Page 213 of 350
PDF/HTML Page 241 of 378
single page version
శ్రద్ధానమేం శుభబన్ధకా కారణ జాననేసే వైసా అనురాగ నహీం హై. బాహ్యమేం కదాచిత్ జ్ఞానీకో అనురాగ
బహుత హోతా హై, కభీ అజ్ఞానీకో హోతా హై
తప కరతే హైం, క్షుధాది పరీషహ సహతే హైం, కిసీసే క్రోధాది నహీం కరతే హైం, ఉపదేశ దేకర ఔరోంకో
ధర్మమేం లగాతే హైం
అతివ్యాప్తిపనా హై. ఇనకే ద్వారా సచ్చీ పరీక్షా నహీం హోతీ.
హీ రహతే హైం. తథా సమ్యగ్దర్శన-జ్ఞాన-చారిత్రకీ ఏకతారూప మోక్షమార్గ వహ హీ మునియోంకా సచ్చా లక్షణ
హై ఉసే నహీం పహిచానతే. క్యోంకి యహ పహిచాన హో జాయే తో మిథ్యాదృష్టి రహతే నహీం. ఇసప్రకార
యది మునియోంకా సచ్చా స్వరూప హీ నహీం జానేంగే తో సచ్చీ భక్తి కైసే హోగీ? పుణ్యబన్ధకే కారణభూత
శుభక్రియారూప గుణోంకో పహిచానకర ఉనకీ సేవాసే అపనా భలా హోనా జానకర ఉనమేం అనురాగీ
హోకర భక్తి కరతే హైం.
Page 214 of 350
PDF/HTML Page 242 of 378
single page version
మహిమా కైసే జానేం? ఇసలియే ఇసప్రకార సచ్చీ పరీక్షా నహీం హోతీ. యహాఁ తో అనేకాన్తరూప సచ్చే
జీవాదితత్త్వోంకా నిరూపణ హై ఔర సచ్చా రత్నత్రయరూప మోక్షమార్గ దిఖలాయా హై. ఉసీసే జైనశాస్త్రోంకీ
ఉత్కృష్టతా హై, ఉసే నహీం పహిచానతే. క్యోంకి యహ పహిచాన హో జాయే తో మిథ్యాదృష్టి రహతీ నహీం.
హై. సచ్చీ ప్రతీతికే బినా సమ్యక్త్వకీ ప్రాప్తి నహీం హోతీ; ఇసలియే మిథ్యాదృష్టి హీ హై.
లగాతా హై, ఔరోంకో ఉపదేశ దేతా హై; పరన్తు ఉన తత్త్వోంకా భావ భాసిత నహీం హోతా; ఔర యహాఁ
ఉస వస్తుకే భావకా హీ నామ తత్త్వ కహా హై. సో భావ భాసిత హుఏ బినా తత్త్వార్థశ్రద్ధాన కైసే
హోగా? భావ భాసనా క్యా హై? సో కహతే హైంః
నిర్ణయ కరకే నహీం మానతా హై; ఇసలియే ఉసకే చతురపనా నహీం హోతా. ఉసీ ప్రకార కోఈ జీవ
సమ్యక్త్వీ హోనేకే అర్థ శాస్త్ర ద్వారా జీవాదిక తత్త్వోంకా స్వరూప సీఖ లేతా హై; పరన్తు ఉనకే
స్వరూపకో నహీం పహిచానతా హై. స్వరూపకో పహిచానే బినా అన్య తత్త్వోంకో అన్య తత్త్వరూప మాన
లేతా హై, అథవా సత్య భీ మానతా హై తో నిర్ణయ కరకే నహీం మానతా; ఇసలియే ఉసకే సమ్యక్త్వ
నహీం హోతా. తథా జైసే కోఈ శాస్త్రాది పఢా హో యా న పఢా హో; పరన్తు స్వరాదికే స్వరూపకో
పహిచానతా హై తో వహ చతుర హీ హై. ఉసీ ప్రకార శాస్త్ర పఢా హో యా న పఢా హో; యది
జీవాదికకే స్వరూపకో పహిచానతా హై తో వహ సమ్యగ్దృష్టి హీ హై. జైసే హిరన స్వర
Page 215 of 350
PDF/HTML Page 243 of 378
single page version
నామ నహీం జానతే, పరన్తు ఉనకే స్వరూపకో పహిచానతే హైం కి ‘యహ మైం హూఁ; యే పర హై, యే భావ
బురే హైం, యే భలే హైం’;
గ్యారహ అంగకే పాఠీ జీవాదితత్త్వోంకే విశేష భేద జానతే హైం; పరన్తు భావ భాసిత నహీం హోతా,
ఇసలియే మిథ్యాదృష్టి హీ రహతే హైం.
