gāthā 43
gāthārthaḥ — padārthomān visheṣhapaṇun karyā vinā (bhed pāḍyā vinā), ākār arthāt
vikalpa karyā vinā, padārthonun je sāmānyapaṇe (sattāvalokanarūp) grahaṇ tene paramāgamamān
darshan kahevāmān āve chhe.
vyākhyāḥ — ‘‘जं सामण्णं गहणं भावाणं’’ je sāmānyapaṇe arthāt sattāvalokanarūpe
grahaṇ karavun – parichchhedan karavun; konun grahaṇ karavun? padārthonun – bhāvonun grahaṇ karavun; kevī
rīte? ‘‘णेव कट्टुमायारं’’ na karīne; shun na karīne? ākār athavā vikalpa; te paṇ shun karīne?
‘‘अविसेसिदूण अट्ठे’’ padārthono visheṣh (bhed) na karīne; kyā rūpe? ā saphed chhe, ā kr̥iṣhṇa
chhe, ā dīrgha chhe, ā hnasva chhe, ā ghaṭ chhe, ā paṭ chhe ityādi rūpe; ‘‘दंसणमिदि भण्णए
समए’’ te paramāgamamān sattāvalokanarūp darshan kahevāy chhe. ā darshanane ja tattvārthashraddhān
lakṣhaṇavāḷun samyagdarshan na kahevun. shā māṭe na kahevun? kem ke te shraddhān to vikalparūp1
chhe ane ā darshan vikalparahit chhe. ahīn tātparya ā chheḥ jyāre koī paṇ kāī paṇ
avaloke chhe – jue chhe, tyāre jyān sudhī te vikalpa na kare tyān sudhī sattāmātranā grahaṇarūp
darshan kahevāy chhe, pachhī shukla vagere vikalpa2 thatān gnān kahevāy chhe. 43.
यत् सामान्यं ग्रहणं भावानां नैव कृत्वा आकारम् ।
अविशेषयित्वा अर्थान् दर्शनं इति भण्यते समये ।।४३।।
व्याख्या — ‘‘जं सामण्णं गहणं भावाणं’’ यत् सामान्येन सत्तावलोकनेन ग्रहणं
परिच्छेदनं, केषां ? भावानां पदार्थानां; किं कृत्वा ? ‘‘णेव कट्टुमायारं’’ नैव कृत्वा, कं ?
आकारं विकल्पं, तदपि किं कृत्वा ? ‘‘अविसेसिदूण अट्ठे’’ अविशेष्याविभेद्यार्थान्; केन
रूपेण ? शुक्लोऽयं, कृष्णोऽयं, दीर्घोऽयं, ह्स्वोऽयं, घटोऽयं, पटोऽयमित्यादि । ‘‘दंसणमिदि
भण्णए समए’’ तत्सत्तावलोकं दर्शनमिति भण्यते समये परमागमे । नेदमेव
तत्त्वार्थश्रद्धानलक्षणं सम्यग्दर्शनं वक्तव्यम् । कस्मादितिचेत् ? तत्र श्रद्धानं विकल्परूपमिदं तु
निर्विकल्पं यतः । अयमत्र भावः — यदा कोऽपि किमप्यवलोकयति पश्यति, तदा यावत्
विकल्पं न करोति तावत् सत्तामात्रग्रहणं दर्शनं भण्यते, पश्चाच्छुक्लादिविकल्पे जाते
ज्ञानमिति ।।४३।।
1. te shraddhā to vikalparūp chhe=te shraddhā badhā padārthothī bhinna nij shuddha paramātmadravyane viṣhay banāve chhe.
2. arthonā ākāronun avabhāsan te vikalpa.
mokṣhamārga adhikār [ 207