Page 77 of 192
PDF/HTML Page 101 of 216
single page version
abhimān (na ṭhānai) nahīṁ karatā, [yadi ] (mātul) māmā ādi
mātr̥pakṣake svajan (nr̥p) rājādi (hoy) hoṁ to (mad) abhimān
(na) nahīṁ karatā, (jñānakau) vidyākā (mad na) abhimān nahīṁ
Page 78 of 192
PDF/HTML Page 102 of 216
single page version
(balakau) śaktikā (mad bhānai) abhimān nahīṁ karatā, (tapakau)
tapakā (mad na) abhimān nahīṁ karatā, (ju) aur (prabhutākau)
aiśvarya, baṛappanakā (mad na karai) abhimān nahīṁ karatā (so) vah
(nij) apane ātmāko (jānai) jānatā hai . [yadi jīv unakā ]
(mad) abhimān (dhārai) rakhatā hai to (yahī) ūpar kahe hue mad
(vasu) āṭh (doṣ) doṣ rūp hokar (samakitakau) samyaktvako-
samyakdarśanako (mal) dūṣit (ṭhānai) karate haiṁ .
(1) pitā ādi pitr̥pakṣameṁ rājādi pratāpī puruṣ honese ‘‘maiṁ
(4) apanī vidyākā abhimān karanā so jñān-mad hai .
(5) apanī dhan-sampattikā abhimān karanā so dhan-mad hai .
(6) apanī śārīrik śaktikā garva karanā so bal-mad hai .
(7) apane vrat-upavāsādi tapakā garva karanā so tap-mad hai .
(8) apane baṛappan aur ājñākā garva karanā so prabhutā-mad hai .
nahīṁ karatā, vahī ātmākā jñān kar sakatā hai . yadi unakā garva
Page 79 of 192
PDF/HTML Page 103 of 216
single page version
karate haiṁ . (chanda 13 kā uttarārddha tathā 14 kā pūrvārddha) .
(nahiṁ ucarai hai) nahīṁ karatā . (jin) jinendradev (muni) vītarāgī
muni [aur ] (jinaśrut) jinavāṇī (vin)ke atirikta [jo ]
(kugurādi) kuguru, kudev, kudharma haiṁ (tinheṁ) unheṁ (naman) namaskār
(na karai hai) nahīṁ karatā .
doṣ kahalāte haiṁ . unakī bhakti, vinay aur pūjanādi to dūr
rahī; kintu samyagdr̥ṣṭi jīv unakī praśaṁsā bhī nahīṁ karatā;
kyoṁki unakī praśaṁsā karanese bhī samyaktvameṁ doṣ lagatā hai .
samyagdr̥ṣṭi jīv jinendra dev, vītarāgī muni aur jinavāṇīke
atirikta kudev aur kuśāstrādiko (bhay, āśā, lobh aur
sneh ādike kāraṇ bhī) namaskār nahīṁ karatā; kyoṁki unheṁ
namaskār karane mātrase bhī samyaktva dūṣit ho jātā hai . kuguru-
sevā, kudev-sevā tathā kudharma-sevā–ye tīn bhī samyaktvake
mūrḥatā nāmak doṣ haiṁ
Page 80 of 192
PDF/HTML Page 104 of 216
single page version
niḥśaṁkādi āṭh guṇoṁ sahit (samyagdaraś) samyagdarśanase (sajaiṁ haiṁ)
bhūṣit haiṁ [unheṁ ] (caritamohavaś) apratyākhyānāvaraṇīy
cāritramohanīy karmake udayavaś (leś) kiṁcit bhī (saṁjam) saṁyam
(na) nahīṁ hai (pai) tathāpi (suranāth) devoṁke svāmī indra [unakī ]
(jajaiṁ haiṁ) pūjā karate haiṁ; [yadyapi ve ] (gehī) gr̥hastha haiṁ (pai) tathāpi
(gr̥hameṁ) gharameṁ (na racaiṁ) nahīṁ rācate . (jyoṁ) jis prakār (kamal)
kamal (jalataiṁ) jalase (bhinna) bhinna hai [tathā ] (yathā) jis prakār
(kādemeṁ)kīcaṛameṁ (hem) suvarṇa (amal hai) śuddha rahatā hai,
[usīprakār unakā gharameṁ ] (nagaranārikau) veśyāke (pyār yathā)
premakī bhān̐ti (pyār) prem [hotā hai . ]
Page 81 of 192
PDF/HTML Page 105 of 216
single page version