భేదవిజ్ఞానకో కారణభూత వ వీతరాగదశా హోనేకో కారణభూత జైసా నిరూపణ కియా హై వైసా నహీం
జానతా.
భీ పరమేం న మిలానా ఐసా సచ్చా శ్రద్ధాన నహీం కరతా హై. జైసే అన్య మిథ్యాదృష్టి నిర్ధార బినా
పర్యాయబుద్ధిసే జానపనేమేం వ వర్ణాదిమేం అహంబుద్ధి ధారణ కరతే హైం; ఉసీ ప్రకార యహ భీ ఆత్మాశ్రిత
జ్ఞానాదిమేం తథా శరీరాశ్రిత ఉపదేశ
ప్రకార ఇసే సమ్యక్త్వీ నహీం కహతే.
Page 216 of 350
PDF/HTML Page 244 of 378
single page version
క్రియా హై ఉసకా జీవ నిమిత్త హై
జాననేకా తో యహ హీ ప్రయోజన థా, వహ హుఆ నహీం.
ఉపాదేయపనా మాననా వహీ మిథ్యాదృష్టి హై. వహీ సమయసారకే బన్ధాధికారమేం కహా హై
జీవోంకో జిలానేకా అథవా సుఖీ కరనేకా అధ్యవసాయ హో వహ తో పుణ్యబన్ధకా కారణ హై ఔర
మారనేకా అథవా దుఃఖీ కరనేకా అధ్యవసాయ హో వహ పాపబన్ధకా కారణ హై.
అహింసాదికకో భీ బన్ధకా కారణ జానకర హేయ హీ మాననా.
ఆయు అవశేష హుఏ బినా వహ జీతా నహీం హై, యహ అపనీ ప్రశస్త రాగపరిణతిసే ఆప హీ పుణ్య
బాఁధతా హై. ఇస ప్రకార యహ దోనోం హేయ హైం; జహాఁ వీతరాగ హోకర దృష్టాజ్ఞాతారూప ప్రవర్తే వహాఁ నిర్బన్ధ
హై సో ఉపాదేయ హైం.
హోతా హై.
అజ్ఞానమేతదిహ యత్తు పరః పరస్య కుర్యాత్పుమానమరణజీవితదుఃఖసౌఖ్యమ్..౧౬౮..
అజ్ఞానమేతదధిగమ్య పరాత్పరస్య పశ్యన్తి యే మరణజీవితదుఃఖసౌఖ్యమ్.
కర్మ్మాణ్యహంకృతిరసేన చికీర్షవస్తే మిథ్యాదృశో నియతమాత్మహనో భవన్తి..౧౬౯..
Page 217 of 350
PDF/HTML Page 245 of 378
single page version
నహీం కరతా.
ఇస ప్రకార ఆస్రవోంకా స్వరూప అన్యథా జానతా హై.
తథా రాగ-ద్వేష-మోహరూప జో ఆస్రవభావ హైం, ఉనకా తో నాశ కరనేకీ చిన్తా నహీం ఔర
మిటతా. ద్రవ్యలింగీ ముని అన్య దేవాదికకీ సేవా నహీం కరతా, హింసా యా విషయోంమేం నహీం ప్రవర్తతా,
క్రోధాది నహీం కరతా, మన-వచన-కాయకో రోకతా హై; తథాపి ఉసకే మిథ్యాత్వాది చారోం ఆస్రవ పాయే
జాతే హైం. తథా కపటసే భీ వే కార్య నహీం కరతా హై, కపటసే కరే తో గ్రైవేయకపర్యన్త కైసే పహుఁచే?
ఇసలియే జో అన్తరంగ అభిప్రాయమేం మిథ్యాత్వాదిరూప రాగాదిభావ హైం వే హీ ఆస్రవ హైం.
దుఃఖ-సామగ్రీమేం ద్వేష ఔర సుఖ-సామగ్రీమేం రాగ పాయా జాతా హై, సో ఇసకే భీ రాగ-ద్వేష కరనేకా
శ్రద్ధాన హుఆ. జైసా ఇస పర్యాయ సమ్బన్ధీ సుఖ-దుఃఖ సామగ్రీమేం రాగ-ద్వేష కరనా హై వైసా హీ ఆగామీ
పర్యాయ సమ్బన్ధీ సుఖ-దుఃఖ సామగ్రీమేం రాగ-ద్వేష కరనా హై.
హోతా హై, వే సర్వ పాపరూప హీ హైం ఔర వహీ ఆత్మగుణకే ఘాతక హైం. ఇసలియే అశుద్ధ భావోంసే
కర్మబన్ధ హోతా హై, ఉసమేం భలా-బురా జాననా వహీ మిథ్యా శ్రద్ధాన హై.
