Moksha-Marg Prakashak-Hindi (Telugu transliteration). Satava Adhyay.

< Previous Page   Next Page >


Combined PDF/HTML Page 11 of 19

 

Page 173 of 350
PDF/HTML Page 201 of 378
single page version

-
ఛఠవాఁ అధికార ][ ౧౮౩
ఔర భీ గాథాసూత్ర వహాఁ ఉస శ్రద్ధానకో దృఢ కరనేకే లియే కహే హైం వే వహాఁసే జాననా.
తథా కున్దకున్దాచార్యకృత ‘‘లింగపాహుడ’’ హై, ఉసమేం మునిలింగ ధారణ కరకే జో హింసా,
ఆరమ్భ, యంత్ర-మంత్రాది కరతే హైం ఉనకా బహుత నిషేధ కియా హై.
తథా గుణభద్రాచార్యకృత ‘‘ఆత్మానుశాసన’’ మేం ఐసా కహా హైః
ఇతస్తతశ్చ త్రస్యన్తో విభావవర్య్యాం యథా మృగాః.
వనాబ్దసన్త్యుగ్రామం కలౌ కష్టం తపస్వినః..౧౯౭..
అర్థఃకలికాలమేం తపస్వీ మృగకీ భాఁతి ఇధర-ఉధరసే భయభీత హోకర వనసే నగరకే
సమీప వాస కరతే హైం, యహ మహాఖేదకారీ కార్య హై. యహాఁ నగరకే సమీపహీ రహనేకా నిషేధ కియా,
తో నగరమేం రహనా తో నిషిద్ధ హుఆ హీ.
వరం గార్హస్థ్యమేవాద్య తపసో భావిజన్మనః.
సుస్త్రీకటాక్షలుణ్టాకైర్లుప్తవైరాగ్యసమ్పదః..౨౦౦..
అర్థఃహోనేవాలా హై అనన్త సంసార జిససే ఐసే తపసే గృహస్థపనా హీ భలా హై. కైసా
హై వహ తప? ప్రభాత హోతే హీ స్త్రియోంకే కటాక్షరూపీ లుటేరోం ద్వారా జిసకీ వైరాగ్య-సమ్పదా లుట
గఈ హై
ఐసా హై.
తథా యోగీన్ద్రదేవకృత ‘‘పరమాత్మప్రకాశమేం’’ ఐసా కహా హైః
చిల్లాచిల్లీపుత్థియహిం, తూసఇ మూఢు ణిభంతు.
ఏయహిం లజ్జఇ ణాణియఉ, బంధహం హేఉ ముణంతు..౨౧౫..
చేలా-చేలీ ఔర పుస్తకోం ద్వారా మూఢ సంతుష్ట హోతా హై; భ్రాన్తిరహిత ఐసా జ్ఞానీ ఉన్హేం బన్ధకా
కారణ జానతా హుఆ ఉనసే లజ్జాయమాన హోతా హై.
కేణవి అప్పఉ వంచియఉ, సిరులుంచివి ఛారేణ.
సయలవి సంగ ణ పరిహరియ, జిణవరలింగధరేణ..౨౧౭..
కిసీ జీవ ద్వారా అపనా ఆత్మా ఠగా గయా, వహ కౌన? కి జిస జీవనే జినవరకా
లింగ ధారణ కియా ఔర రాఖసే సిరకా లోంచ కియా; పరన్తు సమస్త పరిగ్రహ నహీం ఛోడా.
జే జిణలింగు ధరేవి ముణి, ఇట్ఠపరిగ్గహ లింతి.
ఛద్ది కరేవిణు తే జి జియ, సా పుణు ఛద్ది గిలంతి..౨౧౮..
అర్థఃహే జీవ! జో ముని జినలింగ ధారణ కరకే ఇష్ట పరిగ్రహకో గ్రహణ కరతే హైం,

Page 174 of 350
PDF/HTML Page 202 of 378
single page version

-
౧౮౪ ] [ మోక్షమార్గప్రకాశక
వే ఛర్ది (ఉల్టీ) కరకే ఉసీ ఛర్దికా పునః భక్షణ కరతే హైం అర్థాత్ నిన్దనీయ హైం. ఇత్యాదిక
వహాఁ కహతే హైం.
ఇస ప్రకార శాస్త్రోంమేం కుగురుకా వ ఉనకే ఆచరణకా వ ఉనకీ సుశ్రుషాకా నిషేధ కియా
హై సో జాననా.
తథా జహాఁ మునికో ధాత్రీదూత ఆది ఛయాలీస దోష ఆహారాదికమేం కహే హైం; వహాఁ గృహస్థోంకే
బాలకోంకో ప్రసన్న కరనా, సమాచార కహనా, మంత్ర-ఔషధి-జ్యోతిషాది కార్య బతలానా తథా కియా-
కరాయా, అనుమోదిత భోజన లేనా
ఇత్యాదిక క్రియాఓంకా నిషేధ కియా హై; పరన్తు అబ కాలదోషసే
ఇన్హీం దోషోంకో లగాకర ఆహారాది గ్రహణ కరతే హైం.
తథా పార్శ్వస్థ, కుశీలాది భ్రష్టాచారీ మునియోంకా నిషేధ కియా హై, ఉన్హీంకే లక్షణోంకో ధారణ
కరతే హైం. ఇతనా విశేష హై కివే ద్రవ్యసే తో నగ్న రహతే హైం, యహ నానా పరిగ్రహ రఖతే హైం.
తథా వహాఁ మునియోంకే భ్రామరీ ఆది ఆహార లేనేకీ విధి కహీ హై; పరన్తు యహ ఆసక్త హోకర,
దాతారకే ప్రాణ పీడిత కరకే ఆహారాదికా గ్రహణ కరతే హైం. తథా జో గృహస్థధర్మమేం భీ ఉచిత
నహీం హై వ అన్యాయ, లోకనింద్య, పాపరూప కార్య కరతే ప్రత్యక్ష దేఖే జాతే హైం.
తథా జినబిమ్బ, శాస్త్రాదిక సర్వోత్కృష్ట పూజ్య ఉనకీ తో అవినయ కరతే హైం ఔర ఆప
ఉనసే భీ మహంతతా రఖకర ఊపర బైఠనా ఆది ప్రవృత్తికో ధారణ కరతే హైంఇత్యాదిక అనేక
విపరీతతాఏఁ ప్రత్యక్ష భాసిత హోతీ హైం ఔర అపనేకో ముని మానతే హైం, మూలగుణ ఆదికే ధారీ కహలాతే
హైం. ఇస ప్రకార అపనీ మహిమా కరాతే హైం ఔర గృహస్థ భోలే ఉనకే ద్వారా ప్రశంసాదికసే ఠగాతే
హుఏ ధర్మకా విచార నహీం కరతే, ఉనకీ భక్తిమేం తత్పర హోతే హైం; పరన్తు బడే పాపకో బడా ధర్మ
మాననా ఇస మిథ్యాత్వకా ఫల కైసే అనన్త సంసార నహీం హోగా? శాస్త్రమేం ఏక జినవచనకో అన్యథా
మాననేసే మహాపాపీ హోనా కహా హై; యహాఁ తో జినవచనకీ కుఛ బాత హీ నహీం రఖీ, తో ఇసకే
సమాన ఔర పాప కౌన హై?
శిథిలాచారకీ పోషక యుక్తియాఁ ఔర ఉనకా నిరాకరణ
అబ యహాఁ, కుయుక్తి ద్వారా జో ఉన కుగురుఓం కీ స్థాపనా కరతే హైం ఉనకా నిరాకరణ
కరతే హైం.
వహాఁ వహ కహతా హైగురు బినా తో నిగురా కహలాయేంగే ఔర వైసే గురు ఇస సమయ దిఖతే
నహీం హైం; ఇసలియే ఇన్హీంకో గురు మాననా?
ఉత్తరఃనిగురా తో ఉసకా నామ హై జో గురు మానతా హీ నహీం. తథా జో గురుకో తో
మానే, పరన్తు ఇస క్షేత్రమేం గురుకా లక్షణ న దేఖకర కిసీకో గురు న మానే, తో ఇస శ్రద్ధానసే

Page 175 of 350
PDF/HTML Page 203 of 378
single page version

-
ఛఠవాఁ అధికార ][ ౧౮౫
తో నిగురా హోతా నహీం హై. జిస ప్రకార నాస్తిక తో ఉసకా నామ హై జో పరమేశ్వరకో మానతా
హీ నహీం ఔర జో పరమేశ్వరకో తో మానే, పరన్తు ఇస క్షేత్రమేం పరమేశ్వరకా లక్షణ న దేఖకర కిసీకో
పరమేశ్వర న మానే తో నాస్తిక తో హోతా నహీం హై; ఉసీ ప్రకార యహ జాననా.
ఫి ర వహ కహతా హైజైన-శాస్త్రోంమేం వర్తమానమేం కేవలీకా తో అభావ కహా హై, మునికా
తో అభావ నహీం కహా హై?
ఉత్తరఃఐసా తో కహా నహీం హై కి ఇన దేశోంమేం సద్భావ రహేగా; పరన్తు భరతక్షేత్రమేం కహతే
హైం, సో భరతక్షేత్ర తో బహుత బడా హై, కహీం సద్భావ హోగా; ఇసలియే అభావ నహీం కహా హై. యది
తుమ రహతే హో ఉసీ క్షేత్రమేం సద్భావ మానోగే, తో జహాఁ ఐసే భీ గురు నహీం మిలేంగే వహాఁ జాఓగే తబ
కిసకో గురు మానోగే? జిస ప్రకార
హంసోంకా సద్భావ వర్తమాన మేం కహా హై, పరన్తు హంస దిఖాఈ
నహీం దేతే తో ఔర పక్షియోంకో తో హంస మానా నహీం జాతా; ఉసీ ప్రకార వర్తమానమేం మునియోం కా సద్భావ
కహా హై, పరన్తు ముని దిఖాఈ నహీం దేతే తో ఔరోంకో తో ముని మానా నహీం జా సకతా.
ఫి ర వహ కహతా హైఏక అక్షరకే దాతాకో గురు మానతే హైం; తో జో శాస్త్ర సిఖలాయేం
వ సునాయేం ఉన్హేం గురు కైసే న మానేం?
ఉత్తరఃగురు నామ బడేకా హై. సో జిస ప్రకారకీ మహంతతా జిసకే సమ్భవ హో, ఉసే
ఉస ప్రకార గురుసంజ్ఞా సమ్భవ హై. జైసేకుల అపేక్షా మాతా-పితాకో గురుసంజ్ఞా హై; ఉసీ ప్రకార
విద్యాఏ పఢానేవాలేకో విద్యా-అపేక్షా గురుసంజ్ఞా హై. యహాఁ తో ధర్మకా అధికార హై, ఇసలియే జిసకే
ధర్మ-అపేక్షా మహంతతా సమ్భవిత హో ఉసే గురు జాననా. పరన్తు ధర్మ నామ చారిత్రకా హై, ‘‘చారిత్తం
ఖలు ధమ్మో’’
ఐసా శాస్త్రమేం కహా హై, ఇసలియే చారిత్రకే ధారకకో హీ గురుసంజ్ఞా హై. తథా జిస
ప్రకార భూతాదికా నామ భీ దేవ హై; తథాపి యహాఁ దేవకే శ్రద్ధానమేం అరహన్తదేవకా హీ గ్రహణ హై,
ఉసీ ప్రకార ఔరోంకా భీ నామ గురు హై తథాపి యహాఁ శ్రద్ధానమేం నిర్గ్రన్థకా హీ గ్రహణ హై. జైనధర్మమేం
అర్హన్తదేవ, నిర్గ్రన్థగురు ఐసా ప్రసిద్ధ వచన హై.
యహాఁ ప్రశ్న హై కి నిర్గ్రన్థకే సివా అన్యకో గురు నహీం మానతే; సో క్యా కారణ హై?
ఉత్తరః
నిర్గ్రన్థకే సివా అన్య జీవ సర్వప్రకారసే మహంతతా ధారణ నహీం కరతే. జైసే
లోభీ శాస్త్ర వ్యాఖ్యాన కరే వహాఁ వహ ఇసే శాస్త్ర సునానేసే మహంత హుఆ ఔర యహ ఉసే ధన-
వస్త్రాది దేనేసే మహంత హుఆ. యద్యపి బాహ్యమేం శాస్త్ర సునానేవాలా మహంత రహతా హై, తథాపి అన్తరంగమేం
లోభీ హోతా హై; ఇసలియే సర్వథా మహంతతా నహీం హుఈ.
౧. ప్రవచనసార గాథా ౧