apratyākhyānāvaraṇīy kaṣāyake tīvra udayameṁ yukta honeke kāraṇ,
yadyapi saṁyamabhāv leśamātra nahīṁ hotā; tathāpi indrādi unakī pūjā
arthāt ādar karate haiṁ . jis prakār pānīmeṁ rahane par bhī kamal
pānīse alipta rahatā hai; usīprakār samyagdr̥ṣṭi gharameṁ rahate hue bhī
gr̥hasthadaśāmeṁ lipta nahīṁ hotā, udāsīn (nirmohī) rahatā hai . jis
prakār
gr̥hasthapanemeṁ nahīṁ hotā
rahane par bhī usameṁ lipta nahīṁ hotā; kyoṁki vah use
Page 82 of 192
PDF/HTML Page 106 of 216
single page version
(jyotiṣ) jyotiṣī devoṁmeṁ, (vān) vyaṁtar devoṁmeṁ, (bhavan)
bhavanavāsī devoṁmeṁ (ṣaṁḍh) nupaṁsakoṁmeṁ (nārī) striyoṁmeṁ, (thāvar) pān̐c
sthāvaroṁmeṁ, (vikalatray) dvīndriy, trīndriy aur caturindriy jīvoṁmeṁ
tathā (paśumeṁ) karmabhūmike paśuoṁmeṁ (nahiṁ upajat) utpanna nahīṁ
hote . (tīnalok) tīnalok (tihuṁkāl) tīnakālameṁ (darśan so)
samyagdarśanake samān (sukhakārī) sukhadāyak (nahiṁ) anya kuch
nahīṁ hai, (yahī) yah samyagdarśan hī (sakal dharamako) samasta
dharmoṁkā (mūl) mūl hai; (is bin) is samyagdarśanake binā
(karanī) samasta kriyāen̐ (dukhakārī) duḥkhadāyak haiṁ .
bhavanavāsī, napuṁsak sab prakārakī strī, ekendriy, dvīndriy,
trīndriy, caturindriy aur karmabhūmike paśu nahīṁ hote; (nīc
kulavāle, vikr̥t aṅgavāle, alpāyuvāle tathā daridrī nahīṁ hote)
vimānavāsī dev, bhogabhūmike manuṣya athavā tiryaṁc hī hote haiṁ .
Page 83 of 192
PDF/HTML Page 107 of 216
single page version
samān sukhadāyak anya koī vastu nahīṁ hai . yah samyagdarśan hī
sarva dharmoṁkā mūl hai . isake atirikta jitane kriyākāṇḍa haiṁ ve
sab duḥkhadāyak haiṁ
unase bhinna anya napuṁsakoṁmeṁ usakī utpatti honekā niṣedh hai
hī paṛā; kintu āyu sātaveṁ narakase ghaṭakar pahale narakakī hī
rahī
kintu karmabhūmimeṁ tiryaṁc athavā manuṣyarūpameṁ utpanna nahīṁ hote
Page 84 of 192
PDF/HTML Page 108 of 216
single page version
(dhāro) dhāraṇ karo . (sayāne ‘daul’) he samajhadār daulatarām !
samyakpaneko prāpta nahīṁ hote arthāt jab tak samyagdarśan na ho,
tab tak jñān vah mithyājñān aur cāritra vah mithyācāritra
kahalātā hai; samyagjñān tathā samyakcāritra nahīṁ kahalāte .
isaliye pratyek ātmārthīko aisā pavitra samyagdarśan avaśya dhāraṇ
karanā cāhiye . paṇḍit daulatarāmajī apane ātmāko sambodh kar
kahate haiṁ ki–he vivekī ātmā ! tū aise pavitra samyagdarśanake
svarūpako svayaṁ sunakar anya anubhavī jñāniyoṁse prāpta karanemeṁ
sāvadhān ho; apane amūlya manuṣyajīvanako vyartha na gam̐vā . is
janmameṁ hī yadi samyaktva prāpta na kiyā to phi ra manuṣya paryāy ādi
acche yog punaḥ punaḥ prāpta nahīṁ hote
Page 85 of 192
PDF/HTML Page 109 of 216
single page version
ātmārthīko mokṣamārgameṁ pravr̥tti karanā cāhiye .
samyagdarśan-jñān-cāritra to vāstavameṁ mokṣamārga hai aur vyavahār-
samyagdarśan-cāritra vah mokṣamārga nahīṁ hai; kintu vāstavameṁ bandhamārga
hai; lekin niścayamokṣamārgameṁ sahacar honese use vyavahāramokṣamārga
kahā jātā hai .
