Page 153 of 350
PDF/HTML Page 181 of 378
single page version
ఐసా కార్య కర్తవ్య హై.
పాపీ థే? యది ధర్మాత్మా థే తో గృహస్థోంకో ఐసా కార్య కరనా యోగ్య హుఆ, ఔర పాపీ థే తో
వహాఁ భోగాదికకా ప్రయోజన తో థా నహీం, కిసలియే బనాయా? తథా ద్రౌపదీనే వహాఁ ‘‘ణమోత్థుణం’’
కా పాఠ కియా వ పూజనాది కియా, సో కుతూహల కియా యా ధర్మ కియా? యది కుతూహల కియా
తో మహాపాపినీ హుఈ. ధర్మమేం కుతూహల కైసా? ఔర ధర్మ కియా తో ఔరోంకో భీ ప్రతిమాజీకీ
స్తుతి
భలా కరతే హోం తబ తో ఐసా భీ మానేం; పరన్తు వే తో వీతరాగ హైం. యహ జీవ భక్తిరూప అపనే
భావోంసే శుభఫల ప్రాప్త కరతా హై. జిస ప్రకార స్త్రీకే ఆకారరూప కాష్ఠ
ధాతు
ద్వారా భక్తి విశేష హోనేసే విశేష శుభకీ ప్రాప్తి హోతీ హై.
ఉత్తరః
కరే తో జిసకా ఆకార బనాయా ఉసకీ బురీ అవస్థా కరనే జైసా ఫల హోతా హై; ఉసీ ప్రకార
అరహన్తకా ఆకార బనాకర ధర్మానురాగబుద్ధిసే పూజనాది కరే తో అరహన్తకే పూజనాది కరనే జైసా
శుభ (భావ) ఉత్పన్న హోతా హై తథా వైసా హీ ఫల హోతా హై. అతి అనురాగ హోనే పర ప్రత్యక్ష
దర్శన న హోనేసే ఆకార బనాకర పూజనాది కరతే హైం. ఇస ధర్మానురాగసే మహాపుణ్య హోతా హై.
Page 154 of 350
PDF/HTML Page 182 of 378
single page version
హీ కరతే హైం. ఛద్మస్థకే ఆగే త్యాగ కీ హుఈ వస్తుకా రఖనా హాస్య కరనా హై; క్యోంకి ఉసకే
విక్షిప్తతా హో ఆతీ హై. కేవలీకే వ ప్రతిమాకే ఆగే అనురాగసే ఉత్తమ వస్తు రఖనేకా దోష
నహీం హై; ఉనకే విక్షిప్తతా నహీం హోతీ. ధర్మానురాగసే జీవకా భలా హోతా హై.
ఇన కార్యోంకా నిషేధ కరతే హైం.
హైం
హై, తో కేవల పాపకో ఛోడకర ఐసే కార్య కరనా ఠహరా. తథా యుక్తిసే భీ ఐసా హీ సమ్భవ
హై. కోఈ త్యాగీ హోకర మన్దిరాదిక నహీం బనవాతా హై వ సామాయికాదిక నిరవద్య కార్యోంమేం ప్రవర్తతా
హై; తో ఉన్హేం ఛోడకర ప్రతిమాది కరానా వ పూజనాది కరనా ఉచిత నహీం హై. పరన్తు కోఈ అపనే
రహనేకే లిఏ మకాన బనాయే, ఉససే తో చైత్యాలయాది కరానేవాలా హీన నహీం హై. హింసా తో హుఈ,
పరన్తు ఉసకే తో లోభ
హింసాది బహుత హోతే హైం, లోభాది బఢతా హై, పాపకీ హీ ప్రవృత్తి హై. యహాఁ హింసాదిక భీ కించిత్
హోతే హైం, లోభాదిక ఘటతే హైం ఔర ధర్మానురాగ బఢతా హై.
కార్యోంమేం ఉపయోగకో న లగా సకేం ఉనకో పూజనాది కరనేకా నిషేధ నహీం హై.
Page 155 of 350
PDF/HTML Page 183 of 378
single page version
పరిణామ న లగేం వహ పూజనాది ద్వారా వహాఁ అపనా ఉపయోగ లగాతా హై. వహాఁ నానాప్రకారకే ఆలమ్బన
ద్వారా ఉపయోగ లగ జాతా హై. యది వహాఁ ఉపయోగకో న లగాయే తో పాపకార్యోంమేం ఉపయోగ భటకేగా
ఔర ఉససే బురా హోగా; ఇసలియే వహాఁ ప్రవృత్తి కరనా యుక్త హై.
