुद्धात्मानं मुक्त्वा अन्याचेतने द्रव्ये । ‘तह्मा तत्तियमइउ होदि हु मुक्खस्स कारणं
आदा’ तस्मात्तत्त्रितयमय आत्मैव निश्चयेन मोक्षस्य कारणं भवतीति जानीहि । अथ विस्तरः
— रागादिविकल्पोपाधिरहितचिच्चमत्कारभावनोत्पन्नमधुररसास्वादसुखोऽहमिति निश्चयरुचिरूपं
सम्यग्दर्शनं, तस्यैव सुखस्य समस्तविभावेभ्यः स्वसंवेदनज्ञानेन पृथक् परिच्छेदनं सम्यग्ज्ञानं,
तथैव दृष्टश्रुतानुभूतभोगाकाङ्क्षाप्रभृतिसमस्तापध्यानरूपमनोरथजनितसंकल्पविकल्पजालत्यागेन
तत्रैव सुखे रतस्य सन्तुष्टस्य तृप्तस्यैकाकारपरमसमरसीभावेन द्रवीभूतचित्तस्य पुनः पुनः
स्थिरीकरणं सम्यक्चारित्रम् । इत्युक्तलक्षणं निश्चयरत्नत्रयं शुद्धात्मानं विहायान्यत्र
gāthā 40
gāthārthaḥ — ātmā sivāy anya dravyamān ratnatray rahetān nathī, te kāraṇe
ratnatrayamayī ātmā ja mokṣhanun kāraṇ chhe.
ṭīkāḥ — ‘‘रयणत्तयं ण वट्टइ अप्पाणं मुइत्तु अण्णदवियह्मि’’ nij shuddhātmāne chhoḍīne
anya achetan dravyamān ratnatray vartatān – rahetān nathī. ‘‘तह्मा तत्तियमइउ होदि हु मुक्खस्स कारणं
आदा’’ – tethī te ratnatrayamay ātmā ja nishchayathī mokṣhanun kāraṇ1 thāy chhe, em tun jāṇ.
have vistār kare chhe — ‘rāgādi – vikalpa – upādhirahit, chitchamatkāranī bhāvanāthī utpanna
madhurarasanā āsvādarūp sukh hun chhun’ evī nishchay ruchirūp samyakdarshan chhe. te ja sukhane
samasta vibhāvothī svasamvedanagnānavaḍe pr̥uthak jāṇavun, te samyaggnān chhe. tevī ja rīte draṣhṭa –
shrut – anubhūt bhogonī ākāṅkṣhā vagere samasta khoṭā dhyānarūp manorathathī utpanna saṅkalpa –
vikalpanī jāḷanā tyāg vaḍe te ja sukhamān līn – santuṣhṭa – tr̥upta ane ekākār param -
samarasībhāvathī bhīñjāyelā chittane pharī pharīne sthir karavun te samyakchāritra chhe. ā pramāṇe
1. ā gāthāmān svātmatattvasvarūp nij shuddhātmāne ja – eṭale ke nishchay ratnatrayamay shuddhātmāne ja — mokṣhanun
kāraṇ kahyun chhe. tethī siddha thayun ke vikalpa – rāg kharekhar mokṣhanun kāraṇ nathī, paryāye paryāye rāgano abhāv
thato jāy chhe ane shuddhi vadhatī jāy chhe. e rīte sātamā guṇasthānanā sātishay vibhāgamān nirvikalpatā
vadhatān kṣhapakashreṇīmān āṭhame, navame, dashame guṇasthāne chaḍatān dashamāne ante sampūrṇa vītarāg thaī, bārame
guṇasthāne sampūrṇa vītarāgapaṇe rahī, tenā ante kevaḷagnānarūp bhāvamokṣha pragaṭ kare chhe.
182 ]
br̥uhad – dravyasaṅgrah