विद्याधरब्रह्मचारिसम्बन्धिनीकथा प्रसिद्धेति । निश्चयेन पुनस्तस्यैव व्यवहारामूढदृष्टिगुणस्य
प्रसादेनान्तस्ततत्त्वबहिस्तत्त्वनिश्चये जाते सति समस्तमिथ्यात्वरागादिशुभाशुभसंकल्प-
विकल्पेष्टात्मबुद्धिमुपादेयबुद्धिं हितबुद्धिं ममत्वभावं त्यक्त्वा त्रिगुप्तिरूपेण विशुद्धज्ञानदर्शन-
स्वभावे निजात्मनि यन्निश्चलावस्थानं तदेवामूढदृष्टित्वमिति । संकल्पविकल्पलक्षणं कथ्यते ।
पुत्रकलत्रादौ बहिर्द्रव्ये ममेदमिति कल्पना संकल्पः, अभ्यन्तरे सुख्यहं दुःख्यहमिति
हर्षविषादकारणं विकल्प इति । अथवा वस्तुवृत्त्या संकल्प इति कोऽर्थो विकल्प इति तस्यैव
पर्यायः ।।४।।
अथोपगूहनगुणं कथयति । भेदाभेदरत्नत्रयभावनारूपो मोक्षमार्गः स्वभावेन शुद्ध एव
तावत्, तत्राज्ञानिजननिमित्तेन तथैवाशक्तजननिमित्तेन च धर्मस्य पैशुन्यं दूषणमपवादो
दुष्प्रभावना यदा भवति तदागमाविरोधेन यथाशक्त्यऽर्थेन धर्मोपदेशेन वा यद्धर्मार्थं दोषस्य
झम्पनं निवारणं क्रियते तद्व्यवहारनयेनोपगूहनं भण्यते । तत्र मायाब्रह्मचारिणा
shrāvikā tathā chandraprabh nāmanā vidyādhar brahmachārīnī kathāo prasiddha chhe. nishchayathī to te
ja vyavahār – amūḍhadraṣhṭiguṇanā prasādathī1 antaḥtattva ane bahiḥtattvano nishchay thatān samasta
mithyātva – rāgādi shubhāshubh saṅkalpa – vikalpomān iṣhṭabuddhi – ātmabuddhi – upādeyabuddhi –
hitabuddhi – mamatvabhāvano tyāg karīne triguptirūpe vishuddhagnānadarshanasvabhāvī nijātmāmān je
nishchaḷ sthiti karavī, te ja amūḍhadraṣhṭipaṇun chhe. saṅkalpa ane vikalpanun lakṣhaṇ kahe chheḥ
putra, strī ādi bāhyadravyomān ‘ā mārān chhe’ evī kalpanā te saṅkalpa chhe, antaraṅgamān ‘hun
sukhī chhun, hun duḥkhī chhun’ em harṣha – viṣhād karavo te vikalpa chhe, athavā vāstavikapaṇe
saṅkalpano artha shun? vikalpa e ja. (saṅkalpa e ja vikalpa) te tenī ja paryāy chhe. (saṅkalpa,
vikalpanī ja paryāy chhe). 4.
have upagūhanaguṇ kahe chheḥ — bhedābhed2 ratnatrayanī bhāvanārūp mokṣhamārga
svabhāvathī shuddha ja chhe. temān agnānī manuṣhyonā nimitte tathā ashakta manuṣhyonā nimitte
dharmanī nindā – doṣh – apavād ke aprabhāvanā jyāre thāy chhe, tyāre āgamanā avirodhapaṇe
shakti anusār dhanathī ke dharmopadeshathī dharmane māṭe je doṣhone ḍhāṅkavāmān āve chhe athavā
dūr karavāmān āve chhe, te vyavahāranayathī upagūhanaguṇ kahevāy chhe. te viṣhayamān māyāchārathī
1. vyavahāranā prasādathī arthāt jyāre potānī sanmukhatārūp nishchay prasād hoy, tyāre nimittane
vyavahāranaye prasād kahevāmān āve chhe.
2. bhed ratnatray vyavahāranaye shuddha chhe ane abhed ratnatray nishchayanaye shuddha chhe, banne sāthe hoy chhe.
194 ]
br̥uhad – dravyasaṅgrah