నహీం మిలతా; క్యోంకి ఐసా మాననేసే తో ఇన్ద్ర జన్మకల్యాణకమేం బహుత జలసే అభిషేక కరతా హై,
సమవశరణమేం దేవ పుష్పవృష్టి కరనా, చఁవర ఢాలనా ఇత్యాది కార్య కరతే హైం సో వే మహాపాపీ హుఏ.
ధర్మ హై తో కిసలియే నిషేధ కరతే హో?
తథా సాధర్మియోంకో భోజన కరాతే హైం, సాధుకా మరణ హోనే పర ఉసకా సంస్కార కరతే హైం, సాధు
హోనే పర ఉత్సవ కరతే హైం, ఇత్యాది ప్రవృత్తి అబ భీ దేఖీ జాతీ హై; సో యహాఁ భీ హింసా హోతీ
హై; పరన్తు యహ కార్య తో ధర్మకే హీ అర్థ హైం, అన్య కోఈ ప్రయోజన నహీం హై. యది యహాఁ మహాపాప
హోతా హై, తో పూర్వకాలమేం ఐసే కార్య కియే ఉనకా నిషేధ కరో. ఔర అబ భీ గృహస్థ ఐసా
కార్య కరతే హైం, ఉనకా త్యాగ కరో. తథా యది ధర్మ హోతా హై తో ధర్మకే అర్థ హింసామేం మహాపాప
బతలాకర కిసలియే భ్రమమేం డాలతే హో?
ధర్మ ఉత్పన్న హో తో వహ కార్య కరనా యోగ్య హై. యది థోడే ధనకే లోభసే కార్య బిగాడే తో
మూర్ఖ హై; ఉసీ ప్రకార థోడీ హింసాకే భయసే బడా ధర్మ ఛోడే తో పాపీ హోతా హై. తథా కోఈ
బహుత ధన ఠగాయే ఔర థోడా ధన ఉత్పన్న కరే, వ ఉత్పన్న నహీం కరే తో వహ మూర్ఖ హై; ఉసీ
ప్రకార బహుత హింసాది ద్వారా బహుత పాప ఉత్పన్న కరే ఔర భక్తి ఆది ధర్మమేం థోడా ప్రవర్తే వ
Page 156 of 350
PDF/HTML Page 184 of 378
single page version
హోనే పర ఠగాయే తో మూర్ఖ హై; ఉసీ ప్రకార నిరవద్య ధర్మరూప ఉపయోగ హోనే పర సావద్యధర్మమేం ఉపయోగ
లగానా యోగ్య నహీం హై.
ధర్మకా ముఖ్య అఙ్గ హై. ఇసలియే జిస ప్రకార పరిణామోంమేం రాగాదిక ఘటేం వహ కార్య కరనా.
హోతీ హై, పాఠ మాత్ర పఢనేసే వ ఉఠనా-బైఠనా కరనేసే హీ తో హోతీ నహీం హై.
హై వహాఁ ప్రతిజ్ఞాభంగ హోతీ హై. సో ప్రతిజ్ఞాభంగ కరనేసే తో న కరనా భలా హై; క్యోంకి ప్రతిజ్ఞాభంగ
మహాపాప హై.
హై ఔర ప్రాకృతాదికకే పాఠ పఢతా హై; ఉసకే అర్థకా అపనేకో జ్ఞాన నహీం హై, బినా అర్థ జానే
వహాఁ ఉపయోగ నహీం రహతా తబ ఉపయోగ అన్యత్ర భటకతా హై. ఐసే ఇన దోనోంమేం విశేష ధర్మాత్మా
కౌన? యది పహలేకో కహోగే, తో ఐసా హీ ఉపదేశ క్యోం నహీం దేతే? తథా దూసరేకో కహోగే తో
ప్రతిజ్ఞాభంగకా పాప హుఆ వ పరిణామోంకే అనుసార ధర్మాత్మాపనా నహీం ఠహరా; పరన్తు పాఠాది కరనేకే
అనుసార ఠహరా.
పర హీ దుష్కృత మిథ్యా హోతే హైం; ఇసలియే పాఠ హీ కార్యకారీ నహీం హై.
Page 157 of 350
PDF/HTML Page 185 of 378
single page version
ఉపవాస న హో, వహ ఉపవాసమేం లగే దోషకా నిరాకరణ కరే తో అసమ్భవపనా హోగా.