Page 218 of 350
PDF/HTML Page 246 of 378
single page version
దో కార్య బనతే హైం, పరన్తు ఏక ప్రశస్త రాగసే హీ పుణ్యాస్రవ భీ మాననా ఔర సంవర-నిర్జరా భీ
మాననా సో భ్రమ హై. మిశ్రభావమేం భీ యహ సరాగతా హై, యహ వీతరాగతా హై
పహిచాన నహీం హై, ఇసలియే సరాగభావమేం సంవరకే భ్రమసే ప్రశస్తరాగరూప కార్యోంకో ఉపాదేయరూప శ్రద్ధా
కరతా హై.
నానా వికల్ప హోతే హైం, వచన-కాయకీ చేష్టా స్వయంనే రోక రఖీ హై; వహాఁ శుభప్రవృత్తి హై ఔర ప్రవృత్తిమేం
గుప్తిపనా బనతా నహీం హై; ఇసలియే వీతరాగభావ హోనే పర జహాఁ మన-వచన-కాయకీ చేష్టా న హో
వహీ సచ్చీ గుప్తి హై.
కారణ కౌన ఠహరేగా? తథా ఏషణా సమితిమేం దోష టాలతా హై వహాఁ రక్షాకా ప్రయోజన హై నహీం;
ఇసలియే రక్షాకే హీ అర్థ సమితి నహీం హై.
జీవోంకో దుఃఖీ కరకే అపనా గమనాది ప్రయోజన నహీం సాధతే, ఇసలియే స్వయమేవ హీ దయా పలతీ
హై. ఇసప్రకార సచ్చీ సమితి హై.
Page 219 of 350
PDF/HTML Page 247 of 378
single page version
క్రోధాదికకా త్యాగీ నహీం హై. తో కైసే త్యాగీ హోతా హై? పదార్థ అనిష్ట-ఇష్ట భాసిత హోనేసే
క్రోధాదిక హోతే హైం; జబ తత్త్వజ్ఞానకే అభ్యాససే కోఈ ఇష్ట-అనిష్ట భాసిత న హో, తబ స్వయమేవ
హీ క్రోధాదిక ఉత్పన్న నహీం హోతే; తబ సచ్చా ధర్మ హోతా హై.
ఉససే రాగ థా ఔర పశ్చాత్ ఉసకే అవగుణ దేఖకర ఉదాసీన హుఆ; ఉసీ ప్రకార శరీరాదికసే
రాగ థా, పశ్చాత్ అనిత్యాది అవగుణ అవలోకకర ఉదాసీన హుఆ; పరన్తు ఐసీ ఉదాసీనతా తో
ద్వేషరూప హై. అపనా ఔర శరీరాదికకా జహాఁ
ఉదాసీనతాకే అర్థ యథార్థ అనిత్యత్వాదికకా చింతవన కరనా హీ సచ్చీ అనుప్రేక్షా హై.
దుఃఖీ హుఆ, రతి ఆదికా కారణ మిలనే పర సుఖీ హుఆ; తో వే దుఃఖ-సుఖరూప పరిణామ హైం,
వహీ ఆర్తధ్యాన-రౌద్రధ్యాన హైం. ఐసే భావోంసే సంవర కైసే హో? ఇసలియే దుఃఖకా కారణ మిలనే
పర దుఃఖీ న హో ఔర సుఖకా కారణ మిలనే పర సుఖీ న హో, జ్ఞేయరూపసే ఉనకా జాననేవాలా
హీ రహే; వహీ సచ్చా పరీషహజయ హై.
హుఏ మహావ్రత-అణువ్రతకో భీ ఆస్రవరూప కహా హై. వే ఉపాదేయ కైసే హోం? తథా ఆస్రవ తో బన్ధకా
సాధక హై ఔర చారిత్ర మోక్షకా సాధక హై; ఇసలియే మహావ్రతాదిరూప ఆస్రవభావోంకో చారిత్రపనా
సంభవ నహీం హోతా; సకల కషాయరహిత జో ఉదాసీనభావ ఉసీకా నామ చారిత్ర హై.
పరన్తు జైసే కోఈ పురుష కన్దమూలాది బహుత దోషవాలీ హరితకాయకా త్యాగ కరతా హై ఔర కితనీ
హీ హరితకాయోంకా భక్షణ కరతా హై; పరన్తు ఉసే ధర్మ నహీం మానతా; ఉసీ ప్రకార ముని హింసాది
తీవ్రకషాయరూప భావోంకా త్యాగ కరతే హైం ఔర కితనే హీ మన్దకషాయరూప మహావ్రతాదికా పాలన కరతే
హైం; పరన్తు ఉసే మోక్షమార్గ నహీం మానతే.