Page 176 of 350
PDF/HTML Page 204 of 378
single page version

-
౧౮౬ ] [ మోక్షమార్గప్రకాశక
యహాఁ కోఈ కహేనిర్గ్రన్థ భీ తో ఆహార లేతే హైం?
ఉత్తరఃలోభీ హోకర, దాతారకీ సుశ్రుషా కరకే, దీనతాసే ఆహార నహీం లేతే; ఇసలియే
మహంతతా నహీం ఘటతీ. జో లోభీ హో వహీ హీనతా ప్రాప్త కరతా హై. ఇసీ ప్రకార అన్య జీవ
జాననా. ఇసలియే నిర్గ్రన్థ హీ సర్వప్రకార మహంతతాయుక్త హైం; నిర్గ్రన్థకే సివా అన్య జీవ సర్వప్రకార
గుణవాన నహీం హైం; ఇసలియే గుణోంకీ అపేక్షా మహంతతా ఔర దోషోంకీ అపేక్షా హీనతా భాసిత హోతీ
హై, తబ నిఃశంక స్తుతి నహీం కీ జా సకతీ.
తథా నిర్గ్రన్థకే సివా అన్య జీవ జైసా ధర్మ-సాధన కరతే హైం, వైసా వ ఉససే అధిక
ధర్మ-సాధన గృహస్థ భీ కర సకతే హైం; వహాఁ గురుసంజ్ఞా కిసకో హోగీ? ఇసలియే జో బాహ్యాభ్యాన్తర
పరిగ్రహరహిత నిర్గ్రన్థ ముని హైం ఉన్హీంకో గురు జాననా.
యహాఁ కోఈ కహేఐసే గురు తో వర్తమానమేం యహాఁ నహీం హైం, ఇసలియే జిస ప్రకార అరహన్తకీ
స్థాపనా ప్రతిమా హై; ఉసీ ప్రకార గురుఓంకీ స్థాపనా యహ వేషధారీ హైం?
ఉత్తరఃజిస ప్రకార రాజాకీ స్థాపనా చిత్రాది ద్వారా కరే సో వహ రాజాకా ప్రతిపక్షీ
నహీం హై, ఔర కోఈ సామాన్య మనుష్య అపనేకో రాజా మనాయే తో రాజాకా ప్రతిపక్షీ హోతా హై; ఉసీ
ప్రకార అరహన్తాదికకీ పాషాణాదిమేం స్థాపనా బనాయే తో ఉనకా ప్రతిపక్షీ నహీం హై, ఔర కోఈ
సామాన్య మనుష్య అపనే కో ముని మనాయే తో వహ మునియోంకా ప్రతిపక్షీ హుఆ. ఇస ప్రకార భీ స్థాపనా
హోతీ హో తో అపనేకో అరహన్త భీ మనాఓ! ఔర యది ఉనకీ స్థాపనా హో తో బాహ్యమేం తో
వైసా హీ హోనా చాహియే; పరన్తు వే నిర్గ్రన్థ, యహ బహుత పరిగ్రహకే ధారీ
యహ కైసే బనతా హై?
తథా కోఈ కహేఅబ శ్రావక భీ తో జైసే సమ్భవ హైం వైసే నహీం హైం, ఇసలియే జైసే
శ్రావక వైసే ముని?
ఉత్తరఃశ్రావకసంజ్ఞా తో శాస్త్రమేం సర్వ గృహస్థ జైనియోంకో హై. శ్రేణిక భీ అసంయమీ థా,
ఉసే ఉత్తరపురాణమేం శ్రావకోత్తమ కహా హై. బారహ సభాఓంమేం శ్రావక కహే హైం వహాఁ సర్వ వ్రతధారీ
నహీం థే. యది సర్వ వ్రతధారీ హోతే తో అసంయత మనుష్యోంకీ అలగ సంఖ్యా కహీ జాతీ, సో నహీం
కహీ హై; ఇసలియే గృహస్థ జైన శ్రావక నామ ప్రాప్త కరతా హై. ఔర మునిసంజ్ఞా తో నిర్గ్రన్థకే సివా
కహీం కహీ నహీం హై.
తథా శ్రావకకే తో ఆఠ మూలగుణ కహే హైం. ఇసలియే మద్య, మాంస, మధు, పాఁచ ఉదమ్బరాది
ఫలోంకా భక్షణ శ్రావకోంకే హై నహీం; ఇసలియే కిసీ ప్రకారసే శ్రావకపనా తో సమ్భవిత భీ హై;
పరన్తు మునికే అట్ఠాఈస మూలగుణ హైం సో వేషియోంకే దిఖాఈ నహీం దేతే, ఇసలియే మునిపనా కిసీ భీ
ప్రకార సమ్భవ నహీం హై. తథా గృహస్థ-అవస్థామేం తో పహలే జమ్బూకుమారాదికనే బహుత హింసాది కార్య

Page 177 of 350
PDF/HTML Page 205 of 378
single page version

-
ఛఠవాఁ అధికార ][ ౧౮౭
కియే సునే జాతే హైం; ముని హోకర తో కిసీనే హింసాదిక కార్య కియే నహీం హైం, పరిగ్రహ రఖా నహీం
హై, ఇసలియే ఐసీ యుక్తి కార్యకారీ నహీం హై.
దేఖో, ఆదినాథజీకే సాథ చార హజార రాజా దీక్షా లేకర పునః భ్రష్ట హుఏ, తబ దేవ
ఉనసే కహనే లగే‘జినలింగీ హోకర అన్యథా ప్రవర్తోగే తో హమ దండ దేంగే. జినలింగ ఛోడకర
జో తుమ్హారీ ఇచ్ఛా హో సో తుమ జానో’. ఇసలియే జినలింగీ కహలాకర అన్యథా ప్రవర్తే, వే తో
దండయోగ్య హైం; వందనాది-యోగ్య కైసే హోంగే?
అబ అధిక క్యా కహేం! జినమతమేం కువేష ధారణ కరతే హైం వే మహాపాప కరతే హైం; అన్య
జీవ జో ఉనకీ సుశ్రుషా ఆది కరతే హైం వే భీ పాపీ హోతే హైం. పద్మపురాణమేం యహ కథా హై
కి
శ్రేష్ఠీ ధర్మాత్మానే చారణ మునియోంకో భ్రమసే భ్రష్ట జానకర ఆహార నహీం దియా; తబ జో ప్రత్యక్ష
భ్రష్ట హైం ఉన్హేం దానాదిక దేనా కైసే సమ్భవ హై?
యహాఁ కోఈ కహేహమారే అన్తరంగమేం శ్రద్ధాన తో సత్య హై, పరన్తు బాహ్య లజ్జాదిసే శిష్టాచార
కరతే హైం; సో ఫల తో అన్తరంగకా హోగా?
ఉత్తరఃషట్పాహుడమేం లజ్జాదిసే వన్దనాదికకా నిషేధ బతలాయా థా, వహ పహలే హీ కహా
థా. కోఈ జబరదస్తీ మస్తక ఝుకాకర హాథ జుడవాయే, తబ తో యహ సమ్భవ హై కి హమారా అన్తరంగ
నహీం థా; పరన్తు ఆప హీ మానాదికసే నమస్కారాది కరే, వహాఁ అన్తరంగ కైసే న కహేం? జైసే
కోఈ అన్తరంగమేం తో మాఁసకో బురా జానే; పరన్తు రాజాదికకో భలా మనవానేకో మాఁస-భక్షణ కరే
తో ఉసే వ్రతీ కైసే మానేం? ఉసీ ప్రకార అన్తరంగమేం తో కుగురు-సేవనకో బురా జానే; పరన్తు ఉనకో
వ లోగోంకో భలా మనవానేకే లియే సేవన కరే తో శ్రద్ధానీ కైసే కహేం? ఇసలియే బాహ్యత్యాగ కరనే
పర హీ అన్తరంగత్యాగ సమ్భవ హై. ఇసలియే జో శ్రద్ధానీ జీవ హైం, ఉన్హేం కిసీ ప్రకారసే భీ
కుగురుఓంకీ సుశ్రుషా ఆది కరనా యోగ్య నహీం హై.
ఇస ప్రకార కుగురుసేవనకా నిషేధ కియా.
యహాఁ కోఈ కహే
కిసీ తత్త్వశ్రద్ధానీకో కుగురుసేవనసే మిథ్యాత్వ కైసే హుఆ?
ఉత్తరఃజిస ప్రకార శీలవతీ స్త్రీ పరపురుషకే సాథ భర్తారకీ భాఁతి రమణక్రియా సర్వథా
నహీం కరతీ; ఉసీ ప్రకార తత్త్వశ్రద్ధానీ పురుష కుగురుకే సాథ సుగురుకీ భాఁతి నమస్కారాది క్రియా
సర్వథా నహీం కరతా. క్యోంకి యహ తో జీవాది తత్త్వోంకా శ్రద్ధానీ హుఆ హై
వహాఁ రాగాదికకా
నిషేధ కరనేవాలా శ్రద్ధాన కరతా హై, వీతరాగభావకో శ్రేష్ఠ మానతా హైఇసలియే జిసకే వీతరాగతా
పాయీ జాయే, ఉన్హీం గురుకో ఉత్తమ జానకర నమస్కారాది కరతా హై; జినకే రాగాదిక పాయే జాయేం
ఉన్హేం నిషిద్ధ జానకర కదాపి నమస్కారాది నహీం కరతా.