తథా ప్రోషధమేం భీ సామాయికవత్ ప్రతిజ్ఞా కరకే పాలన నహీం కరతే; ఇసలియే పూర్వోక్త హీ
కరతా హై, పశ్చాత్ ప్రోషధధారీ హోతా హై. జితనే కాల బనే ఉతనే కాల సాధన కరనేకా తో
దోష నహీం హై; పరన్తు ప్రోషధకా నామ కరే సో యుక్త నహీం హై. సమ్పూర్ణ పర్వమేం నిరవద్య రహనే పర
హీ ప్రోషధ హోతా హై. యది థోడే భీ కాలసే ప్రోషధ నామ హో తో సామాయికకో భీ ప్రోషధ కహో,
నహీం తో శాస్త్రమేం ప్రమాణ బతలాఓ కి
యది పాఠ న ఆయే తో భాషాసే హీ కహే; పరన్తు పద్ధతికే అర్థ యహ రీతి హై.
కరకే వహాఁ ధర్మ మానతా హై; పరన్తు ఫల తో పరిణామోంసే హోతా హై.
ఇస ప్రకార యహ జైనమేం శ్వేతామ్బర మత హై వహ భీ దేవాదికకా వ తత్త్వోంకా వ మోక్షమార్గాదికా
Page 158 of 350
PDF/HTML Page 186 of 378
single page version
నిరూపణ కరతే హైం.
హోతే, కుఛ విశేష హాని హోతీ హై; ఇసలియే ఉనకా సేవన మిథ్యాభావ హై. వహ బతలాతే హైంః
హీ హై. తథా అన్యమతమేం కహే దేవోంకో కితనే హీ
హోతీ హై; పరన్తు ఆప తో పాప ఉపజాతా హై ఔర కహతా హై
జైసే అపనే పరిణామ కరేగా వైసా హీ ఫల పాయేగా; ఈశ్వర కిసీకా బురా-భలా కరనేవాలా నహీం
హై.
Page 159 of 350
PDF/HTML Page 187 of 378
single page version
పాపపరిణామోంకా ఫల తో లగే బినా రహేగా నహీం. హింసా విషయ-కషాయోంకో సబ పాప కహతే హైం
ఔర పాపకా ఫల భీ సబ బురా హీ మానతే హైం; తథా కుదేవోంకే సేవనమేం హింసా-విషయాదికకా హీ
అధికార హై; ఇసలియే కుదేవోంకే సేవనసే పరలోకమేం భలా నహీం హోతా.
కుదేవాదికా సేవన కరతే హైం; హనుమానాదికకో పూజతే హైం; దేవియోంకో పూజతే హైం; గనగౌర, సాంఝీ ఆది
బనాకర పూజతే హైం; చౌథ, శీతలా, దహాడీ ఆది కో పూజతే హైం; భూత-ప్రేత, పితర, వ్యన్తరాదికకో
పూజతే హైం; సూర్య-చన్ద్రమా, శనిశ్చరాది జ్యోతిషియోంకో పూజతే హైం; పీర-పైగంబరాదికకో పూజతే హైం; గాయ,
ఘోడా ఆది తిర్యంచోంకో పూజతే హైం; అగ్ని-జలాదికకో పూజతే హైం; శస్త్రాదికకో పూజతే హైం; అధిక
క్యా కహేం, రోడా ఇత్యాదికకో భీ పూజతే హైం.
కైసే హోగా? తథా కితనే హీ వ్యన్తరాదిక హైం; సో వే కిసీకా భలా-బురా కరనేకో సమర్థ నహీం
హైం. యది వే హీ సమర్థ హోంగే తో వే హీ కర్తా ఠహరేంగే; పరన్తు ఉనకే కరనేసే కుఛ హోతా దిఖాఈ
నహీం దేతా; ప్రసన్న హోకర ధనాదిక నహీం దే సకతే ఔర ద్వేషీ హోకర బురా నహీం కర సకతే.
యహ ఉనకా కహా హుఆ న కరే, తో వే చేష్టా కరతే రుక జాతే హైం; తథా ఇసే శిథిల జానకర
కుతూహల కరతే రహతే హైం. యది ఇసకే పుణ్యకా ఉదయ హో తో కుఛ కర నహీం సకతే.
హైం కి
పూజనేసే ఉలటా రోగ లగతా హై, కుఛ కార్యసిద్ధి నహీం హోతీ.
Page 160 of 350
PDF/HTML Page 188 of 378
single page version
మరకర వ్యన్తరాది హుఆ, వహీం కిసీ నిమిత్తసే ఐసీ బుద్ధి హుఈ, తబ వహ లోకమేం ఉనకో సేవన
కరనేకీ ప్రవృత్తి కరానేకే అర్థ కోఈ చమత్కార దిఖాతా హై. జగత భోలా; కించిత్ చమత్కార దేఖకర
ఇస కార్యమేం లగ జాతా హై. జిస ప్రకార జినప్రతిమాదికకా భీ అతిశయ హోనా సునతే వ దేఖతే
హైం సో జినకృత నహీం హై, జైనీ వ్యన్తరాదిక హోతే హైం; ఉసీ ప్రకార కుదేవోంకా కోఈ చమత్కార హోతా
హై, వహ ఉనకే అనుచర వ్యన్తరాదిక ద్వారా కియా హోతా హై ఐసా జాననా.
