२४२ ][ मोक्षमार्गप्रकाशक
श्री समयसारादिमां मिथ्याद्रष्टिने अगीआर अंगनुं ज्ञान थवुं लख्युं छे.१
प्रश्नः – ज्ञान तो एटलुं होय छे, परंतु जेम अभव्यसेनने श्रद्धानरहित ज्ञान
थयुं तेम होय छे?
उत्तरः – ए तो पापी हतो जेने हिंसादिनी प्रवृत्तिनो भय नथी, परंतु जे जीव
ग्रैवेयकादिमां जाय छे तेने एवुं ज्ञान होय छे ते तो श्रद्धानरहित नथी. तेने तो एवुं तो
श्रद्धान छे ज के – ‘आ ग्रंथ साचा छे’ परंतु तत्त्वश्रद्धान साचुं न थयुं .श्री समयसारमां एक
ज जीवने धर्मनुं श्रद्धान, अगियार अंगनुं ज्ञान तथा महाव्रतादिनुं पालन लख्युं छे श्री
प्रवचनसारमां पण एम लख्युं छे के – २जेने आगमज्ञान एवुं थयुं छे के – जे वडे सर्व पदार्थोने
१. मोक्षं हि न तावदभव्यः श्रद्धते, शुद्धज्ञानमयात्मज्ञानशून्यत्वात् । ततो ज्ञानमपि नासौ श्रद्धते,
ज्ञानमश्रद्धानश्चाचाराघेकादशांगं श्रुतमधीयानोऽपि श्रुताध्ययनगुणाभावान्नज्ञानी स्यात् स किल गुणः श्रुताध्ययनस्य
यद्धिविक्तवस्तुभूतज्ञानमयात्मज्ञानं तच्च विविक्तवस्तुभूतं ज्ञानमश्रद्धानस्यभव्यस्य श्रुताध्ययनेन न विधातुं शक्येत ततस्तस्य
तद्गुणाभावाः ततश्च ज्ञानश्रद्धानाभावात् सोऽज्ञानीति प्रतिनियतः ।
अर्थः – अभव्यजीव प्रथम तो निश्चयथी मोक्षनुं ज श्रद्धान करतो नथी. कारण शुद्धज्ञान मय
आत्मतत्त्वनुं ज्ञान ज अभव्यने नथी. तेथी अभव्यजीव ज्ञानने पण श्रद्धानरूप करतो नथी अने ज्ञाननुं
श्रद्धान नहि करवावाळो अभव्य आचारांगादिथी मांडीने अगियार अंगरूप श्रुतज्ञानने भणतो होवा छतां
पण शास्त्र भणवाना फळना अभावथी ज्ञानी थतो नथी. शास्त्राध्ययननो गुण (फळ) तो ए छे के--
भिन्नवस्तुभूत ज्ञानमय आत्मानुं ज्ञान थाय. एटले ते भिन्नवस्तुभूत ज्ञानने नहि श्रद्धान करवावाळो
अभव्य शास्त्र भणवाथी पण आत्मज्ञान करवाने समर्थ थतो नथी (अर्थात् शास्त्र-भणतर तेने शुद्धात्मज्ञान
करी शकतुं नथी.) तेथी तेने शास्त्र भणवानुं फळ जे भिन्न आत्माने जाणवो ते तेने नथी अर्थात् सत्यार्थ
ज्ञानश्रद्धानना अभावथी ते अभव्य अज्ञानी ज छे एवो नियम छे.
(श्री समयसार गा. २७४नी व्याख्या – अनुवादक.)
२ यदि करतलामलकीकृतसकलागमसारतया भूतभवद्भावि च स्वोचितपर्यायविशिष्टमशेषद्रव्यजातं
जानन्तमात्मानं जानन् श्रद्धानः संयमयंश्चागमज्ञानतत्त्वार्थश्रद्धानसंयतत्त्वानां यौगपधेऽपि मनाङ्मोहमलोपलिप्तत्वात् यदा
शरीरादिमुर्च्छोपरक्ततया निरुपरागोपयोगपरिणतं कृत्वा ज्ञानात्मानमात्मानं नानुभवति तदा तावन्मात्रमोहमलकलङ्क-
कीलिकाकीलितैः कर्मभिरविमुच्यमानो न सिद्धयति । अत आत्मज्ञानशून्यमागमज्ञानतत्त्वार्थश्रद्धानसंयतत्व-
यौगपधमप्यकिंचित्करमेव ।।
अर्थः – जेम हाथमां राखेला निर्मळ स्फटिकमणिनुं अंतर बहारथी सारी रीते देखाय छे तेम
जे पुरुष सर्व आगमनुं रहस्य जाणे छे तथा आगम अनुसार त्रिकाळवर्ती सर्व पर्यायो सहित संपूर्ण
द्रव्योने जाणवावाळा आत्माने जाणे छे – श्रद्धान करे छे, आचरण करे छे, एम जे पुरुषने आगमज्ञान-
तत्त्वार्थश्रद्धान अने संयमरूप रत्नत्रयनी एकता पण थई छे, परंतु जो ते कोई काळमां शरीरादि परद्रव्योमां
रागभावरूप मळथी मलीन थयो थको ज्ञानस्वरूप निज आत्माने वीतराग उपयोगभावरूप अनुभव करतो
नथी तो ते एटला मात्र सूक्ष्म मोहकलंकथी कीलित कर्मोथी छूटतो नथी – मुक्त थतो नथी. तेथी आ