samyagjñān hai . paradravyoṁkā ālamban choṛakar ātmasvarūpameṁ līn
honā so niścayasamyakcāritra hai tathā sātoṁ tattvoṁkā yathāvat
bhedarūp aṭal śraddhān karanā so vyavahār-samyagdarśan kahalātā hai .
yadyapi sāt tattvoṁke bhedakī aṭal śraddhā śubharāg honese vāstavameṁ
samyagdarśan nahīṁ hai; kintu nicalī daśāmeṁ (cauthe, pān̐caveṁ aur chaṭhaveṁ
guṇasthānameṁ) niścayasamyaktvake sāth sahacar honese vah vyavahār-
samyagdarśan kahalātā hai .
samyaktvake aṁg (guṇ) haiṁ; unheṁ bhalībhān̐ti jānakar doṣakā tyāg
tathā guṇakā grahaṇ karanā cāhiye .
Page 86 of 192
PDF/HTML Page 110 of 216
single page version
kiṁcit saṁyam nahīṁ hotā; tathāpi vah indrādike dvārā pūjā jātā
hai . tīn lok aur tīn kālameṁ niścayasamyaktvake samān sukhakārī
anya koī vastu nahīṁ hai . sarva dharmoṁkā mūl, sār tathā mokṣamārgakī
pratham sīrḥī yah samyaktva hī hai; isake binā jñān aur cāritra
samyakpaneko prāpta nahīṁ hote; kintu mithyā hī kahalāte haiṁ .
napuṁsak, strī, sthāvar, vikalatray, paśu, hīnāṁg, nīc gotravālā,
alpāyu tathā daridrī nahīṁ hotā . manuṣya aur tiryaṁc samyagdr̥ṣṭi
marakar vaimānik dev hotā hai dev aur nārakī samyagdr̥ṣṭi marakar
karmabhūmimeṁ uttam kṣetrameṁ manuṣya hī hotā hai . yadi samyagdarśan honese
pūrva–1. dev, 2. manuṣya, 3. tiryaṁc yā 4. narakāyukā bandha ho
gayā ho to vah marakar 1. vaimānik dev, 2. bhogabhūmikā manuṣya;
3. bhogabhūmikā tiryaṁc athavā 4. pratham narakakā nārakī hotā hai .
isase adhik nīceke sthānameṁ janma nahīṁ hotā . –isaprakār
niścay-samyagdarśanakī apār mahimā hai .
samyagdarśan prāpta karanā cāhiye; kyoṁki yadi is manuṣyabhavameṁ
niścayasamyaktva prāpta nahīṁ kiyā to punaḥ manuṣyaparyāyakī prāpti
ādikā suyog milanā kaṭhin hai .
Page 87 of 192
PDF/HTML Page 111 of 216
single page version
āsrav :–5 mithyātva, 12 avirati, 25 kaṣāy, 15 yog .
kāraṇ :–upādān aur nimitta .
dravyakarma :–jñānāvaraṇādi āṭh .
nokarma :–audārik, vaikriyik aur āhārakādi śarīr .
parigrah :–antaraṁg aur bahiraṁg .
pramād :–4 vikathā, 4 kaṣāy, 5 indriy, 1 nidrā, 1 praṇay
inako garva na kījiye, ye mad aṣṭa prakār ..
ras :–khārā, khaṭṭā, mīṭhā, kaṛavā, caraparā aur kaṣāyalā .
rūp :–(raṁg)–kālā, pīlā, harā, lāl aur saphe da–yah pān̐c rūp
Page 88 of 192
PDF/HTML Page 112 of 216
single page version
arihanta :–cār ghātikarmoṁse rahit, anantacatuṣṭayasahit vītarāg
trasakāy) jīvoṁkī hiṁsāke tyāgarūp bhāv na honā tathā pān̐c
indriy aur manake viṣayoṁmeṁ pravr̥tti karanā –aise bārah prakār
avirati hai .
kahalātā hai .
Page 89 of 192
PDF/HTML Page 113 of 216
single page version
lobh–vah kaṣāyabhāv haiṁ .
avasthāoṁko guṇasthān kahate haiṁ . (varāṁgacaritra pr̥. 362)
karanā .