కియే గయే కార్యోంకో పరమేశ్వరకే కియే కహతే హైం. యది పరమేశ్వరకే కియే హోం తో పరమేశ్వర తో
త్రికాలజ్ఞ హై, సర్వప్రకార సమర్థ హై; భక్తకో దుఃఖ కిసలియే హోనే దేగా? తథా ఆజ భీ దేఖతే
హైం కి
భీ సహాయ న కరే తో భక్తవత్సలతా గఈ ఔర సామర్థ్యహీన హుఆ. తథా సాక్షీభూత రహతా హై
తో పహలే భక్తోంకో సహాయ కీ కహతే హైం వహ ఝూఠ హై; క్యోంకి ఉసకీ తో ఏకసీ వృత్తి హై.
కరతా హై, భక్తోంకో దుఃఖ దేనేవాలే పైదా కరతా హై, వహాఁ భక్తవత్సలపనా కైసే రహా? ఔర
పరమేశ్వరకా కియా నహీం హోతా, తో పరమేశ్వర సామర్థ్యహీన హుఆ; ఇసలియే పరమేశ్వరకృత కార్య నహీం
హై. కోఈ అనుచర
భ్రమరూప వచన కహతా హై, ఔరోంకో అన్యథా పరిణమిత కరతా హై, దుఃఖ దేతా హై
కుతూహల కరతే రహతే హైం. జిస ప్రకార బాలక కుతూహల ద్వారా అపనేకో హీన దిఖలాతా హై, చిఢాతా
Page 161 of 350
PDF/HTML Page 189 of 378
single page version
చేష్టా కరతే హైం. యది కుస్థానకే హీ నివాసీ హోం తో ఉత్తమస్థానమేం ఆతే హైం; వహాఁ కిసకే లానేసే
ఆతే హైం? అపనే ఆప ఆతే హైం తో అపనీ శక్తి హోనే పర కుస్థానమేం కిసలియే రహతే హైం?
ఇసలియే ఇనకా ఠికానా తో జహాఁ ఉత్పన్న హోతే హైం వహాఁ ఇస పృథ్వీకే నీచే వ ఊపర హై సో మనోజ్ఞ
హై. కుతూహలకే లియే జో చాహేం సో కహతే హైం. యది ఇనకో పీడా హోతీ హో తో రోతే-రోతే హఁసనే
కైసే లగ జాతే హైం?
వ కోఈ ప్రబల ఉసే మనా కరే తబ రహ జాతా హై వ ఆప హీ రహ జాతా హైః
జాతా హై, క్యోంకి వైక్రియక శరీరకా జలనా ఆది సమ్భవ నహీం హై.
హైం. అల్ప జ్ఞాన హో తో అన్య మహత్ జ్ఞానీసే పూఛ ఆకర జవాబ దేతే హైం. అపనేకో అల్ప
జ్ఞాన హో వ ఇచ్ఛా న హో తో పూఛనే పర ఉసకా ఉత్తర నహీం దేతే
ఉసకా స్మరణమాత్ర రహతా హై, ఇసలియే వహాఁ ఇచ్ఛా ద్వారా ఆప కుఛ చేష్టా కరేం తో కహతే హైం,
పూర్వ జన్మకీ బాతేం కహతే హైం; కోఈ అన్య బాత పూఛే తో అవధిజ్ఞాన తో థోడా హై, బినా జానే
కిస ప్రకార కహేం? జిసకా ఉత్తర ఆప న దే సకేం వ ఇచ్ఛా న హో, వహాఁ మాన
చరిత్ర దిఖాతే హైం. అన్య జీవకే శరీరకో రోగాదియుక్త కరతే హైం.
ఉసకే పుణ్య-పాపకే అనుసార పరిణమిత కర సకతే హైం. ఉసకే పుణ్యకా ఉదయ హో తో ఆప
రోగాదిరూప పరిణమిత నహీం కర సకతా, ఔర పాప-ఉదయ హో తో ఉసకా ఇష్ట కార్య నహీం కర
సకతా.
