kahān jainashāstramāḷā ]
iṣhṭopadesh
[ 123
bhāvārtha : — sva – paranā bhedavignānanā abhyāsanā baḷe ja ātmāne svātmānubhavanun
vedan thāy chhe, tyāre te lokone rañjan kare tevā mantra – tantranā prayoganī vātothī dūr rahevā
māṭe tathā loko potānā svārthanī khātar lābhālābhanā prashno pūchhī tene ātmadhyānamān khalel
na kare, te māṭe te ādarapūrvak nirjan sthānamān rahevā ichchhe chhe.
bhojanādinī paratantratāne līdhe tene nirjan sthān chhoḍī āhārārthe shrāvakonī vastīmān
javun paḍe, to kāryavashāt alpa vachanālāp paṇ kare chhe, parantu āhār laī potānā sthāne
āvī jyāre te svarūp – chintanamān līn thaī jāy chhe, tyāre te vachanālāp sambandhī sarva bhūlī
jāy chhe. koī pūchhe topaṇ te kāī uttar āpatā nathī.
tathā —
dekhe paṇ nahīn dekhatā, bole chhatān abol,
chāle chhatān na chālatā, tattvasthit aḍol. 41
anvayārtha : — [स्थिरीकृतात्मतत्त्वस्तु ] jeṇe ātmatattvanā viṣhayamān sthiratā prāpta
karī chhe te [ तु ब्रवन् अपि न ब्रुते ] bolato hovā chhatān bolato nathī, [गच्छन् अपि न गच्छति ]
chālato hovā chhatān chālato nathī ane [पश्यन् अपि न पश्यति ] dekhato hovā chhatān dekhato
nathī.
ṭīkā : — jeṇe ātmatattvanā viṣhayamān sthiratā prāpta karī – arthāt jeṇe
ātmasvarūpane draḍh pratītino viṣhay banāvyo chhe, tevo yogī sanskāravash yā bījānā
तथा —
ब्रुवन्नपि हि न ब्रूते गच्छन्नपि न गच्छति ।
स्थिरीकृतात्मतत्त्वस्तु पश्यन्नपि न पश्यति ।।४१।।
टीका — स्थिरीकृतात्मतत्त्वो दृढप्रतीतिगोचरीकृतस्वस्वरूपो योगी संस्कारवशात्परोपरोधेन
देखत भी नहिं देखते, बोलत बोलत नाहिं ।
दृढ़ प्रतीत आतममयी, चालत चालत नाहिं ।।४१।।
अर्थ — जिसने आत्म-स्वरूपके विषयमें स्थिरता प्राप्त कर ली है, ऐसा योगी बोलते
हुए भी नहीं बोलता, चलते हुए भी नहीं चलता, और देखते हुए भी नहीं देखता है ।
विशदार्थ — जिसने अपनेको दृढ़ प्रतीतिका विषय बना लिया है, ऐसा योगी