Page 178 of 350
PDF/HTML Page 206 of 378
single page version

-
౧౮౮ ] [ మోక్షమార్గప్రకాశక
కోఈ కహేజిస ప్రకార రాజాదికకో కరతా హై; ఉసీ ప్రకార ఇనకో భీ కరతా హై?
ఉత్తరఃరాజాదిక ధర్మపద్ధతిమేం నహీం హైం, గురుకా సేవన తో ధర్మపద్ధతిమేం హై. రాజాదికకా
సేవన తో లోభాదికసే హోతా హై, వహాఁ చారిత్రమోహకా హీ ఉదయ సమ్భవ హై; పరన్తు గురుకే స్థాన
పర కుగురుకా సేవన కియా, వహాఁ తత్త్వశ్రద్ధానకే కారణ తో గురు థే, ఉనసే యహ ప్రతికూల హుఆ.
సో లజ్జాదికసే జిసనే కారణమేం విపరీతతా ఉత్పన్న కీ ఉసకే కార్యభూత తత్త్వశ్రద్ధానమేం దృఢతా కైసే
సమ్భవ హై? ఇసలియే వహాఁ దర్శనమోహకా ఉదయ సమ్భవ హై.
ఇస ప్రకార కుగురుఓంకా నిరూపణ కియా.
కుధర్మకా నిరూపణ ఔర ఉసకే శ్రద్ధానాదికకా నిషేధ
అబ కుధర్మకా నిరూపణ కరతే హైంః
జహాఁ హింసాది పాప ఉత్పన్న హోం వ విషయ-కషాయోంకీ వృద్ధి హో వహాఁ ధర్మ మానే; సో కుధర్మ
జాననా. యజ్ఞాది క్రియాఓంమేం మహాహింసాదిక ఉత్పన్న కరే, బడే జీవోంకా ఘాత కరే ఔర ఇన్ద్రియోంకే
విషయ పోషణ కరే, ఉన జీవోంమేం దుష్టబుద్ధి కరకే రౌద్రధ్యానీ హో, తీవ్ర లోభసే ఔరోంకా బురా కరకే
అపనా కోఈ ప్రయోజన సాధనా చాహే; ఔర ఐసే కార్య కరకే వహాఁ ధర్మ మానే; సో కుధర్మ హై.
తథా తీర్థోంమేం వ అన్యత్ర స్నానాది కార్య కరే, వహాఁ బడే-ఛోటే బహుతసే జీవోంకీ హింసా హోతీ
హై, శరీరకో చైన మిలతా హై; ఇసలియే విషయ-పోషణ హోతా హై ఔర కామాదిక బఢతే హైం;
కుతూహలాదిసే వహాఁ కషాయభావ బఢాతా హై ఔర ధర్మ మానతా హై; సో కుధర్మ హై.
తథా సంక్రాన్తి, గ్రహణ, వ్యతిపాతాదికమేం దాన దేతా హై వ బురే గ్రహాదికే అర్థ దాన దేతా
హై; పాత్ర జానకర లోభీ పురుషోంకో దాన దేతా హై; దాన దేనేమేం సువర్ణ, హస్తీ, ఘోడా, తిల ఆది
వస్తుఓంకో దేతా హై. పరన్తు సంక్రాన్తి ఆది పర్వ ధర్మరూప నహీం హైం, జ్యోతిషీకే సంచారాదిక ద్వారా
సంక్రాన్తి ఆది హోతే హైం. తథా దుష్ట గ్రహాదికకే అర్థ దియా
వహాఁ భయ, లోభాదికకీ అధికతా
హుఈ, ఇసలియే వహాఁ దాన దేనేమేం ధర్మ నహీం హై. తథా లోభీ పురుష దేనే యోగ్య పాత్ర నహీం హైం, క్యోంకి
లోభీ నానా అసత్య యుక్తియాఁ కరకే ఠగతే హైం, కించిత్ భలా నహీం కరతే. భలా తో తబ హోతా
హై జబ ఇసకే దానకీ సహాయతాసే వహ ధర్మ-సాధన కరే; పరన్తు వహ తో ఉల్టా పాపరూప ప్రవర్తతా
హై. పాపకే సహాయకకా భలా కైసే హోగా?
యహీ ‘‘రయణసార’’ శాస్త్రమేం కహా హైః
సప్పురిసాణం దాణం కప్పతరూణం ఫలాణం సోహం వా.
లోహీణం దాణం జఇ విమాణసోహా సవస్స జాణేహ..౨౬..

Page 179 of 350
PDF/HTML Page 207 of 378
single page version

-
ఛఠవాఁ అధికార ][ ౧౮౯
అర్థఃసత్పురుషోంకో దాన దేనా కల్పవృక్షోంకే ఫలోంకీ శోభా సమాన హై. శోభా భీ హై
ఔర సుఖదాయక భీ హై. తథా లోభీ పురుషోంకో దాన దేనా హోతా హై సో శవ అర్థాత్ ముర్దేకీ
ఠఠరీకీ శోభా సమాన జాననా. శోభా తో హోతీ హై, పరన్తు మాలికకో పరమ దుఃఖదాయక హోతీ
హై; ఇసలియే లోభీ పురుషోంకో దాన దేనేమేం ధర్మ నహీం హై.
తథా ద్రవ్య తో ఐసా దేనా చాహియే జిససే ఉసకే ధర్మ బఢే; పరన్తు స్వర్ణ, హస్తీ ఆది
దేనేసే తో హింసాదిక ఉత్పన్న హోతే హైం ఔర మానలోభాదిక బఢతే హైం ఉససే మహాపాప హోతా హై.
ఐసీ వస్తుఓంకో దేనేవాలేకే పుణ్య కైసే హోగా?
తథా విషయాసక్త జీవ రతిదానాదికమేం పుణ్య ఠహరాతే హైం; పరన్తు జహాఁ ప్రత్యక్ష కుశీలాది
పాప హోం వహాఁ పుణ్య కైసే హోగా? తథా యుక్తి మిలానేకో కహతే హైం కి వహ స్త్రీ సన్తోష ప్రాప్త
కరతీ హై. సో స్త్రీ తో విషయ-సేవన కరనేసే సుఖ పాతీ హీ హై, శీలకా ఉపదేశ కిసలియే
దియా? రతికాలకే అతిరిక్త భీ ఉసకే మనోరథ న ప్రవర్తే తో దుఃఖ పాతీ హై; సో ఐసీ అసత్య
యుక్తి బనాకర విషయ-పోషణ కరనేకా ఉపదేశ దేతే హైం.
ఇసీ ప్రకార దయా-దాన వ పాత్ర-దానకే సివా అన్య దాన దేకర ధర్మ మాననా సర్వ కుధర్మ హై.
తథా వ్రతాదిక కరకే వహాఁ హింసాదిక వ విషయాదిక బఢాతే హైం; పరన్తు వ్రతాదిక తో ఉన్హేం
ఘటానేకే అర్థ కియే జాతే హైం. తథా జహాఁ అన్నకా తో త్యాగ కరే ఔర కందమూలాదికా భక్షణ
కరే వహాఁ హింసా విశేష హుఈ, స్వాదాదిక విషయ విశేష హుఏ.
తథా దినమేం తో భోజన కరతా నహీం హై ఔర రాత్రిమేం భోజన కరతా హై; వహాఁ ప్రత్యక్ష హీ
దినభోజనసే రాత్రిభోజనమేం విశేష హింసా భాషిత హోతీ హై, ప్రమాద విశేష హోతా హై.
తథా వ్రతాది కరకే నానా శ్రృంగార బనాతా హై, కుతూహల కరతా హై, జుఆ ఆదిరూప ప్రవర్తతా
హైఇత్యాది పాపక్రియా కరతా హై; తథా వ్రతాదికకా ఫల లౌకిక ఇష్టకీ ప్రాప్తి, అనిష్టకే నాశకో
చాహతా హై; వహాఁ కషాయోంకీ తీవ్రతా విశేష హుఈ.
ఇస ప్రకార వ్రతాదికసే ధర్మ మానతా హై సో కుధర్మ హై.
తథా కోఈ భక్తి ఆది కార్యోమేం హింసాదిక పాప బఢాతే హైం; గీత-నృత్యగానాదిక వ ఇష్ట
భోజనాదిక వ అన్య సామగ్రియోం ద్వారా విషయోంకా పోషణ కరతే హైం; కుతూహలప్రమాదాదిరూప ప్రవర్తతే
హైంవహాఁ పాప తో బహుత ఉత్పన్న కరతే హైం ఔర ధర్మకా కించిత్ సాధన నహీం హై. వహాఁ ధర్మ
మానతే హైం సో సబ కుధర్మ హై.
తథా కితనే హీ శరీరకో తో క్లేశ ఉత్పన్న కరతే హైం, ఔర వహాఁ హింసాదిక ఉత్పన్న కరతే
హైం వ కషాయాదిరూప ప్రవర్తతే హైం. జైసే పంచాగ్ని తపతే హైం, సో అగ్నిసే బడే-ఛోటే జీవ జలతే