Page 162 of 350
PDF/HTML Page 190 of 378
single page version
యహాఁ కోఈ కహే
హీ హోతా హై; ఇసలియే ఉనకా మాననా-పూజనా కార్యకారీ నహీం హై, బురా కరానేవాలా హై. తథా
వ్యన్తరాదిక మనవాతే హైం, పుజవాతే హైం
కహతే. యది ఉనకో ప్రయోజన హీ హో, తో న మాననే
అర్థ నైవేద్యాదిక దేతే హైం, ఉసే గ్రహణ క్యోం నహీం కరతే? వ ఔరోంకో భోజనాది కరానేకో క్యోం
కహతే హైం? ఇసలియే ఉనకే కుతూహలమాత్ర క్రియా హై. అపనేమేం ఉనకే కుతూహలకా స్థాన హోనే పర
దుఃఖ హోగా, హీనతా హోగీ; ఇసలియే ఉనకో మాననా-పూజనా యోగ్య నహీం హై.
వ్యన్తర హోతే హైం, వే తో ఐసా నహీం కహతే, వే తో అపనే సంస్కారరూప హీ వచన కహతే హైం; ఇసలియే
సర్వ వ్యన్తరోంకీ గతి ఇసీ ప్రకార హోతీ తో భీ సమాన ప్రార్థనా కరేం; పరన్తు ఐసా నహీం హై. ఐసా
జాననా.
తథా సూర్య, చన్ద్రమా, గ్రహాదిక జ్యోతిషీ హైం; ఉనకో పూజతే హైం వహ భీ భ్రమ హై. సూర్యాదికకో
హోతీ హై; సో ప్రకాశవాన్ తో అన్య రత్నాదిక భీ హోతే హైం; అన్య కోఈ ఐసా లక్షణ నహీం హై
జిససే ఉసే పరమేశ్వరకా అంశ మానేం. తథా చన్ద్రమాదికకో ధనాదికకీ ప్రాప్తికే అర్థ పూజతే హైం;
పరన్తు ఉనకే పూజనసే హీ ధన హోతా హో తో సర్వ దరిద్రీ ఇస కార్యకో కరేం, ఇసలియే యహ మిథ్యాభావ
హైం. తథా జ్యోతిషకే విచారసే బురే గ్రహాదిక ఆనే పర ఉనకీ పూజనాది కరతే హైం, ఇసకే అర్థ
Page 163 of 350
PDF/HTML Page 191 of 378
single page version
బాయేం ఆనే పర సుఖ-దుఃఖ హోనేకే ఆగామీ జ్ఞానకో కారణ హోతే హైం, కుఛ సుఖ-దుఃఖ దేనేకో సమర్థ
నహీం హైం; ఉసీ ప్రకార గ్రహాదిక స్వయమేవ గమనాదిక కరతే హైం, ఔర ప్రాణీకే యథాసమ్భవ యోగకో
ప్రాప్త హోనే పర సుఖ-దుఃఖ హోనేకే ఆగామీ జ్ఞానకో కారణ హోతే హైం, కుఛ సుఖ-దుఃఖ దేనేకే సమర్థ
నహీం హైం. కోఈ తో ఉనకా పూజనాది కరతే హైం ఇనకో భీ ఇష్ట నహీం హోతా; కోఈ నహీం కరతా
ఉసకే భీ ఇష్ట హోతా హై; ఇసలియే ఉనకా పూజనాది కరనా మిథ్యాభావ హై.
తథా దేవీ-దహాడీ ఆది హైం; వే కితనీ హీ తో వ్యన్తరీ వ జ్యోతిషినీ హైం, ఉనకా అన్యథా
కరతే హైం.
నహీం హై. యది సమ్యక్త్వసే హీ పూజతే హైం తో సర్వార్థసిద్ధికే దేవ, లౌకాన్తిక దేవ ఉన్హేం హీ క్యోం
న పూజేం? ఫి ర కహోగే
అధికార నహీం హై, యహ తో ఝూఠీ మాన్యతా హై. తథా జిస ప్రకార ప్రతిహారాదికకే మిలానే పర
రాజాసే మిలతే హైం; ఉసీ ప్రకార యహ తీర్థంకరసే నహీం మిలాతే. వహాఁ తో జిసకే భక్తి హో వహీ
తీర్థంకరకే దర్శనాదిక కరతా హై, కుఛ కిసీకే ఆధీన నహీం హై.
Page 164 of 350
PDF/HTML Page 192 of 378
single page version
తీవ్ర మిథ్యాత్వభావసే జినమతమేం భీ ఐసీ విపరీత ప్రవృత్తికా మాననా హోతా హై.
