kahān jainashāstramāḷā ]
iṣhṭopadesh
[ 125
anurodhathī kāī bolavun paḍe yā dhārmik upadesh devo paḍe, chhatān te kāryamān tenī buddhipūrvak
pravr̥utti nahi hovāthī te upadesh deto hovā chhatān te upadesh deto nathī.
gnānīne kāryavashāt koī kāryamān pravr̥utti karavī paḍe to kāryasamaye paṇ te potānā
gnānasvarūpī ātmāne chūkato nahi hovāthī, tene te kārya prati buddhipūrvak jhukāv
(abhimukhapaṇun) — hotun nathī, tethī te bāhya kārya karato jaṇāto hovā chhatān, vāstavamān te
kārya karato nathī. gnānīnī badhī kriyāo rāganā svāmitva rahit hoy chhe, tethī tenī badhī
bāhya kriyāo nahi karyā samān chhe. 41. tathā —
konun, kevun, kyān, kahīn, ādi vikalpa vihīn,
jāṇe nahi nij dehane, yogī ātam – līn. 42.
anvayārtha : — [योगपरायणः ] yogaparāyaṇ (dhyānamān līn) [योगी ] yogī, [किम्
इदं ] ā shun chhe? [कीदृशं ] kevun chhe? [कस्य ] konun chhe? [कस्मात् ] shāthī chhe? [क्व ] kyān
chhe? [इति अविशेषयन् ] ityādi bhedarūp vikalpo nahi karato thako [स्वदेहम् अपि ] potānā
sharīrane paṇ [न अवैति ] jāṇato nathī ( – tene potānā sharīrano paṇ khyāl raheto nathī).
ṭīkā : — ā anubhavamān āvatun ādhyātmik tattva (antasattva) shun chhe? kevā
svarūpavāḷun chhe? kevun chhe? konā jevun chhe? teno svāmī koṇ chhe? konāthī chhe? kyān chhe?
तथा —
किमिदं कीदृशं कस्य कस्मात्क्वेत्यविशेषयन् ।
स्वदेहमपि नावैति योगी योगपरायणः ।।४२।।
टीका — इदमध्यात्ममनुभूयमानं तत्त्वं किं किंरूपं कीदृशं केन सदृशं कस्य स्वामिकं
कस्मात्कस्य सकाशात्क्व कस्मिन्नस्तीत्यविशेषयन् अविकल्पयन्सन् योगपरायणः समरसीभावमापन्नो
क्या कैसा किसका किसमें, कहाँ यह आतम राम ।
तज विकल्प निज देह न जाने, योगी निज विश्राम ।।४२।।
अर्थ — ध्यानमें लगा हुआ योगी यह क्या है ? कैसा है ? किसका है ? क्यों है ?
कहाँ है ? इत्यादिक विकल्पोंको न करते हुए अपने शरीरको भी नहीं जानता ।
विशदार्थ — यह अनुभवमें आ रहा अन्तस्तत्त्व, किस स्वरूपवाला है ? किसके
सदृश है ? इसका स्वामी कौन है ? किससे होता है ? कहाँ पर रहता है ? इत्यादिक