Page 180 of 350
PDF/HTML Page 208 of 378
single page version

-
౧౯౦ ] [ మోక్షమార్గప్రకాశక
హైం, హింసాదిక బఢతే హైం, ఇసమేం ధర్మ క్యా హుఆ? తథా ఔంధే ముఁహ ఝూలతే హైం, ఊర్ధ్వబాహు రఖతే
హైం.
ఇత్యాది సాధన కరతే హైం, వహాఁ క్లేశ హీ హోతా హై. యహ కుఛ ధర్మకే అంగ నహీం హైం.
తథా పవన-సాధన కరతే హైం వహాఁ నేతీ, ధోతీ ఇత్యాది కార్యోంమేం జలాదికసే హింసాదిక ఉత్పన్న
హోతే హైం; కోఈ చమత్కార ఉత్పన్న హో తో ఉససే మానాదిక బఢతే హైం; వహాఁ కించిత్ ధర్మసాధన నహీం
హై.
ఇత్యాదిక క్లేశ తో కరతే హైం, విషయ-కషాయ ఘటానేకా కోఈ సాధన నహీం కరతే. అన్తరంగమేం
క్రోధ, మాన, మాయా, లోభకా అభిప్రాయ హై; వృథా క్లేశ కరకే ధర్మ మానతే హైం సో కుధర్మ హై.
తథా కితనే హీ ఇస లోకమేం దుఃఖ సహన న హోనేసే వ పరలోకమేం ఇష్టకీ ఇచ్ఛా వ అపనీ
పూజా బఢానేకే అర్థ వ కిసీ క్రోధాదికసే ఆపఘాత కరతే హైం. జైసేపతివియోగసే అగ్నిమేం
జలకర సతీ కహలాతీ హై, వ హిమాలయమేం గలతే హైం, కాశీమేం కరౌంత లేతే హైం, జీవిత మరణ లేతే
హైం
ఇత్యాది కార్యోంసే ధర్మ మానతే హైం; పరన్తు ఆపఘాతకా తో మహాన పాప హై. యది శరీరాదికసే
అనురాగ ఘటా థా తో తపశ్చరణాది కరనా థా, మర జానేమేం కౌన ధర్మకా అంగ హుఆ? ఇసలియే
ఆపఘాత కరనా కుధర్మ హై.
ఇసీ ప్రకార అన్య భీ బహుతసే కుధర్మకే అంగ హైం. కహాఁ తక కహేం, జహాఁ విషయ-కషాయ
బఢతే హోం ఔర ధర్మ మానేం సో సబ కుధర్మ జాననా.
దేఖో, కాలకా దోష, జైనధర్మమేం భీ కుధర్మకీ ప్రవృత్తి హో గయీ హై. జైనమతమేం జో ధర్మ-పర్వ
కహే హైం వహాఁ తో విషయ-కషాయ ఛోడకర సంయమరూప ప్రవర్తనా యోగ్య హై. ఉసే తో గ్రహణ నహీం కరతే
ఔర వ్రతాదికకా నామ ధారణ కరకే వహాఁ నానా శ్రృంగార బనాతే హైం, ఇష్ట-భోజనాదిక కరతే హైం,
కుతూహలాది కరతే హైం వ కషాయ బఢానేకే కార్య కరతే హైం, జుఆ ఇత్యాది మహాన పాపరూప ప్రవర్తతే హైం.
తథా పూజనాది కార్యోంమేం ఉపదేశ తో యహ థా కి‘‘సావద్యలేశో బహుపుణ్యరాశౌ
దోషాయనాలంబహుత పుణ్యసమూహమేం పాపకా అంశ దోషకే అర్థ నహీం హై. ఇస ఛల ద్వారా పూజా-
ప్రభావనాది కార్యోంమేంరాత్రిమేం దీపకసే, వ అనన్తకాయాదికకే సంగ్రహ ద్వారా, వ అయత్నాచార- ప్రవృత్తిసే
హింసాదిరూప పాప తో బహుత ఉత్పన్న కరతే హైం ఔర స్తుతి, భక్తి ఆది శుభపరిణామోంమేం నహీం ప్రవర్తతే
వ థోడే ప్రవర్తతే హైం; సో వహాఁ నుకసాన బహుత, నఫా థోడా యా కుఛ నహీం. ఐసే కార్య కరనేమేం
తో బురా హీ దిఖనా హోతా హై.
తథా జినమన్దిర తో ధర్మకా ఠికానా హై. వహాఁ నానా కుకథా కరనా, సోనా ఇత్యాది
౧. పూజ్యం జినం త్వార్చయతోజనస్య, సావద్యలేశోబహుపుణ్యరాశౌ.
దోషాయనాలం కణికా విషస్య, న దూషికా శీతశివామ్బురాశౌ..౫౮.. (బృహత్ స్వయంభూస్తోత్ర)

Page 181 of 350
PDF/HTML Page 209 of 378
single page version

-
ఛఠవాఁ అధికార ][ ౧౯౧
ప్రమాదరూప ప్రవర్తతే హైం; తథా వహాఁ బాగ-బాడీ ఇత్యాది బనాకర విషయ-కషాయకా పోషణ కరతే హైం.
తథా లోభీ పురుషకో గురు మానకర దానాదిక దేతే హైం వ ఉనకీ అసత్య స్తుతి కరకే మహంతపనా
మానతే హైం.
ఇత్యాది ప్రకారసే విషయ-కషాయోంకో బఢాతే హైం ఔర ధర్మ మానతే హైం; పరన్తు జినధర్మ
తో వీతరాగభావరూప హై, ఉసమేం ఐసీ విపరీత ప్రవృత్తి కాలదోషసే హీ దేఖీ జాతీ హై.
ఇస ప్రకార కుధర్మసేవనకా నిషేధ కియా.
అబ, ఇసమేం మిథ్యాత్వభావ కిస ప్రకార హుఆ సో కహతే హైంః
తత్త్వశ్రద్ధాన కరనేమేం ప్రయోజనభూత తో ఏక యహ హై కిరాగాదిక ఛోడనా. ఇసీ భావకా
నామ ధర్మ హై. యది రాగాదిక భావోంకో బఢాకర ధర్మ మానే, వహాఁ తత్త్వశ్రద్ధాన కైసే రహా; తథా
జిన-ఆజ్ఞాసే ప్రతికూల హుఆ. రాగాదికభావ తో పాప హైం, ఉన్హేం ధర్మ మానా సో యహ ఝూఠా శ్రద్ధాన
హుఆ; ఇసలియే కుధర్మకే సేవనమేం మిథ్యాత్వభావ హై.
ఇస ప్రకార కుదేవ-కుగురు-కుశాస్త్ర సేవనమేం మిథ్యాత్వభావకీ పుష్టి హోతీ జానకర ఇసకా
నిరూపణ కియా.
యహీ ‘‘షట్పాహుడ’’మేం కహా హై :
కుచ్ఛియదేవం ధమ్మం కుచ్ఛియలింగం చ బందఏ జో దు.
లజ్జాభయగారవదో మిచ్ఛాదిట్ఠీ హవే సో హు..౯౨.. (మోక్షపాహుడ)
అర్థఃయది లజ్జాసే, భయసే, వ బడాఈసే భీ కుత్సిత్ దేవకో, కుత్సిత్ ధర్మకో వ కుత్సిత్
లింగకో వన్దతా హై తో మిథ్యాదృష్టి హోతా హై.
ఇసలియే జో మిథ్యాత్వకా త్యాగ కరనా చాహే వహ పహలే కుదేవ, కుగురు, కుధర్మకా త్యాగీ
హో. సమ్యత్వకే పచ్చీస మలోంకే త్యాగమేం భీ అమూఢదృష్టిమేం వ షడాయతనమేం ఇన్హీంకా త్యాగ కరాయా హై;
ఇసలియే ఇనకా అవశ్య త్యాగ కరనా.
తథా కుదేవాదికకే సేవనసే జో మిథ్యాత్వభావ హోతా హై సో వహ హింసాదిక పాపోంసే బడా
పాప హై. ఇసకే ఫలసే నిగోద, నరకాది పర్యాయేం పాయీ జాతీ హైం. వహాఁ అనన్తకాలపర్యన్త మహా
సంకట పాయా జాతా హై, సమ్యగ్జ్ఞానకీ ప్రాప్తి మహా దుర్లభ హో జాతీ హై.
యహీ ‘‘షట్పాహుడ’’మేం కహా హై :
కుచ్ఛియధమ్మమ్మి రఓ కుచ్ఛియపాసండిభత్తిసంజుత్తో.
కుచ్ఛియతవం కుణంతో కుచ్ఛియగఇభాయణో హోఇ..౧౪౦.. (భావపాహుడ)

Page 182 of 350
PDF/HTML Page 210 of 378
single page version

-
౧౯౨ ] [ మోక్షమార్గప్రకాశక
అర్థ :జో కుత్సిత ధర్మమేం రత హై, కుత్సిత పాఖణ్డియోంకీ భక్తిసే సంయుక్త హై, కుత్సిత
తపకో కరతా హై; వహ జీవ కుత్సిత అర్థాత్ ఖోటీ గతికో భోగనేవాలా హోతా హై.
సో హే భవ్యో! కించిత్మాత్ర లోభసే వ భయసే కుదేవాదికకా సేవన కరకే జిససే
అనన్తకాలపర్యన్త మహాదుఃఖ సహనా హోతా హై ఐసా మిథ్యాత్వభావ కరనా యోగ్య నహీం హై.
జిన ధర్మమేం యహ తో ఆమ్నాయ హై కి పహలే బడా పాప ఛుడాకర ఫి ర ఛోటా పాప ఛుడాయా
హై; ఇసలియే ఇస మిథ్యాత్వకో సప్త వ్యసనాదికసే భీ బడా పాప జానకర పహలే ఛుడాయా హై. ఇసలియే
జో పాపకే ఫలసే డరతే హైం; అపనే ఆత్మాకో దుఃఖసముద్రమేం నహీం డుబానా చాహతే, వే జీవ ఇస
మిథ్యాత్వకో అవశ్య ఛోడో; నిన్దా
ప్రశంసాదికకే విచారసే శిథిల హోనా యోగ్య నహీం హై. క్యోంకి
నీతిమేం భీ ఐసా కహా హైః
నిన్దన్తు నీతినిపుణా యది వా స్తువన్తు
లక్ష్మీః సమావిశతు గచ్ఛతు వా యథేష్టమ్
.
అద్యైవ వాస్తు మరణం తు యుగాన్తరే వా
న్యాయాత్పథః ప్రవిచలన్తి పదం న ధీరాః
..౮౪.. (నీతిశతక)
కోఈ నిన్దా కరతా హై తో నిన్దా కరో, స్తుతి కరతా హై తో స్తుతి కరో, లక్ష్మీ ఆఓ
వ జహాఁ-తహాఁ జాఓ, తథా అభీ మరణ హోఓ వ యుగాన్తరమేం హోఓ; పరన్తు నీతిమేం నిపుణ పురుష
న్యాయమార్గసే ఏక డగ భీ చలిత నహీం హోతే.
ఐసా న్యాయ విచారకర నిన్దాప్రశంసాదికకే భయసే, లోభాదికసే, అన్యాయరూప మిథ్యాత్వ-
ప్రవృత్తి కరనా యుక్త నహీం హై.
అహో! దేవ-గురు-ధర్మ తో సర్వోత్కృష్ట పదార్థ హైం, ఇనకే ఆధారసే ధర్మ హై. ఇనమేం శిథిలతా
రఖనేసే అన్య ధర్మ కిస ప్రకార హోగా? ఇసలియే బహుత కహనేసే క్యా? సర్వథా ప్రకారసే కుదేవ-
కుగురు-కుధర్మకా త్యాగీ హోనా యోగ్య హై.
కుదేవాదికకా త్యాగ న కరనేసే మిథ్యాత్వభావ బహుత పుష్ట హోతా హై ఔర వర్తమానమేం యహాఁ
ఇనకీ ప్రవృత్తి విశేష పాయీ జాతీ హై; ఇసలియే ఇనకా నిషేధరూప నిరూపణ కియా హై. ఉసే జానకర
మిథ్యాత్వభావ ఛోడకర అపనా కల్యాణ కరో.
ఇతి శ్రీ మోక్షమార్గప్రకాశక నామక శాస్త్రమేం కుదేవ-కుగురు-కుధర్మ నిషేధ వర్ణనరూప
ఛఠవాఁ అధికార సమాప్త హుఆ....