తథా గాయ, సర్పాది తిర్యంచ హైం వే ప్రత్యక్ష హీ అపనేసే హీన భాసిత హోతే హైం; ఉనకా
స్థావర హైం; వే తిర్యంచోంసే అత్యన్త హీన అవస్థాకో ప్రాప్త దేఖే జాతే హైం. తథా శస్త్ర, దవాత ఆది
అచేతన హైం; వే సర్వశక్తిసే హీన ప్రత్యక్ష భాసిత హోతే హైం, ఉనమేం పూజ్యపనేకా ఉపచార భీ సమ్భవ
నహీం హై.
దేఖో తో మిథ్యాత్వకీ మహిమా! లోకమేం అపనేసే నీచేకో నమన కరనేమేం అపనేకో నింద్య మానతే
జిససే ప్రయోజన సిద్ధ హోతా జానే, ఉసకీ సేవా కరతే హైం ఔర మోహిత హోకర ‘‘కుదేవోంసే మేరా
ప్రయోజన కైసే సిద్ధ హోగా’’
ఇష్టకార్య హో జాయే తో కహతా హై
హై
హోగా; పరన్తు ఐసా దిఖాఈ నహీం దేతా. జిస ప్రకార కిసీకే శీతలాకో బహుత మాననే పర భీ
పుత్రాది మరతే దేఖే జాతే హైం, కిసీకే బినా మానే భీ జీతే దేఖే జాతే హైం; ఇసలియే శీతలాకా
మాననా కించిత్ కార్యకారీ నహీం హై.
యహాఁ కోఈ కహే
ఆగామీ దుఃఖ పాతే హైం, యహ బిగాడ హై.
Page 165 of 350
PDF/HTML Page 193 of 378
single page version
హోంగే?
పాప హై; ఇసలియే జైసే పుణ్యబన్ధ హో, పాపబన్ధ న హో; వహ కరనా. తథా యది కర్మ-ఉదయకా
భీ నిశ్చయ న హో ఔర ఇష్ట-అనిష్టకే బాహ్య కారణోంకే సంయోగ-వియోగకా ఉపాయ కరే; పరన్తు కుదేవకో
మాననేసే ఇష్ట-అనిష్టబుద్ధి దూర నహీం హోతీ, కేవల వృద్ధికో ప్రాప్త హోతీ హై; తథా ఉససే పుణ్యబంధ
భీ నహీం హోతా, పాపబంధ హోతా హై. తథా కుదేవ కిసీకో ధనాదిక దేతే యా ఛుడా లేతే నహీం
దేఖే జాతే, ఇసలియే యే బాహ్య కారణ భీ నహీం హైం. ఇనకీ మాన్యతా కిస అర్థ కీ జాతీ హై?
జబ అత్యన్త భ్రమబుద్ధి హో, జీవాది తత్త్వోంకే శ్రద్ధాన-జ్ఞానకా అంశ భీ న హో, ఔర రాగ-ద్వేషకీ
అతి తీవ్రతా హో; తబ జో కారణ నహీం హైం ఉన్హేం భీ ఇష్ట-అనిష్టకా కారణ మానతే హైం, తబ కుదేవోంకీ
మాన్యతా హోతీ హై.
అంగ ధారణ కరకే బడే ధర్మాత్మా కహలాతే హైం, బడే ధర్మాత్మా యోగ్య క్రియా కరాతే హైం
కషాయాది ఛూటనే పర జైసే ధర్మకో ధారణ కరే వైసా హీ అపనా పద మాననా యోగ్య హై.
కులమేం ఉత్పన్న హోనేసే హీ ఉచ్చపనా రహే, తో మాంసభక్షణాది కరనే పర భీ ఉసే ఉచ్చ హీ మానో;
సో వహ బనతా నహీం హై. భారత గ్రన్థమేం భీ అనేక బ్రాహ్మణ కహే హైం. వహాఁ ‘‘జో బ్రాహ్మణ హోకర
Page 166 of 350
PDF/HTML Page 194 of 378
single page version
తో ఐసీ హీన సంజ్ఞా కిసలియే దీ హై?
ఏక కుల హై, భిన్న కుల కైసే రహా? తథా ఉచ్చకులకీ స్త్రీకే నీచకులకే పురుషసే వ నీచకులకీ
స్త్రీకే ఉచ్చకులకే పురుషసే సంగమ హోనేసే సన్తతి హోతీ దేఖీ జాతీ హై; వహాఁ కులకా ప్రమాణ కిస
ప్రకార రహా? యది కదాచిత్ కహోగే
హై; ఇసలియే ధర్మపద్ధతిమేం కుల-అపేక్షా మహన్తపనా సమ్భవ నహీం హై. ధర్మసాధనసే హీ మహన్తపనా హోతా
హై. బ్రాహ్మణాది కులోంమేం మహన్తపనా హై సో ధర్మప్రవృత్తిసే హై; ధర్మప్రవృత్తికో ఛోడకర హింసాది పాపమేం
ప్రవర్తనేసే మహన్తపనా కిస ప్రకార రహేగా?