Page 220 of 350
PDF/HTML Page 248 of 378
single page version
కారణ హై, ఇసలియే ఉపచారసే తపకో భీ నిర్జరాకా కారణ కహా హై. యది బాహ్య దుఃఖ సహనా
హీ నిర్జరాకా కారణ హో తో తిర్యంచాది భీ భూఖ-తృషాది సహతే హైం.
కరనేసే థోడీ నిర్జరా హో
నిర్జరా కహీ హై.
Page 221 of 350
PDF/HTML Page 249 of 378
single page version
శరీర యా పరిణామోంకీ శిథిలతాకే కారణ శుద్ధోపయోగకో శిథిల హోతా జానేం తో వహాఁ ఆహారాదిక
గ్రహణ కరతే హైం. యది ఉపవాసాదికసే హీ సిద్ధి హో తో అజితనాథ ఆది తేఈస తీర్థంకర దీక్షా
లేకర దో ఉపవాస హీ క్యోం ధారణ కరతే? ఉనకీ తో శక్తి భీ బహుత థీ. పరన్తు జైసే పరిణామ
హుఏ వైసే బాహ్యసాధన ద్వారా ఏక వీతరాగ శుద్ధోపయోగకా అభ్యాస కియా.
పాయేగా, క్యోంకి పరిణామశూన్య శరీరకీ క్రియా ఫలదాతా నహీం హై.
హో?
బన్ధ హోతా హై. పరన్తు యది తీవ్రకషాయ హోనే పర భీ కష్ట సహనేసే పుణ్యబన్ధ హోతా హో తో సర్వ
తిర్యంచాదిక దేవ హీ హోం, సో బనతా నహీం హై. ఉసీ ప్రకార ఇచ్ఛాపూర్వక ఉపవాసాది కరనేసే వహాఁ
భూఖ-ప్యాసాది కష్ట సహతే హైం, సో యహ బాహ్య నిమిత్త హై; పరన్తు వహాఁ జైసా పరిణామ హో వైసా ఫల
పాతా హై. జైసే అన్నకో ప్రాణ కహా ఉసీ ప్రకార. తథా ఇసప్రకార బాహ్యసాధన హోనేసే అంతరంగ తప
కీ వృద్ధి హోతీ హై, ఇసలియే ఉపచారసే ఇనకో తప కహా హై; పరన్తు యది బాహ్య తప తో కరే ఔర
అంతరంగ తప న హో తో ఉపచారసే భీ ఉసే తపసంజ్ఞా నహీం హై. కహా భీ హైః
Page 222 of 350
PDF/HTML Page 250 of 378
single page version
సిద్ధి నహీం హై ఔర యది ధర్మబుద్ధిసే ఆహారాదికకా అనురాగ ఛోడతా హై తో జితనా రాగ ఛూటా
ఉతనా హీ ఛూటా; పరన్తు ఇసీకో తప జానకర ఇససే నిర్జరా మానకర సంతుష్ట మత హో.
హైం. ఐసా బాహ్య ప్రవర్తన హోనే పర జో అన్తరంగ పరిణామోంకీ శుద్ధతా హో ఉసకా నామ అన్తరంగ
తప జాననా.
అంశ రహతా హై; ఇసలియే జితనీ శుద్ధతా హుఈ ఉససే తో నిర్జరా హై ఔర జితనా శుభభావ హై
ఉససే బన్ధ హై. ఐసా మిశ్రభావ యుగపత్ హోతా హై; వహాఁ బన్ధ ఔర నిర్జరా దోనోం హోతే హైం.
పలటకర శుభప్రకృతిరూప హోతే హైం
తప కరే ఉస కాలమేం భీ ఉసకే నిర్జరా థోడీ హోతీ హై. ఔర ఛఠవేం గుణస్థానవాలా ఆహార-
విహారాది క్రియా కరే ఉస కాలమేం భీ ఉసకే నిర్జరా బహుత హోతీ హై, తథా బన్ధ ఉససే భీ థోడా
హోతా హై.
Page 223 of 350
PDF/HTML Page 251 of 378
single page version
విశుద్ధతా హో వహ సచ్చా తప నిర్జరాకా కారణ జాననా.
హై. కోఈ ఇన్ద్రియాదిక ప్రాణోంకో న జానే ఔర ఇన్హీంకో ప్రాణ జానకర సంగ్రహ కరే తో మరణకో
హీ ప్రాప్త హోగా. ఉసీ ప్రకార అనశనాదికో తథా ప్రాయశ్చిత్తకో తప కహా హై, క్యోంకి అనశనాది
సాధనసే ప్రాయశ్చిత్తాదిరూప ప్రవర్తన కరకే వీతరాగభావరూప సత్య తపకా పోషణ కియా జాతా హై;
ఇసలియే ఉపచారసే అనశనాదికో తథా ప్రాయశ్చిత్తాదికో తప కహా హై. కోఈ వీతరాగభావరూప తపకో
న జానే ఔర ఇన్హీంకో తప జానకర సంగ్రహ కరే తో సంసారమేం హీ భ్రమణ కరేగా.