Page 183 of 350
PDF/HTML Page 211 of 378
single page version

-
సాతవాఁ అధికార ][ ౧౯౩
సాతవాఁ అధికార
జైన మిథ్యాదృష్టియోంకా వివేచన
దోహాఃఇస భవతరుకా మూల ఇక, జానహు మిథ్యాభావ.
తాకౌం కరి నిర్మూల అబ, కరిఏ మోక్ష ఉపావ..
అబ, జో జీవ జైన హైం, జిన-ఆజ్ఞా కో మానతే హైం ఔర ఉనకే మిథ్యాత్వ రహతా హై,
ఉసకా వర్ణన కరతే హైంక్యోంకి ఇస మిథ్యాత్వ బైరీకా అంశ భీ బురా హై, ఇసలియే సూక్ష్మ మిథ్యాత్వ
భీ త్యాగనే యోగ్య హై.
వహాఁ జినాగమమేం నిశ్చయ-వ్యవహారరూప వర్ణన హై. ఉనమేం యథార్థకా నామ నిశ్చయ హై,
ఉపచారకా నామ వ్యవహార హై. ఇనకే స్వరూపకో న జానతే హుఏ అన్యథా ప్రవర్తతే హైం, వహీ కహతే
హైం :
నిశ్చయాభాసీ మిథ్యాదృష్టి
కితనే హీ జీవ నిశ్చయకో న జానతే హుఏ నిశ్చయాభాసకే శ్రద్ధానీ హోకర అపనేకో
మోక్షమార్గీ మానతే హైం, అపనే ఆత్మాకా సిద్ధసమాన అనుభవ కరతే హైం, ఆప ప్రత్యక్ష సంసారీ హైం,
భ్రమసే అపనేకో సిద్ధ మానతే హైం, వహీ మిథ్యాదృష్టి హైం.
శాస్త్రోంమేం జో సిద్ధ సమాన ఆత్మాకో కహా హై వహ ద్రవ్యదృష్టిసే కహా హై, పర్యాయ-అపేక్షా
సిద్ధ సమాన నహీం హై. జైసేరాజా ఔర రంక మనుష్యపనేకీ అపేక్షా సమాన హైం, పరన్తు రాజాపనే
ఔర రంకపనేకీ అపేక్షాసే తో సమాన నహీం హైం; ఉసీ ప్రకార సిద్ధ ఔర సంసారీ జీవత్వపనేకీ అపేక్షా
సమాన హైం, పరన్తు సిద్ధపనే ఔర సంసారీపనేకీ అపేక్షా తో సమాన నహీం హైం. తథాపి యే తో జైసే
సిద్ధ శుద్ధ హైం, వైసా హీ అపనేకో శుద్ధ మానతే హైం. పరన్తు వహ శుద్ధ-అశుద్ధ అవస్థా పర్యాయ
హై; ఇస పర్యాయ-అపేక్షా సమానతా మానీ జాయే తో యహీ మిథ్యాదృష్టి హై.
తథా అపనేకో కేవలజ్ఞానాదికకా సద్భావ మానతే హైం, పరన్తు అపనేకో తో క్షయోపశమరూప
మతి-శ్రుతాది జ్ఞానకా సద్భావ హై, క్షాయికభావ తో కర్మకా క్షయ హోనే పర హోతా హై ఔర యే భ్రమసే
కర్మకా క్షయ హుఏ బినా హీ క్షాయికభావ మానతే హైం, సో యహీ మిథ్యాదృష్టి హై.

Page 184 of 350
PDF/HTML Page 212 of 378
single page version

-
౧౯౪ ] [ మోక్షమార్గప్రకాశక
శాస్త్రోంమేం సర్వ జీవోంకా కేవలజ్ఞానస్వభావ కహా హై, వహ శక్తి అపేక్షాసే కహా హై; క్యోంకి
సర్వ జీవోంమేం కేవలజ్ఞానాదిరూప హోనేకీ శక్తి హై, వర్తమాన వ్యక్త్తతా తో వ్యక్త హోనే పర హీ కహీ
జాతీ హై.
కోఈ ఐసా మానతా హై కి ఆత్మాకే ప్రదేశోంమేం తో కేవలజ్ఞాన హీ హై, ఊపర ఆవరణ హోనేసే
ప్రగట నహీం హోతా, సో యహ భ్రమ హై. యది కేవలజ్ఞాన హో తో వజ్రపటలాది ఆడే హోనే పర భీ
వస్తుకో జానతా హై; కర్మ ఆడే ఆనే పర వహ కైసే అటకేగా? ఇసలియే కర్మకే నిమిత్తసే
కేవలజ్ఞానకా అభావ హీ హై. యది ఇసకా సర్వదా సద్భావ రహతా తో ఇసే పారిణామికభావ కహతే,
పరన్తు యహ తో క్షాయికభావ హై. ‘సర్వభేద జిసమేం గర్భిత హైం ఐసా చైతన్యభావ, సో పారిణామికభావ
హై.’ ఇసకీ అనేక అవస్థాఏఁ మతిజ్ఞానాదిరూప వ కేవలజ్ఞానాదిరూప హైం, సో యహ పారిణామికభావ
నహీం హైం. ఇసలియే కేవలజ్ఞానకా సర్వదా సద్భావ నహీం మానతా.
తథా శాస్త్రోంమేం జో సూర్యకా దృష్టాన్త దియా హై ఉసకా ఇతనా హీ భావ లేనా కి జైసే మేఘపటల
హోతే హుఏ సూర్యకా ప్రకాశ ప్రగట నహీం హోతా, ఉసీ ప్రకార కర్మఉదయ హోతే హుఏ కేవలజ్ఞాన నహీం
హోతా. తథా ఐసే భావ నహీం లేనా కి జైసే సూర్యమేం ప్రకాశ రహతా హై వైసే ఆత్మామేం కేవలజ్ఞాన
రహతా హై; క్యోంకి దృష్టాన్త సర్వ ప్రకారసే మిలతా నహీం హై. జైసే
పుద్గలమేం వర్ణగుణ హై, ఉసకీ
హరితపీతాది అవస్థాఏఁ హైం, సో వర్తమానమేం కోఈ అవస్థా హోనే పర అన్య అవస్థాకా అభావ
హై; ఉసీ ప్రకార ఆత్మామేం చైతన్యగుణ హై, ఉసకీ మతిజ్ఞానాదిరూప అవస్థాఏఁ హైం, సో వర్తమానమేం కోఈ
అవస్థా హోనే పర అన్య అవస్థాకా అభావ హీ హై.
తథా కోఈ కహే కి ఆవరణ నామ తో వస్తుకో ఆచ్ఛాదిత కరనేకా హై; కేవలజ్ఞానకా
సద్భావ నహీం హై తో కేవలజ్ఞానావరణ కిసలియే కహతే హో?
ఉత్తరఃయహాఁ శక్తి హై, ఉసే వ్యక్త న హోనే దే; ఇస అపేక్షా ఆవరణ కహా హై. జైసే
దేశచారిత్రకా అభావ హోనే పర శక్తి ఘాతనేకీ అపేక్షా అప్రత్యాఖ్యానావరణ కషాయ కహా, ఉసీ
ప్రకార జాననా.
తథా ఐసా జాననా కి వస్తుమేం పరనిమిత్తసే జో భావ హో ఉసకా నామ ఔపాధికభావ
హై ఔర పరనిమిత్తకే బినా జో భావ హో ఉసకా నామ స్వభావభావ హై. జైసేజలకో అగ్నికా
నిమిత్త హోనే పర ఉష్ణపనా హుఆ, వహాఁ శీతలపనేకా అభావ హీ హై; పరన్తు అగ్నికా నిమిత్త మిటనే
పర శీతలతా హీ హో జాతీ హై; ఇసలియే సదాకాల జలకా స్వభావ శీతల కహా జాతా హై, క్యోంకి
ఐసీ శక్తి సదా పాయీ జాతీ హై ఔర వ్యక్త హోనే పర స్వభావ వ్యక్త హుఆ కహతే హైం. కదాచిత్
వ్యక్తరూప హోతా హై. ఉసీ ప్రకార ఆత్మాకో కర్మకా నిమిత్త హోనే పర అన్యరూప హుఆ, వహాఁ

Page 185 of 350
PDF/HTML Page 213 of 378
single page version

-
సాతవాఁ అధికార ][ ౧౯౫
కేవలజ్ఞానకా అభావ హీ హై; పరన్తు కర్మకా నిమిత్త మిటనే పర సర్వదా కేవలజ్ఞాన హో జాతా హై;
ఇససియే సదాకాల ఆత్మాకా స్వభావ కేవలజ్ఞాన కహా జాతా హై, క్యోంకి ఐసీ శక్తి సదా పాయీ
జాతీ హై. వ్యక్త హోనే పర స్వభావ వ్యక్త హుఆ కహా జాతా హై.
తథా జైసే శీతల స్వభావకే కారణ ఉష్ణ జలకో శీతల మానకర పానాది కరే తో జలనా
హీ హోగా; ఉసీ ప్రకార కేవలజ్ఞానస్వభావకే కారణ అశుద్ధ ఆత్మాకో కేవలజ్ఞానీ మానకర అనుభవ
కరే తో దుఃఖీ హోగా.
ఇసప్రకార జో ఆత్మాకా కేవలజ్ఞానాదిరూప అనుభవ కరతే హైం వే మిథ్యాదృష్టి హైం.
తథా రాగాదిక భావ అపనేకో ప్రత్యక్ష హోనే పర భీ భ్రమసే ఆత్మాకో రాగాదిరహిత మానతే
హైం. సో పూఛతే హైం కి యే రాగాదిక తో హోతే దిఖాఈ దేతే హైం, యే కిస ద్రవ్యకే అస్తిత్వమేం హైం?
యది శరీర యా కర్మరూప పుద్గలకే అస్తిత్వమేం హోం తో యే భావ అచేతన యా మూర్తిక హోంగే; పరన్తు
యే రాగాదిక తో ప్రత్యక్ష చేతనతాసహిత అమూర్తక భావ భాసిత హోతే హైం. ఇసలియే యే భావ ఆత్మాకే
హీ హైం.
యహీ సమయసార కలశమేం కహా హై :
కార్యత్వాదకృతం న కర్మ న చ తజ్జీవప్రకృత్యోర్ద్వయో
రజ్ఞాయాః ప్రకృ తే స్వకార్యఫలభుగ్భావానుషంగాత్కృతిః.
నైకస్యాః ప్రకృతేరచిత్త్వలసనాజ్జీవోస్య కర్తా తతో
జీవస్యైవ చ కర్మ తచ్చిదనుగం జ్ఞాతా న యత్పుద్గలః
..౨౦౩..
ఇసకా అర్థ యహ హైరాగాదిరూప భావకర్మ హై సో కిసీకే ద్వారా నహీం కియా గయా ఐసా
నహీం హై, క్యోంకి యహ కార్యభూత హై. తథా జీవ ఔర కర్మప్రకృతి ఇన దోనోంకా భీ కర్తవ్య నహీం
హై, క్యోంకి ఐసా హో తో అచేతన కర్మప్రకృతికో భీ ఉస భావకర్మకా ఫల
సుఖ-దుఃఖకా భోగనా
హోగా; సో యహ అసమ్భవ హై. తథా అకేలీ కర్మప్రకృతికా భీ యహ కర్తవ్య నహీం హై, క్యోంకి
ఉసకే అచేతనపనా ప్రగట హై. ఇసలియే ఇస రాగాదికకా జీవ హీ కర్తా హై ఔర యహ రాగాదిక
జీవకా హీ కర్మ హై; క్యోంకి భావకర్మ తో చేతనాకా అనుసారీ హై, చేతనా బినా నహీం హోతా, ఔర
పుద్గల జ్ఞాతా హై నహీం.
ఇసప్రకార రాగాదిభావ జీవకే అస్తిత్వమేం హైం.
అబ, జో రాగాదిభావోంకా నిమిత్త కర్మకో హీ మానకర అపనేకో రాగాదికకా అకర్తా మానతే
హైం వే కర్తా తో ఆప హైం; పరన్తు ఆపకో నిరుద్యమీ హోకర ప్రమాదీ రహనా హై, ఇసలియే కర్మకా
హీ దోష ఠహరాతే హైం, సో యహ దుఃఖదాయక భ్రమ హై.