నహీం; యది ఉనకీ సన్తతిమేం ఉత్తమకార్య కరనేసే ఉత్తమ మానతే హో తో ఉత్తమపురుషకీ సన్తతిమేం జో
ఉత్తమకార్య న కరే, ఉసే ఉత్తమ కిసలియే మానతే హో? శాస్త్రోంమేం వ లోకమేం యహ ప్రసిద్ధ హై కి
పితా శుభకార్య కరకే ఉచ్చపద ప్రాప్త కరతా హై, పుత్ర అశుభకార్య కరకే నీచపదకో ప్రాప్త కరతా
హై; పితా అశుభ కార్య కరకే నీచపదకో ప్రాప్త కరతా హై, పుత్ర శుభకార్య కరకే ఉచ్చపదకో ప్రాప్త
కరతా హై. ఇసలియే బడోంకీ అపేక్షా మహన్త మాననా యోగ్య నహీం హై.
తథా కితనే హీ పట్ట ద్వారా గురుపనా మానతే హైం. పూర్వకాలమేం కోఈ మహన్త పురుష హుఆ హో,
కరేగా వహ భీ ధర్మాత్మా హోగా, సుగతికో ప్రాప్త హోగా; పరన్తు యహ సమ్భవ నహీం హై. ఔర పాపీ
హై తో గాదీకా అధికార కహాఁ రహా? జో గురుపద యోగ్య కార్య కరే వహీ గురు హై.
కిస ప్రకార రహా? అన్య గృహస్థోంకే సమాన యహ భీ హుఏ. ఇతనా విశేష హుఆ కి యహ భ్రష్ట
హోకర గృహస్థ హుఏ; ఇన్హేం మూల గృహస్థధర్మీ గురు కైసే మానేం?
Page 167 of 350
PDF/HTML Page 195 of 378
single page version
భీ పాప హైం; ఉన్హేం కరతే హుఏ ధర్మాత్మా-గురు కిస ప్రకార మానేం? తథా వహ ధర్మబుద్ధిసే వివాహాదికకా
త్యాగీ నహీం హుఆ హై; పరన్తు కిసీ ఆజీవికా వ లజ్జా ఆది ప్రయోజనకే లియే వివాహ నహీం
కరతా . యది ధర్మబుద్ధి హోతీ తో హింసాదిక కిసలియే బఢాతా? తథా జిసకే ధర్మబుద్ధి నహీం హై
ఉసకే శీలకీ భీ దృఢతా నహీం రహతీ, ఔర వివాహ నహీం కరతా తబ పరస్త్రీ
కోఈ గుదడీ రఖతే హైం, కోఈ చోలా పహినతే హైం, కోఈ చాదర ఓఢతే హైం, కోఈ లాల వస్త్ర రఖతే
హైం, కోఈ శ్వేత వస్త్ర రఖతే హైం, కోఈ భగవా రఖతే హైం, కోఈ టాట పహినతే హైం, కోఈ మృగఛాల
రఖతే హైం, కోఈ రాఖ లగాతే హైం
త్యాగ కిసలియే కియా? ఉనకో ఛోడకర ఐసే స్వాఁగ బనానేమేం కౌనసా అంగ హుఆ? గృహస్థోంకో
ఠగనేకే అర్థ ఐసే భేష జాననా. యది గృహస్థ జైసా అపనా స్వాఁగ రఖే తో గృహస్థ ఠగే కైసే
జాయేంగే? ఔర ఇన్హేం ఉనకే ద్వారా ఆజీవికా వ ధనాదిక వ మానాదికకా ప్రయోజన సాధనా హై;
ఇసలియే ఐసే స్వాంగ బనాతే హైం. భోలా జగత ఉస స్వాఁగకో దేఖకర ఠగాతా హై ఔర ధర్మ హుఆ
మానతా హై; పరన్తు యహ భ్రమ హై. యహీ కహా హైః
నిరూపణ కియే హైం ఉనకో ధారణ కరతే హైం; పరన్తు ఉన శాస్త్రోంకే కర్తా పాపియోం నే సుగమ క్రియా
కరనేసే ఉచ్చపద ప్రరూపిత కరనేమేం హమారీ మాన్యతా హోగీ, అన్య జీవ ఇస మార్గమేం లగ జాయేంగే, ఇస
అభిప్రాయసే మిథ్యా
Page 168 of 350
PDF/HTML Page 196 of 378
single page version
సాధు, భట్టారక, సంన్యాసీ, యోగీ, తపస్వీ, నగ్న
ఇచ్ఛానుసార హీ నవీన నామ ధారణ కరతే హైం ఔర ఇచ్ఛానుసార హీ వేష బనాతే హైం.