నహీం జానతా, ఇసలియే ఉసకే నిర్జరాకా సచ్చా శ్రద్ధాన నహీం హై.
యది ఇన్హీంకే అర్థ మోక్షకీ ఇచ్ఛా కీ తో ఇసకే అన్య జీవోంకే శ్రద్ధానసే క్యా విశేషతా హుఈ?
సామగ్రీజనిత సుఖ హోతా హై, ఉసకీ జాతి ఇసే భాసిత హోతీ హై; పరన్తు మోక్షమేం విషయాదిక సామగ్రీ
హై నహీం, సో వహాఁకే సుఖకీ జాతి ఇసే భాసిత తో నహీం హోతీ; పరన్తు మహాన పురుష స్వర్గసే భీ
మోక్షకో ఉత్తమ కహతే హైం, ఇసలియే యహ భీ ఉత్తమ హీ మానతా హై. జైసే
హై. ఉసీ ప్రకార యహ మోక్షకో ఉత్తమ మానతా హై.
Page 224 of 350
PDF/HTML Page 252 of 378
single page version
ఏక జాతి నహీం హై; పరన్తు లోకమేం ఇన్ద్రాదిసుఖకీ మహిమా హై, ఉససే బహుత మహిమా బతలానేకే లియే
ఉపమాలంకార కరతే హైం.
ధర్మకా ఫల హుఆ మానతా హై. ఐసా తో మానతా హై కి జిసకే సాధన థోడా హోతా హై వహ ఇన్ద్రాది
పద ప్రాప్త కరతా హై, జిసకే సమ్పూర్ణ సాధన హో వహ మోక్ష ప్రాప్త కరతా హై; పరన్తు వహాఁ ధర్మకీ జాతి
ఏక జానతా హై. సో జో కారణకీ ఏక జాతి జానే, ఉసే కార్యకీ భీ ఏక జాతికా శ్రద్ధాన
అవశ్య హో; క్యోంకి కారణవిశేష హోనే పర హీ కార్యవిశేష హోతా హై. ఇసలియే హమనే యహ నిశ్చయ
కియా కి ఉసకే అభిప్రాయమేం ఇన్ద్రాదిసుఖ ఔర సిద్ధసుఖకీ ఏక జాతికా శ్రద్ధాన హై.
దుఃఖీ-సుఖీ నహీం హై; పరన్తు ఆత్మా అశుద్ధ అవస్థామేం దుఃఖీ థా, అబ ఉసకా అభావ హోనేసే
నిరాకుల లక్షణ అనన్తసుఖకీ ప్రాప్తి హుఈ.
ప్రశస్తరాగ హై ఔర మోక్షసుఖకా కారణ వీతరాగభావ హై; ఇసలియే కారణమేం భీ విశేష హై; పరన్తు
ఐసా భావ ఇసే భాసిత నహీం హోతా.
ఇస ప్రకార ఇసకే సచ్చా తత్త్వశ్రద్ధాన నహీం హై. ఇసలియే సమయసారమేం
తత్త్వార్థశ్రద్ధాన కార్యకారీ నహీం హై.
Page 225 of 350
PDF/HTML Page 253 of 378
single page version
బీజ బోఏ బినా ఖేతకే సబ సాధన కరనే పర భీ అన్న నహీం హోతా; ఉసీ ప్రకార సచ్చా తత్త్వశ్రద్ధాన
హుఏ బినా సమ్యక్త్వ నహీం హోతా. పంచాస్తికాయ వ్యాఖ్యామేం జహాఁ అన్తమేం వ్యవహారాభాసవాలేకా వర్ణన
కియా వహాఁ ఐసా హీ కథన కియా హై.
