kahān jainashāstramāḷā ]
iṣhṭopadesh
[ 121
tathā —
chāhe gupta nivāsane, nirjan vanamān jāy,
kāryavash jo kāī kahe, turta ja bhūlī jāy. 40.
anvayārtha : — [निर्जनं जनितादरः ] nirjanatā māṭe jene ādar utpanna thayo chhe, tevo
yogī [एकान्तसंवासं इच्छति ] ekāntavāsane ichchhe chhe ane [निजकार्यवशात् ] nij kāryavash
[किंचित् उक्त्वा ] kanīk bolī gayo hoy, to te [द्रुतं ] jaladī [विस्मरति ] bhūlī jāy chhe.
ṭīkā : — ekāntamān svabhāvathī nirjan evā parvat, vanādimān samvās – arthāt guru
ādi sāthe rahevānī abhilāṣhā kare chhe. kevo thaīne? jene (nirjan sthān māṭe ādar
utpanna thayo chhe) tathā lokonun manorañjan karanār chamatkārī mantra – ādinā prayoganī vātonī
nivr̥utti arthe ( – prayoganī vāto bandh karavā māṭe) jeṇe prayatna karyo chhe, tevo te – kone māṭe
(ādar) chhe? nirjan sthān māṭe arthāt lokanā abhāv māṭe – svārthavash lābh –
तथा —
इच्छत्येकान्तसंवासं निर्जनं जनितादरः ।
निजकार्यवशात्किंचिदुक्त्वा विस्मरति द्रुतं ।।४०।।
टीका — एकान्ते स्वभावतो निर्जने गिरिगहनादौ संवासं गुर्वादिभिः
सहावस्थानमभिलषति । किं विशिष्टः सन् ? जनितादरो जनमनोरञ्जनचमत्कारिमन्त्रादिप्रयोग-
वार्त्तानिर्वृत्तौ कृतप्रयत्नः । कस्मै ? निर्जनं जनाभावाय स्वार्थवशाल्लाभालाभादिप्रश्नार्थं
आत्मानुभवीके और भी चिन्होंको दिखाते हैं —
निर्जनता आदर करत, एकांत सुवास विचार ।
निज कारजवश कुछ कहे, भूल जात उस बार ।।४०।।
अर्थ — निर्जनताको चाहनेवाला योगी एकान्तवासकी इच्छा करता है, और निज
कार्यके वशसे कुछ कहे भी तो उसे जल्दी भुला देता है ।
विशदार्थ — लोगोंके मनोरंजन करनेवाले चमत्कारी मन्त्र – तन्त्र आदिके प्रयोग
करनेकी वार्ताएँ न कि या करें, इसके लिये अर्थात् अपने मतलबसे लाभ-अलाभ आदिकके
प्रश्न पूछनेके लिए आनेवाले लोगोंको मना करनेके लिए किया है प्रयत्न जिसने ऐसा योगी