యహాఁ కోఈ పూఛే కి
భావార్థః
ధర్మకే అంగకో భీ పాలతే హైం. జిస ప్రకార ఖోటా రుపయా చలానేవాలా ఉసమేం చాఁదీకా అంశ భీ
రఖతా హై; ఉసీ ప్రకార ధర్మకా కోఈ అంగ దిఖాకర అపనా ఉచ్చపద మానతే హైం.
ప్రకార ఉచ్చ పదవీకా నామ రఖాకర ఉసమేం కించిత్ భీ అన్యథా ప్రవర్తే తో మహాపాపీ హై, ఔర
నీచీ పదవీకా నామ రఖకర కించిత్ భీ ధర్మసాధన కరే తో ధర్మాత్మా హై. ఇసలియే ధర్మసాధన
Page 169 of 350
PDF/HTML Page 197 of 378
single page version
కరనేసే మహాపాప హీ హోతా హై.
యది కదాచిత్ అల్ప
హై. ఇసలియే ఊఁచా నామ రఖాకర నీచీ ప్రవృత్తి యుక్త నహీం హై.
అనుభవన కరతే హుఏ శుభాశుభభావోంసే ఉదాసీన రహతే హైం; ఔర అబ విషయ-కషాయాసక్త జీవ మునిపద
ధారణ కరతే హైం; వహాఁ సర్వ సావద్యకే త్యాగీ హోకర పంచమహావ్రతాది అంగీకార కరతే హైం, శ్వేత-
రక్తాది వస్త్రోంకో గ్రహణ కరతే హైం, భోజనాదిమేం లోలుప హోతే హైం, అపనీ పద్ధతి బఢానేకే ఉద్యమీ
హోతే హైం వ కితనే హీ ధనాదిక భీ రఖతే హైం, హింసాదిక కరతే హైం వ నానా ఆరమ్భ కరతే హైం.
పరన్తు అల్ప పరిగ్రహ గ్రహణ కరనేకా ఫల నిగోద కహా హై, తబ ఐసే పాపోంకా ఫల తో అనన్త
సంసార హోగా హీ హోగా.
సన్మానాదిక కరతే హైం; సో శాస్త్రమేం కృత, కారిత, అనుమోదనాకా ఫల కహా హై; ఇసలియే ఉనకో
భీ వైసా హీ ఫల లగతా హై.
తబ శ్రీగురు మునిధర్మ అంగీకార కరాతే హైం.
Page 170 of 350
PDF/HTML Page 198 of 378
single page version
అబ ఇస కథనకో దృఢ కరనేకే లియే శాస్త్రోంకీ సాక్షీ దేతే హైం.
వహాఁ ‘‘ఉపదేశసిద్ధాన్తరత్నమాలా’’మేం ఐసా కహా హైః
భలా నహీం హై.
కృత్వా కించనపక్షమక్షతకలిః ప్రాప్తస్తదాచార్యకమ్
స్వం శక్రీయతి బాలిశీయతి బుధాన్ విశ్వ వరాకీయతి
గృహవత్ ప్రవర్తతా హై, నిజగచ్ఛమేం కుటుమ్బవత్ ప్రవర్తతా హై, అపనేకో ఇన్ద్రవత్ మహాన మానతా హై,
Page 171 of 350
PDF/HTML Page 199 of 378
single page version
హుఆ హై.
హైం; సో హాయ హాయ! యహ జగత్ రాజాసే రహిత హై, కోఈ న్యాయ పూఛనే వాలా నహీం హై.
యహాఁ కోఈ కహతా హై
దిగమ్బర ధర్మమేం తో ఐసీ విపరీతతాకా సహజ హీ నిషేధ హుఆ.
వహాఁ శ్రీ కున్దకున్దాచార్యకృత ‘‘షట్పాహుడ’’ మేం ఐసా కహా హైః
ధర్మ భీ నహీం హోతా. ధర్మకే బినా వందనే యోగ్య కైసే హోగా?
Page 172 of 350
PDF/HTML Page 200 of 378
single page version
సన్మానాదిక కరనేసే భీ ఉస పాపకీ అనుమోదనాకా ఫల లగతా హై.
పర భాండకా దృష్టాంత సమ్భవ హై; పరిగ్రహ రఖే తో యహ దృష్టాన్త భీ నహీం బనతా.