క్రియాఓంమేం తో ఉపయోగకో రమాతా హై; పరన్తు ఉసకే ప్రయోజన పర దృష్టి నహీం హై. ఇస ఉపదేశమేం
ముఝే కార్యకారీ క్యా హై, సో అభిప్రాయ నహీం హై; స్వయం శాస్త్రాభ్యాస కరకే ఔరోంకో సమ్బోధన దేనేకా
అభిప్రాయ రఖతా హై, ఔర బహుతసే జీవ ఉపదేశ మానేం వహాఁ సన్తుష్ట హోతా హై; పరన్తు జ్ఞానాభ్యాస
తో అపనే లియే కియా జాతా హై ఔర అవసర పాకర పరకా భీ భలా హోతా హో తో పరకా
భీ భలా కరే. తథా కోఈ ఉపదేశ న సునే తో మత సునో
నిరూపణ తో హై నహీం. ఇనకా తో ప్రయోజన ఇతనా హీ హై కి అపనీ బుద్ధి బహుత హో తో థోడా
థోడీ హో తో ఆత్మహితకే సాధక సుగమ శాస్త్రోంకా హీ అభ్యాస కరే. ఐసా నహీం కరనా కి
వ్యాకరణాదికా హీ అభ్యాస కరతే-కరతే ఆయు పూర్ణ హో జాయే ఔర తత్త్వజ్ఞానకీ ప్రాప్తి న బనే.
Page 226 of 350
PDF/HTML Page 254 of 378
single page version
దూసరే దేశమేం జాయే, తో వహాఁ ఉసకా అర్థ కైసే భాసిత హోగా? ఇసలియే ప్రాకృత, సంస్కృతాది శుద్ధ
శబ్దరూప గ్రన్థ రచే హైం.
భాషామేం భీ ఉనకీ థోడీ-బహుత ఆమ్నాయ ఆనే పర హీ ఉపదేశ హో సకతా హై; పరన్తు బహుత ఆమ్నాయసే
భలీ-భాఁతి నిర్ణయ హో సకతా హై.
సమాధానః
కరనేకే లియే కావ్యకా అవగాహన కరతే హైం,
అర్థ జో తత్త్వాదికకా నిర్ణయ కరతే హైం వహీ ధర్మాత్మా
విచారతే, తబ తో తోతే జైసా హీ పఢనా హుఆ ఔర యది ఇనకా ప్రయోజన విచారతే హైం తో వహాఁ
పాపకో బురా జాననా, పుణ్యకో భలా జాననా, గుణస్థానాదికకా స్వరూప జాన లేనా, తథా జితనా
ఇనకా అభ్యాస కరేంగే ఉతనా హమారా భలా హై,
నహీం.
హుఆ ఇనకా అభ్యాస కరే తో సమ్యగ్జ్ఞాన హో.
Page 227 of 350
PDF/HTML Page 255 of 378
single page version
ఆపరూప, పరకో పరరూప ఔర ఆస్రవాదికా ఆస్రవాదిరూప శ్రద్ధాన నహీం కరతే. ముఖసే తో యథావత్
నిరూపణ ఐసా భీ కరేం జిసకే ఉపేదశసే అన్య జీవ సమ్యగ్దృష్టి హో జాయేం. పరన్తు జైసే కోఈ
లడకా స్త్రీకా స్వాంగ బనాకర ఐసా గానా గాయే జిసే సునకర అన్య పురుష-స్త్రీ కామరూప హో జాయేం;
పరన్తు వహ తో జైసా సీఖా వైసా కహతా హై, ఉసే కుఛ భావ భాసిత నహీం హోతా, ఇసలియే స్వయం
కామాసక్త నహీం హోతా. ఉసీ ప్రకార యహ జైసా లిఖా హై వైసే ఉపదేశ దేతా హై; పరన్తు స్వయం
అనుభవ నహీం కరతా. యది స్వయంకో శ్రద్ధాన హుఆ హోతా తో అన్య తత్త్వకా అంశ అన్య తత్త్వమేం
న మిలాతా; పరన్తు ఇసకా ఠికానా నహీం హై, ఇసలియే సమ్యగ్జ్ఞాన నహీం హోతా.
ఉసకే తో ఐసా భీ శ్రద్ధాన హై కి యహ గ్రన్థ సచ్చే హైం, పరన్తు తత్త్వశ్రద్ధాన సచ్చా నహీం హుఆ.
సమయసారమేం ఏక హీ జీవకే ధర్మకా శ్రద్ధాన, గ్యారహ అంగకా జ్ఞాన ఔర మహావ్రతాదికా పాలన కరనా
లిఖా హై. ప్రవచనసారమేం ఐసా లిఖా హై కి ఆగమజ్ఞాన ఐసా హుఆ జిసకే ద్వారా సర్వ పదార్థోంకో
హస్తామలకవత్ జానతా హై. యహ భీ జానతా హై కి ఇనకా జాననేవాలా మైం హూఁ; పరన్తు మైం జ్ఞానస్వరూప
హూఁ ఇస ప్రకార స్వయంకో పరద్రవ్యసే భిన్న కేవల చైతన్యద్రవ్య అనుభవ నహీం కరతా. ఇసలియే
ఆత్మజ్ఞానశూన్య ఆగమజ్ఞాన భీ కార్యకారీ నహీం హై.