Page 186 of 350
PDF/HTML Page 214 of 378
single page version

-
౧౯౬ ] [ మోక్షమార్గప్రకాశక
ఐసా హీ సమయసారకే కలశమేం కహా హై :
రాగజన్మని నిమిత్తతాం పరద్రవ్యమేవ కలయన్తి యే తు తే.
ఉత్తరన్తి న హి మోహవాహినీం శుద్ధబోధవిధురాన్ధబుద్ధయః..౨౨౧..
ఇసకా అర్థఃజో జీవ రాగాదికకీ ఉత్పత్తిమేం పరద్రవ్యకా హీ నిమిత్తపనా మానతే హైం,
వే జీవ - శుద్ధజ్ఞానసే రహిత అన్ధబుద్ధి హై జినకీఐసే హోతే హుఏ మోహనదీకే పార నహీం ఉతరతే
హైం.
తథా సమయసారకే ‘సర్వవిశుద్ధజ్ఞాన అధికార’ మేంజో ఆత్మాకో అకర్తా మానతా హై ఔర
యహ కహతా హై కి కర్మ హీ జగాతే-సులాతే హైం, పరఘాతకర్మసే హింసా హై, వేదకర్మసే అబ్రహ్మ హై, ఇసలియే
కర్మ హీ కర్తా హై
ఉస జైనీకో సాంఖ్యమతీ కహా హై. జైసే సాంఖ్యమతీ ఆత్మాకో శుద్ధ మానకర
స్వచ్ఛన్దీ హోతా హై, ఉసీ ప్రకార యహ హుఆ.
తథా ఇస శ్రద్ధానసే యహ దోష హుఆ కి రాగాదికకో అపనా నహీం జానా, అపనేకో అకర్తా
మానా, తబ రాగాదిక హోనేకా భయ నహీం రహా తథా రాగాదికకో మిటానేకా ఉపాయ కరనా నహీం
రహా; తబ స్వచ్ఛన్ద హోకర ఖోటే కర్మోంకా బన్ధ కరకే అనన్త సంసారమేం రులతా హై.
యహాఁ ప్రశ్న హై కి సమయసారమేం హీ ఐసా కహా హై :
‘‘వర్ణాద్యా వా రాగమోహాదయో వా భిన్నా భావాః సర్వ ఏవాస్య పుంసః.’’
ఇసకా అర్థ :వర్ణాదిక అథవా రాగాదిక భావ హైం వే సభీ ఇస ఆత్మాసే భిన్న హైం.
తథా వహీం రాగాదికకో పుద్గలమయ కహా హై, తథా అన్య శాస్త్రోంమేం భీ ఆత్మాకో రాగాదికసే
భిన్న కహా హై; సో వహ కిస ప్రకార హై?
ఉత్తర :రాగాదికభావ పరద్రవ్యకే నిమిత్తసే ఔపాధికభావ హోతే హైం, ఔర యహ జీవ
ఉన్హేం స్వభావ జానతా హై. జిసే స్వభావ జానే ఉసే బురా కైసే మానేగా? ఉసకే నాశకా ఉద్యమ
కిసలియే కరేగా? ఇసలియే యహ శ్రద్ధాన భీ విపరీత హై. ఉసే ఛుడానేకే లియే స్వభావకీ అపేక్షా
రాగాదికకో భిన్న కహా హై ఔర నిమిత్తకీ ముఖ్యతాసే పుద్గలమయ కహా హై. జైసే
వైద్య రోగ
మిటానా చాహతా హై; యది శీతకీ అధికతా దేఖతా హై తబ ఉష్ణ ఔషధి బతలాతా హై, ఔర
యది ఆతాపకీ అధికతా దేఖతా హై తబ శీతల ఔషధి బతలాతా హై. ఉసీ ప్రకార శ్రీగురు
రాగాదిక ఛుడానా చాహతే హైం; జో రాగాదికకో పరకా మానకర స్వచ్ఛన్ద హోకర నిరుద్యమీ హోతా
౧. వర్ణాద్యా వా రాగమోహాదయో వా భిన్నా భావాః సర్వ ఏవాస్య పుంసః.
తేనైవాన్తస్తత్త్వతః పశ్యతోభీ నో దృష్టాః స్యుర్దృష్టమేకం పరం స్యాత్..(సమయసార కలశ ౩౭)

Page 187 of 350
PDF/HTML Page 215 of 378
single page version

-
సాతవాఁ అధికార ][ ౧౯౭
హై, ఉసే ఉపాదానకారణకీ ముఖ్యతాసే రాగాదిక ఆత్మాకే హైంఐసా శ్రద్ధాన కరాయా హై; తథా జో
రాగాదికకో అపనా స్వభావ మానకర ఉనకే నాశకా ఉద్యమ నహీం కరతా, ఉసే నిమిత్తకారణకీ
ముఖ్యతాసే రాగాదిక పరభావ హైం
ఐసా శ్రద్ధాన కరాయా హై.
దోనోం విపరీత శ్రద్ధానోంసే రహిత హోనే పర సత్య శ్రద్ధాన హోగా తబ ఐసా మానేగా కి యే
రాగాదిక భావ ఆత్మాకా స్వభావ తో నహీం హైం, కర్మకే నిమిత్తసే ఆత్మాకే అస్తిత్వమేం విభావ
పర్యాయరూపసే ఉత్పన్న హోతే హైం, నిమిత్త మిటనే పర ఇనకా నాశ హోనేసే స్వభావభావ రహ జాతా హై;
ఇసలియే ఇనకే నాశకా ఉద్యమ కరనా.
యహాఁ ప్రశ్న హై కియది కర్మకే నిమిత్తసే హోతే హైం తో కర్మకా ఉదయ రహేగా తబ తక
యహ విభావ దూర కైసే హోంగే? ఇసలియే ఇసకా ఉద్యమ కరనా తో నిరర్థక హై?
ఉత్తర :ఏక కార్య హోనేమేం అనేక కారణ చాహియే. ఉనమేం జో కారణ బుద్ధిపూర్వక హోం
ఉన్హేం తో ఉద్యమ కరకే మిలాయే, ఔర అబుద్ధిపూర్వక కారణ స్వయమేవ మిలేం తబ కార్యసిద్ధి హోతీ
హై. జైసే
పుత్ర హోనేకా కారణ బుద్ధిపూర్వక తో వివాహాది కరనా హై, ఔర అబుద్ధిపూర్వక భవితవ్య
హై; వహాఁ పుత్రకా అర్థీ వివాహాదికా తో ఉద్యమ కరే, ఔర భవితవ్య స్వయమేవ హో తబ పుత్ర హోగా.
ఉసీ ప్రకార విభావ దూర కరనేకే కారణ బుద్ధిపూర్వక తో తత్త్వవిచారాది హైం, ఔర అబుద్ధిపూర్వక
మోహకర్మకే ఉపశమాదిక హైం, సో ఉసకా అర్థీ తత్త్వవిచారాదికకా తో ఉద్యమ కరే, ఔర మోహకర్మకే
ఉపశమాదిక స్వయమేవ హోం తబ రాగాదిక దూర హోతే హైం.
యహాఁ ఐసా కహతే హైం కి జైసే వివాహాదిక భీ భవితవ్య ఆధీన హైం; ఉసీ ప్రకార
తత్త్వవిచారాదిక భీ కర్మకే క్షయోపశమాదికకే ఆధీన హైం; ఇసలియే ఉద్యమ కరనా నిరర్థక హై?
ఉత్తరఃజ్ఞానావరణకా తో క్షయోపశమ తత్త్వవిచారాదిక కరనే యోగ్య తేరే హుఆ హై; ఇసలియే
ఉపయోగకో వహాఁ లగానేకా ఉద్యమ కరాతే హైం. అసంజ్ఞీ జీవోంకే క్షయోపశమ నహీం హై, తో ఉన్హేం
కిసలియే ఉపదేశ దేం?
తబ వహ కహతా హైహోనహార హో తో వహాఁ ఉపయోగ లగే, బినా హోనహార కైసే లగే?
ఉత్తర :యది ఐసా శ్రద్ధాన హై తో సర్వత్ర కిసీ భీ కార్యకా ఉద్యమ మత కర. తూ
ఖాన-పాన-వ్యాపారాదికకా తో ఉద్యమ కరతా హై ఔర యహాఁ హోనహార బతలాతా హై. ఇససే మాలూమ
హోతా హై కి తేరా అనురాగ యహాఁ నహీం హై, మానాదికసే ఐసీ ఝూఠీ బాతేం బనాతా హై.
ఇసప్రకార జో రాగాదిక హోతే హుఏ ఆత్మాకో ఉనసే రహిత మానతే హైం, ఉన్హేం మిథ్యాదృష్టి
జాననా.
తథా కర్మనోకర్మకా సమ్బన్ధ హోతే హుఏ ఆత్మాకో నిర్బన్ధ మానతే హైం, సో ఇనకా బన్ధన