Page 90 of 192
PDF/HTML Page 114 of 216
single page version
jisameṁ rūp, ras, gandha aur sparśa ho vah pudgal .
bhāvakarma :–mithyātva, rāg-dveṣādi jīvake malin bhāv .
mithyādr̥ṣṭi :–tattvoṁkī viparīt śraddhā karanevāle .
lokamūrḥatā :–dharma samajhakar jalāśayameṁ snān karanā tathā ret,
guṇ pratyek siddha paramātmāmeṁ haiṁ . ]
Page 91 of 192
PDF/HTML Page 115 of 216
single page version
kahate haiṁ .
kāryādikakā kisīko kisīmeṁ milākar nirūpaṇ karatā hai .
aise hī śraddhānase mithyātva hai; isaliye usakā tyāg karanā
cāhiye .
hote haiṁ .
Page 92 of 192
PDF/HTML Page 116 of 216
single page version
hai .
antarātmā, upayog, kaṣāy, kāl, kul, gandha, cāritramoh,
jaghanya antarātmā, jāti, jīv, mad, devamūrḥatā, dravyakarma,
nikal, niścayakāl, samyagdarśan-jñān-cāritra, mokṣamārga,
nirjarā, nokarma, paramātmā, pākhaṁṛī mūrḥatā, pudgal, bahirātmā,
bandha, madhyam antarātmā, mūrḥatā, mokṣa, ras, rūp, lokamūrḥatā,
viśeṣ, vikalatray, vyavahārakāl, samyagdarśan, śam, sacce
dev-śāstra-guru, sukh, sakal paramātmā, saṁvar, saṁveg,
sāmānya, siddha tathā sparśa ādike lakṣaṇ batalāo .
samyagdarśan aur niḥśaṁkit aṁgameṁ tathā sāmānya aur viśeṣ
ādimeṁ kyā antar hai .
dharma, samyagdr̥ṣṭiko namaskārake ayogya tathā hey-upādey
tattvoṁke nām batalāo .
Page 93 of 192
PDF/HTML Page 117 of 216
single page version
kaṣāy, kāraṇ, kāl, kāladravya, gaṁdh, ghātiyā, jīvatattva,
dravya, duḥkhadāyak bhāv, dravyakarma, nokarma, paramātmā, parigrah,
pudgalake guṇ, bhāvakarma, pramād, bahiraṁg parigrah, mad,
mithyātva, mūrḥatā, mokṣamārga, yog, rūpī dravya, ras, varṇa,
samyaktvake doṣ aur samyakdarśan-jñān-cāritrake bhed
batalāo .
samyagdr̥ṣṭikā kudevādiko namaskār na karanā–ādike kāraṇ
batalāo .
tyāgakā kāraṇ; sacce sukhakā upāy aur samyagdr̥ṣṭikī
utpatti na honevāle sthān–inakā spaṣṭīkaraṇ karo .
dravya aur samyaktvake doṣ par lekh likho .
Page 94 of 192
PDF/HTML Page 118 of 216
single page version
samyagjñān ] (bahu dharmajut) anek dharmātmak (sva-par artha) apanā
aur dūsare padārthoṁkā (pragaṭāvan) jñān karānemeṁ (bhān) sūrya samān
hai .
yathāvat darśātā hai; usīprakār jo anek dharmayukta svayaṁ apaneko
(ātmāko) tathā par padārthoṁko
Page 95 of 192
PDF/HTML Page 119 of 216
single page version
(bhinna) bhinna (arādhau) samajhanā cāhiye; kyoṁki (lakṣaṇ) un
donoṁke lakṣaṇ [kramaśaḥ ] (śraddhā) śraddhā karanā aur (jān) jānanā
hai tathā (samyak) samyagdarśan (kāraṇ) kāraṇ hai aur (jñān)
samyagjñān (kāraj) kārya hai . (soī) yah bhī (duhūmeṁ) donoṁmeṁ
(bhed) antar (abādhau) nirbādh hai . [jisaprakār ] (yugapat) ek
sāth (hote hū) hone par bhī (prakāś) ujālā (dīpakataiṁ) dīpakakī
jyotise (hoī) hotā hai usīprakār .
Page 96 of 192
PDF/HTML Page 120 of 216
single page version
śuddhaparyāy hai . punaśca, samyagdarśanakā lakṣaṇ viparīt abhiprāy-
rahit tattvārthaśraddhā hai aur samyagjñānakā lakṣaṇ saṁśay
bhinna-bhinna haiṁ .
hote haiṁ; tathāpi dīpak ho to prakāś hotā hai; isaliye dīpak
kāraṇ hai aur prakāś kārya hai; usīprakār jñān-śraddhān bhī haiṁ .
hai .