రహతీ హై, పరన్తు ఉన పరిణామోంకీ పరమ్పరాకా విచార కరనే పర అభిప్రాయమేం జో వాసనా హై ఉసకా
Page 228 of 350
PDF/HTML Page 256 of 378
single page version
ఇసకా విశేష వ్యాఖ్యాన ఆగే కరేంగే. వహాఁ స్వరూప భలీభాఁతి భాసిత హోగా.
వహాఁ కితనే హీ జీవ తో కులక్రమసే అథవా దేఖా-దేఖీ యా క్రోధ, మాన, మాయా, లోభాదికసే
కోఈ తో భోలే హైం వ కోఈ కషాయీ హైం; సో అజ్ఞానభావ వ కషాయ హోనే పర సమ్యక్చారిత్ర నహీం
హోతా.
సో తత్త్వజ్ఞానకే బినా మహావ్రతాదికా ఆచరణ భీ మిథ్యాచారిత్ర హీ నామ పాతా హై ఔర తత్త్వజ్ఞాన
హోనే పర కుఛ భీ వ్రతాదిక నహీం హైం తథాపి అసంయతసమ్యగ్దృష్టి నామ పాతా హై. ఇసలియే పహలే
తత్త్వజ్ఞానకా ఉపాయ కరనా, పశ్చాత్ కషాయ ఘటానేకే లియే బాహ్యసాధన కరనా. యహీ యోగీన్ద్రదేవకృత
శ్రావకాచారమేం
పరిణామ దుఃఖీ హోతే హైం. జైసే
హీ ప్రతిజ్ఞా క్యోం న లే? దుఃఖీ హోనేమేం ఆర్తధ్యాన హో, ఉసకా ఫల అచ్ఛా కైసే లగేగా? అథవా
ఉస ప్రతిజ్ఞాకా దుఃఖ నహీం సహా జాతా తబ ఉసకే బదలే విషయ-పోషణకే లియే అన్య ఉపాయ కరతా
హై. జైసే
Page 229 of 350
PDF/HTML Page 257 of 378
single page version
వహాఁ తో ఉలటా రాగభావ తీవ్ర హోతా హై.
మహాపాప హై; ఇససే తో ప్రతిజ్ఞా న లేనా భలా హై.
గుణ హో ఉసే జానే; ఫి ర అపనే పరిణామోంకో ఠీక కరే; వర్తమాన పరిణామోంకే హీ భరోసే ప్రతిజ్ఞా
న కర బైఠే; భవిష్యమేం నిర్వాహ హోతా జానే తో ప్రతిజ్ఞా కరే; తథా శరీరకీ శక్తి వ ద్రవ్య, క్షేత్ర,
కాల, భావాదికకా విచార కరే.
ఆమ్నాయ హై.
సమాధానః
తథా జినకే అన్తరంగ విరక్తతా నహీం ఔర బాహ్యప్రతిజ్ఞా ధారణ కరతే హైం, వే ప్రతిజ్ఞాకే
ధారణే-పారణేకే భోజనమేం అతి లోభీ హోకర గరిష్ఠాది భోజన కరతే హైం, శీఘ్రతా బహుత కరతే హైం.
జైసే
Page 230 of 350
PDF/HTML Page 258 of 378
single page version
విషయవృత్తి హోనే లగీ; సో ప్రతిజ్ఞాకే కాలమేం విషయవాసనా మిటీ నహీం, ఆగే-పీఛే ఉసకే బదలే
అధిక రాగ కియా; సో ఫల తో రాగభావ మిటనేసే హోగా. ఇసలియే జితనీ విరక్తి హుఈ హో
ఉతనీ ప్రతిజ్ఞా కరనా. మహాముని భీ థోడీ ప్రతిజ్ఞా కరకే ఫి ర ఆహారాదిమేం ఉఛటి (కమీ) కరతే
హైం ఔర బడీ ప్రతిజ్ఞా కరతే హైం. తో అపనీ శక్తి దేఖకర కరతే హైం. జిసప్రకార పరిణామ
చఢతే రహేం వైసా కరతే హైం. ప్రమాద భీ న హో ఔర ఆకులతా భీ ఉత్పన్న న హో
సంయమాది ధారణ కరేం. తథా కభీ తో కిసీ ధర్మకార్యమేం బహుత ధన ఖర్చ కరతే హైం ఔర కభీ
కోఈ ధర్మకార్య ఆ పహుఁచా హో తబ భీ వహాఁ థోడా భీ ధన ఖర్చ నహీం కరతే. సో ధర్మబుద్ధి
హో తో యథాశక్తి యథాయోగ్య సభీ ధర్మకార్యోమేం ధన ఖర్చతే రహేం.