Page 188 of 350
PDF/HTML Page 216 of 378
single page version

-
౧౯౮ ] [ మోక్షమార్గప్రకాశక
ప్రత్యక్ష దేఖా జాతా హై. జ్ఞానావరణాదికసే జ్ఞానాదికకా ఘాత దేఖా జాతా హై, శరీర ద్వారా ఉసకే
అనుసార అవస్థాఏఁ హోతీ దేఖీ జాతీ హైం, ఫి ర బన్ధన కైసే నహీం హై? యది బన్ధన న హో తో
మోక్షమార్గీ ఇనకే నాశకా ఉద్యమ కిసలియే కరే?
యహాఁ కోఈ కహే కి శాస్త్రోంమేం ఆత్మాకో కర్మనోకర్మసే భిన్న అబద్ధస్పృష్ట కహా హై?
ఉత్తరఃసమ్బన్ధ అనేక ప్రకారకే హైం. వహాఁ తాదాత్మ్యసమ్బన్ధకీ అపేక్షా ఆత్మాకో కర్మ
నోకర్మసే భిన్న కహా హై, క్యోంకి ద్రవ్య పలటకర ఏక నహీం హో జాతే, ఔర ఇసీ అపేక్షాసే అబద్ధస్పృష్ట
కహా హై. అథవా నిమిత్త-నైమిత్తిక సమ్బన్ధకీ అపేక్షా బన్ధన హై హీ, ఉనకే నిమిత్తసే ఆత్మా
అనేక అవస్థాఏఁ ధారణ కరతా హీ హై; ఇసలియే అపనేకో సర్వథా నిర్బన్ధ మాననా మిథ్యాదృష్టి హై.
యహాఁ కోఈ కహే కి హమేం తో బన్ధ-ముక్తికా వికల్ప కరనా నహీం, క్యోంకి శాస్త్రమేం ఐసా
కహా హై :
‘‘జఇ బద్ధఉ ముక్కఉ ముణహి సో బంధియహి ణిభంతు.
అర్థ :జో జీవ బఁధా ఔర ముక్త హుఆ మానతా హై వహ నిఃసన్దేహ బఁధతా హై.
ఉససే కహతే హైంఃజో జీవ కేవల పర్యాయదృష్టి హోకర బన్ధ-ముక్త అవస్థాకో హీ మానతే
హైం, ద్రవ్యస్వభావకా గ్రహణ నహీం కరతే; ఉన్హేం ఐసా ఉపదేశ దియా హై కి ద్రవ్యస్వభావకో న జానతా
హుఆ జో జీవ బఁధా-ముక్త హుఆ మానతా హై వహ బఁధతా హై. తథా యది సర్వథా హీ బన్ధ-ముక్తి
న హో తో యహ జీవ బఁధతా హై
ఐసా క్యోం కహేం? తథా బన్ధకే నాశకాముక్త హోనేకా ఉద్యమ
కిసలియే కియా జాయే? ఔర కిసలియే ఆత్మానుభవ కియా జాయే? ఇసలియే ద్రవ్యదృష్టిసే ఏక దశా
హై ఔర పర్యాయదృష్టిసే అనేక అవస్థాఏఁ హోతీ హైం
ఐసా మాననా యోగ్య హై.
ఐసే హీ అనేక ప్రకారసే కేవల నిశ్చయనయకే అభిప్రాయసే విరుద్ధ శ్రద్ధానాది కరతా హై.
జినవాణీమేం తో నానా నయోంకీ అపేక్షాసే కహీం కైసా, కహీం కైసా నిరూపణ కియా హై; యహ
అపనే అభిప్రాయసే నిశ్చయనయకీ ముఖ్యతాసే జో కథన కియా హోఉసీకో గ్రహణ కరకే మిథ్యాదృష్టి
ధారణ కరతా హై.
తథా జినవాణీమేం తో సమ్యగ్దర్శన-జ్ఞాన-చారిత్రకీ ఏకతా హోనే పర మోక్షమార్గ కహా హై; సో
ఇసకే సమ్యగ్దర్శన-జ్ఞానమేం సాత తత్త్వోంకా శ్రద్ధాన ఔర జాననా హోనా చాహియే సో ఉనకా విచార నహీం
హై, ఔర చారిత్రమేం రాగాదిక దూర కరనా చాహియే ఉసకా ఉద్యమ నహీం హై; ఏక అపనే ఆత్మాకే శుద్ధ
౧. జఇ బద్ధఉ ముక్కఉ ముణహి తో బంధియహి ణిభంతు.
సహజ-సరూవఇ జఇ రమహి తో పావహి సివ సంతు..(యోగసార, దోహా ౮౭)

Page 189 of 350
PDF/HTML Page 217 of 378
single page version

-
సాతవాఁ అధికార ][ ౧౯౯
అనుభవనకో హీ మోక్షమార్గ జానకర సన్తుష్ట హుఆ హై. ఉసకా అభ్యాస కరనేకో అన్తరంగమేం ఐసా
చింతవన కరతా రహతా హై కి ‘మైం సిద్ధసమాన శుద్ధ హూఁ, కేవలజ్ఞానాది సహిత హూఁ, ద్రవ్యకర్మ-నోకర్మ
రహిత హూఁ, పరమానందమయ హూఁ, జన్మ-మరణాది దుఃఖ మేరే నహీం హైం’; ఇత్యాది చింతవన కరతా హై.
సో యహాఁ పూఛతే హైం కి యహ చింతవన యది ద్రవ్యదృష్టిసే కరతే హో తో ద్రవ్య తో శుద్ధ-
అశుద్ధ సర్వ పర్యాయోంకా సముదాయ హై; తుమ శుద్ధ హీ అనుభవన కిసలియే కరతే హో? ఔర పర్యాయదృష్టిసే
కరతే హో తో తుమ్హారే తో వర్తమాన అశుద్ధ పర్యాయ హై; తుమ అపనేకో శుద్ధ కైసే మానతే హో?
తథా యది శక్తిఅపేక్షా శుద్ధ మానతే హో తో ‘‘మైం ఐసా హోనే యోగ్య హూఁఐసా మానో; ‘మైం
ఐసా హూఁ’ఐసా క్యోం మానతే హో? ఇసలియే అపనేకో శుద్ధరూప చింతవన కరనా భ్రమ హై. కారణ
కి తుమనే అపనేకో సిద్ధసమాన మానా తో యహ సంసార-అవస్థా కిసకీ హై? ఔర తుమ్హారే కేవలజ్ఞానాది
హైం తో యహ మతిజ్ఞానాదిక కిసకే హైం? ఔర ద్రవ్యకర్మ, నోకర్మరహిత హో తో జ్ఞానాదికకీ వ్యక్త్తతా
క్యోం నహీం హై? పరమానన్దమయ హో తో అబ కర్తవ్య క్యా రహా? జన్మ-మరణాది దుఃఖ నహీం హైం తో
దుఃఖీ కైసే హోతే హో?
ఇసలియే అన్య అవస్థామేం అన్య అవస్థా మాననా భ్రమ హై.
యహాఁ కోఈ కహే కి శాస్త్రమేం శుద్ధ చింతవన కరనేకా ఉపదేశ కైసే దియా హై?
ఉత్తరః
ఏక తో ద్రవ్య-అపేక్షా శుద్ధపనా హై, ఏక పర్యాయ-అపేక్షా శుద్ధపనా హై. వహాఁ ద్రవ్య-
అపేక్షా తో పరద్రవ్యసే భిన్నపనా ఔర అపనే భావోంసే అభిన్నపనాఉసకా నామ శుద్ధపనా హై.
ఔర పర్యాయ-అపేక్షా ఔపాధికభావోంకా అభావ హోనేకా నామ శుద్ధపనా హై. సో శుద్ధ చింతవనమేం
ద్రవ్య-అపేక్షా శుద్ధపనా గ్రహణ కియా హై. వహీ సమయసార వ్యాఖ్యామేం కహా హై :
‘‘ఏష ఏవాశేషద్రవ్యాన్తరభావేభ్యో భిన్నత్వేనోపాస్యమానః శుద్ధ ఇత్యభిలప్యతే.’’
(గాథా౬కీ టీకా)
ఇసకా అర్థ యహ హై కి ఆత్మా ప్రమత్త-అప్రమత్త నహీం హై. సో యహీ సమస్త పరద్రవ్యోంకే
భావోంసే భిన్నపనే ద్వారా సేవన కియా గయా శుద్ధ ఐసా కహా జాతా హై.
తథా వహీం ఐసా కహా హై :
‘‘సమస్తకారకచక్రప్రక్రియోత్తీర్ణనిర్మలానుభూతిమాత్రత్వాచ్ఛుద్ధః’’
(గాథా ౭౩కీ టీకా)
అర్థఃసమస్త హీ కర్తా, కర్మ ఆది కారకోంకే సమూహకీ ప్రక్రియాసే పారంగత ఐసీ నిర్మల
అనుభూతి, జో అభేదజ్ఞాన తన్మాత్ర హై, ఉససే శుద్ధ హై. ఇసలియే ఐసా శుద్ధ శబ్దకా అర్థ జాననా.
తథా ఇసీప్రకార కేవల శబ్దకా అర్థ జాననా‘జో పరభావసే భిన్న నిఃకేవల ఆప

Page 190 of 350
PDF/HTML Page 218 of 378
single page version

-
౨౦౦ ] [ మోక్షమార్గప్రకాశక
హీ’ఉసకా నామ కేవల హై. ఇసీ ప్రకార అన్య యథార్థ అర్థకా అవధారణ కరనా.
పర్యాయ-అపేక్షా శుద్ధపనా మాననేసే తథా అపనేకో కేవలీ మాననేసే మహావిపరీతతా హోతీ హై,
ఇసలియే అపనేకో ద్రవ్య-పర్యాయరూప అవలోకన కరనా. ద్రవ్యసే సామాన్యస్వరూప అవలోకన కరనా,
పర్యాయమేం అవస్థా-విశేష అవధారణ కరనా.
ఇసీ ప్రకార చింతవన కరనేసే సమ్యగ్దృష్టి హోతా హై, క్యోంకి సచ్చా అవలోకన కియే బినా
సమ్యగ్దృష్టి నామ కైసే ప్రాప్త కరే?
నిశ్చయాభాసీకీ స్వచ్ఛన్దతా ఔర ఉసకా నిషేధ
తథా మోక్షమార్గమేం తో రాగాదిక మిటానేకా శ్రద్ధాజ్ఞానఆచరణ కరనా హై; వహ తో విచార
హీ నహీం హై, అపనే శుద్ధ అనుభవనమేం హీ అపనేకో సమ్యగ్దృష్టి మానకర అన్య సర్వ సాధనోంకా నిషేధ
కరతా హై.
శాస్త్రాభ్యాస కరనా నిరర్థక బతలాతా హై, ద్రవ్యాదికకే తథా గుణస్థాన-మార్గణా-
త్రిలోకాదికకే విచారకో వికల్ప ఠహరాతా హై, తపశ్చరణ కరనేకో వృథా క్లేశ కరనా మానతా హై,
వ్రతాదిక ధారణ కరనేకో బన్ధనమేం పడనా ఠహరాతా హై, పూజనాదిక కార్యోంకో శుభాస్రవ జానకర
హేయ ప్రరూపిత కరతా హై;
ఇత్యాది సర్వసాధనోంకో ఉఠాకర ప్రమాదీ హోకర పరిణమిత హోతా హై.
యది శాస్త్రాభ్యాస నిరర్థక హో తో మునియోంకే భీ తో ధ్యాన ఔర అధ్యయన దో హీ కార్య
ముఖ్య హైం. ధ్యానమేం ఉపయోగ న లగే తబ అధ్యయనమేం హీం ఉపయోగకో లగాతే హైం, బీచమేం అన్య
స్థాన ఉపయోగ లగానే యోగ్య నహీం హైం. తథా శాస్త్రాభ్యాస ద్వారా తత్త్వోంకో విశేష జాననేసే
సమ్యగ్దర్శన-జ్ఞాన నిర్మల హోతా హై. తథా వహాఁ జబ తక ఉపయోగ రహే తబ తక కషాయ మన్ద
రహే ఔర ఆగామీ వీతరాగభావోంకీ వృద్ధి హో; ఐసే కార్యకో నిరర్థక కైసే మానేం?
తథా వహ కహతా హై కి జిన శాస్త్రోంమేం అధ్యాత్మ-ఉపదేశ హై ఉనకా అభ్యాస కరనా, అన్య
శాస్త్రోంకే అభ్యాససే కోఈ సిద్ధి నహీం హై.
ఉససే కహతే హైంయది తేరే సచ్చీ దృష్టి హుఈ హై తో సభీ జైనశాస్త్ర కార్యకారీ హైం. వహాఁ
భీ ముఖ్యతః అధ్యాత్మ-శాస్త్రోంమేం తో ఆత్మస్వరూపకా ముఖ్య కథన హై; సో సమ్యగ్దృష్టి హోనే పర
ఆత్మస్వరూపకా నిర్ణయ తో హో చుకా, తబ తో జ్ఞానకీ నిర్మలతాకే అర్థ వ ఉపయోగకో మన్దకషాయరూప
రఖనేకే అర్థ అన్య శాస్త్రోంకా అభ్యాస ముఖ్య చాహియే. తథా ఆత్మస్వరూపకా నిర్ణయ హుఆ హై, ఉసే
స్పష్ట రఖనేకే అర్థ అధ్యాత్మ-శాస్త్రోంకా భీ అభ్యాస చాహియే; పరన్తు అన్య శాస్త్రోంమేం అరుచి తో నహీం
హోనా చాహియే. జిసకో అన్య శాస్త్రోంకీ అరుచి హై ఉసే అధ్యాత్మకీ రుచి సచ్చీ నహీం హై.

Page 191 of 350
PDF/HTML Page 219 of 378
single page version

-
సాతవాఁ అధికార ][ ౨౦౧
జైసే జిసకే విషయాసక్తపనా హోవహ విషయాసక్త పురుషోంకీ కథా భీ రుచిపూర్వక సునే
వ విషయకే విశేషకో భీ జానే వ విషయకే ఆచరణమేం జో సాధన హోం ఉన్హేం భీ హితరూప మానే
వ విషయకే స్వరూపకో భీ పహిచానే; ఉసీ ప్రకార జిసకే ఆత్మరుచి హుఈ హో
వహ ఆత్మరుచికే
ధారక తీర్థంకరాదికే పురాణోంకో భీ జానే తథా ఆత్మాకే విశేష జాననేకే లియే గుణస్థానాదికకో
భీ జానే. తథా ఆత్మ-ఆచరణమేం జో వ్రతాదిక సాధన హైం ఉనకో భీ హితరూప మానే తథా ఆత్మాకే
స్వరూపకో భీ పహిచానే. ఇసలియే చారోం హీ అనుయోగ కార్యకారీ హైం.
తథా ఉనకా అచ్ఛా జ్ఞాన హోనేకే అర్థ శబ్దన్యాయశాస్త్రాదికకో భీ జాననా చాహియే.
ఇసలియే అపనీ శక్తికే అనుసార సభీకా థోడా యా బహుత అభ్యాస కరనా యోగ్య హై.
ఫి ర వహ కహతా హై‘పద్మనన్ది పచ్చీసీ’ మేం ఐసా కహా హై కి ఆత్మస్వరూపసే నికలకర
బాహ్య శాస్త్రోంమేం బుద్ధి విచరతీ హై, సో వహ బుద్ధి వ్యభిచారిణీ హై?
ఉత్తర :యహ సత్య కహా హై. బుద్ధి తో ఆత్మాకీ హై; ఉసే ఛోడకర పరద్రవ్యశాస్త్రోంమేం
అనురాగినీ హుఈ; ఉసే వ్యభిచారిణీ హీ కహా జాతా హై.
పరన్తు జైసే స్త్రీ శీలవతీ రహే తో యోగ్య హీ హై, ఔర న రహా జాయ తబ ఉత్తమ పురుషకో
ఛోడకర చాండాలాదికకా సేవన కరనేసే తో అత్యన్త నిన్దనీయ హోగీ; ఉసీ ప్రకార బుద్ధి
ఆత్మస్వరూపమేం ప్రవర్తే తో యోగ్య హీ హై, ఔర న రహా జాయ తో ప్రశస్త శాస్త్రాది పరద్రవ్యోంకో ఛోడకర
అప్రశస్త విషయాదిమేం లగే తో మహానిన్దనీయ హీ హోగీ. సో మునియోంకీ భీ స్వరూపమేం బహుత కాల
బుద్ధి నహీం రహతీ, తో తేరీ కైసే రహా కరే?
ఇసలియే శాస్త్రాభ్యాసమేం ఉపయోగ లగానా యోగ్య హై.
తథా యది ద్రవ్యాదికకే ఔర గుణస్థానాదికకే విచారకో వికల్ప ఠహరాతా హై, సో వికల్ప
తో హై; పరన్తు నిర్వికల్ప ఉపయోగ న రహే తబ ఇన వికల్పోంకో న కరే తో అన్య వికల్ప హోంగే,
వే బహుత రాగాది గర్భిత హోతే హైం. తథా నిర్వికల్పదశా సదా రహతీ నహీం హై; క్యోంకి ఛద్మస్థకా
ఉపయోగ ఏకరూప ఉత్కృష్ట రహే తో అన్తర్ముర్హూత రహతా హై.
తథా తూ కహేగా కి మైం ఆత్మస్వరూపకా హీ చింతవన అనేక ప్రకార కియా కరూఁగా; సో
సామాన్య చింతవనమేం తో అనేక ప్రకార బనతే నహీం హైం, ఔర విశేష కరేగా తో ద్రవ్య-గుణ-పర్యాయ,
గుణస్థాన, మార్గణా, శుద్ధ-అశుద్ధ అవస్థా ఇత్యాది విచార హోగా.
౧. బాహ్యశాస్త్రగహనే విహారిణీ యా మతిర్బహువికల్పధారిణీ.
చిత్స్వరూపకులసద్మనిర్గతా సా సతీ న సదృశీ కుయోషితా..౩౮..(సద్బోధచన్ద్రోదయః అధికార)

Page 192 of 350
PDF/HTML Page 220 of 378
single page version

-
౨౦౨ ] [ మోక్షమార్గప్రకాశక
ఔర సున, కేవల ఆత్మజ్ఞానసే హీ తో మోక్షమార్గ హోతా నహీం హై. సాత తత్త్వోంకా శ్రద్ధాన-
జ్ఞాన హోనే పర తథా రాగాదిక దూర కరనే పర మోక్షమార్గ హోగా. సో సాత తత్త్వోంకే విశేష జాననేకో
జీవ-అజీవకే విశేష తథా కర్మకే ఆస్రవ-బన్ధాదికకే విశేష అవశ్య జాననే యోగ్య హైం, జినసే
సమ్యగ్దర్శన-జ్ఞానకీ ప్రాప్తి హో.
ఔర వహాఁ పశ్చాత్ రాగాదిక దూర కరనా. సో జో రాగాదిక బఢానేకే కారణ హైం ఉన్హేం
ఛోడకరజో రాగాదిక ఘటానేకే కారణ హోం వహాఁ ఉపయోగకో లగానా. సో ద్రవ్యాదిక ఔర
గుణస్థానాదికకే విచార రాగాదిక ఘటానేకే కారణ హైం. ఇనమేం కోఈ రాగాదికకా నిమిత్త నహీం
హై. ఇసలియే సమ్యగ్దృష్టి హోనేకే పశ్చాత్ భీ యహాఁ హీ ఉపయోగ లగానా.
ఫి ర వహ కహతా హై కి రాగాది మిటానేకే కారణ హోం ఇనమేం తో ఉపయోగ లగానాపరన్తు
త్రిలోకవర్తీ జీవోంకీ గతి ఆదికా విచార కరనా; కర్మకే బన్ధ, ఉదయ, సత్తాదికే బహుత విశేష
జాననా తథా త్రిలోకకే ఆకార
ప్రమాణాదిక జాననా;ఇత్యాది విచార క్యా కార్యకారీ హైం?
ఉత్తరఃఇనకే భీ విచార కరనేసే రాగాదిక బఢతే నహీం హైం, క్యోంకి వే జ్ఞేయ ఇసకో
ఇష్ట-అనిష్టరూప హైం నహీం, ఇసలియే వర్తమాన రాగాదికకే కారణ నహీం హైం. తథా ఇనకో విశేష జాననేసే
తత్త్వజ్ఞాన నిర్మల హో, ఇసలియే ఆగామీ రాగాదిక ఘటానేకో హీ కారణ హైం, ఇసలియే కార్యకారీ
హైం.
ఫి ర వహ కహతా హైస్వర్గ-నరకాదికో జానే వహాఁ తో రాగ-ద్వేష హోతా హై?
సమాధానఃజ్ఞానీకే తో ఐసీ బుద్ధి హోతీ నహీం హై, అజ్ఞానీకే హోతీ హై. వహాఁ పాప
ఛోడకర పుణ్య-కార్యమేం లగే వహాఁ కించిత్ రాగాదిక ఘటతే హీ హైం.
ఫి ర వహ కహతా హైశాస్త్రమేం ఐసా ఉపదేశ హై కి ప్రయోజనభూత థోడా హీ జాననా
కార్యకారీ హై, ఇసలియే బహుత వికల్ప కిసలియే కరేం?
ఉత్తరఃజో జీవ అన్య బహుత జానతే హైం ఔర ప్రయోజనభూతకో నహీం జానతే; అథవా
జినకీ బహుత జాననేకీ శక్తి నహీం, ఉన్హేం యహ ఉపదేశ దియా హై. తథా జిసకీ బహుత జాననేకీ
శక్తి హో ఉససే తో యహ నహీం కహా కి బహుత జాననేసే బురా హోగా? జితనా బహుత జానేగా
ఉతనా ప్రయోజనభూత జాననా నిర్మల హోగా. క్యోంకి శాస్త్రమేం ఐసా కహా హై :
‘‘సామాన్యశాస్త్రతో నూనం విశేషో బలవాన్ భవేత్.’’
ఇసకా అర్థ యహ హైఃసామాన్య శాస్త్రసే విశేష బలవాన హై. విశేషసే హీ అచ్ఛీ తరహ
నిర్ణయ హోతా హై, ఇసలియే విశేష జాననా యోగ్య హై.