కార్యోంకా తో త్యాగ కరకే ధర్మాత్మాపనా ప్రగట కరతే హైం; ఔర పశ్చాత్ ఖోటే వ్యాపారాది కార్య కరతే
హైం, లోకనింద్య పాపక్రియాఓంమేం ప్రవర్తతే హైం.
ఐసే కార్య కరతా హై. జైసే కోఈ పురుష ఏక వస్త్ర తో అతి ఉత్తమ పహినే ఔర ఏక వస్త్ర అతి
హీన పహినే తో హఁసీ హీ హోతీ హై; ఉసీ ప్రకార యహ భీ హఁసీకో ప్రాప్త హోతా హై.
తో నిచలే పదమేం హీ ప్రవర్తన కరే; పరన్తు ఉచ్చపద ధారణ కరకే నీచీ క్రియా న కరే.
Page 231 of 350
PDF/HTML Page 259 of 378
single page version
హీ నహీం హై, ఉసకా కరనా తో కషాయభావోంసే హీ హోతా హై. జైసే
ధర్మ హై; తథాపి పహలే సప్తవ్యసనకా త్యాగ హో, తభీ స్వస్త్రీకా త్యాగ కరనా యోగ్య హై.
కితనే హీ తపకీ ముఖ్యతాసే ఆర్త్తధ్యానాదిక కరకే భీ ఉపవాసాది కరతే హైం, తథా అపనేకో
తపస్వీ మానకర నిఃశంక క్రోధిత కరతే హైం; కితనే హీ దానకీ ముఖ్యతాసే బహుత పాప కరకే భీ
ధన ఉపార్జన కరకే దాన దేతే హైం; కితనే హీ ఆరమ్భ-త్యాగకీ ముఖ్యతాసే యాచనా ఆది కరతే
హైం;
హై, సర్వ విచార కర జైసే నఫా బహుత హో వైసా కరే; ఉసీ ప్రకార జ్ఞానీకా ప్రయోజన వీతరాగభావ
హై, సర్వ విచార కర జైసే వీతరాగభావ బహుత హో వైసా కరే, క్యోంకి మూలధర్మ వీతరాగభావ హై.
అర్థ ఉనకా సాధన కరతే హైం, కిన్హీం స్వర్గాదికకే భోగోంకీ భీ ఇచ్ఛా నహీం రఖతే; పరన్తు తత్త్వజ్ఞాన
పహలే నహీం హుఆ, ఇసలియే ఆప తో జానతే హైం కి మైం మోక్షకా సాధన కర రహా హూఁ; పరన్తు జో
మోక్షకా సాధన హై ఉసే జానతే భీ నహీం, కేవల స్వర్గాదికకా హీ సాధన కరతే హైం. కోఈ మిసరీకో
అమృత జానకర భక్షణ కరే తో ఉససే అమృతకా గుణ తో నహీం హోతా; అపనీ ప్రతీతికే అనుసార
ఫల నహీం హోతా; ఫల తో జైసే సాధన కరే వైసా హీ లగతా హై.
Page 232 of 350
PDF/HTML Page 260 of 378
single page version
పాతా హై. జైసే
అన్య సాధన కరే తో మోక్షప్రాప్తి కైసే హో? దేవపద ఆది హీ హోంగే.
అయథార్థ సాధన కరకే వ్రతాదిమేం ప్రవర్తతే హైం. యద్యపి వే వ్రతాదికకా యథార్థ ఆచరణ కరతే హైం
తథాపి యథార్థ శ్రద్ధాన-జ్ఞాన బినా సర్వ ఆచరణ మిథ్యాచారిత్ర హీ హై.
క్లిశ్యన్తాం చ పరే మహావ్రతతపోభారేణ భగ్నాశ్చిరమ్
జ్ఞానం జ్ఞానగుణం బినా కథమపి ప్రాప్తుం క్షమన్తే న హి
హోతే హుఏ క్లేశ కరతే హైం తో కరో; పరన్తు యహ సాక్షాత్ మోక్షస్వరూప సర్వరోగరహిత పద, జో అపనే
ఆప అనుభవమేం ఆయే ఐసా జ్ఞానస్వభావ, వహ తో జ్ఞానగుణకే బినా అన్య కిసీ భీ ప్రకారసే
ప్రాప్త కరనేమేం సమర్థ నహీం హై.
తథా ఇహీం గ్రన్థోంమేం వ అన్య పరమాత్మప్రకాశాది శాస్త్రోంమేం ఇస ప్రయోజనకే లియే జహాఁ-తహాఁ
యహాఁ కోఈ జానే కి బాహ్యమేం తో అణువ్రత-మహావ్రతాది సాధతే హైం? పరన్తు అన్తరంగ పరిణామ