Page 233 of 350
PDF/HTML Page 261 of 378
single page version
దేవాయుకీ ప్రాప్తి అనన్తబార హోనా లిఖా హై; సో ఐసే ఉచ్చపద తో తభీ ప్రాప్త కరే జబ అన్తరంగ
పరిణామపూర్వక మహావ్రత పాలే, మహామన్దకషాయీ హో, ఇస లోక-పరలోకకే భోగాదికకీ చాహ న హో;
కేవల ధర్మబుద్ధిసే మోక్షాభిలాషీ హుఆ సాధన సాధే. ఇసలియే ద్రవ్యలింగీకే స్థూల తో అన్యథాపనా
హై నహీం, సూక్ష్మ అన్యథాపనా హై; సో సమ్యగ్దృష్టికో భాసిత హోతా హై.
సో కహతే హైం :
అవస్థాకో పహిచానకర మోక్షకో చాహతే హైం; వే హీ సమ్యగ్దృష్టి జాననా.
కరతే హైం
పరద్రవ్యోంకే గుణోంకా విచార కరకే ఉన్హీంకో అంగీకార కరతే హైం.
కరతే హైం. సో పరద్రవ్యోంమేం ఇష్ట-అనిష్టరూప శ్రద్ధాన వహ మిథ్యా హై.
కోఈ పరద్రవ్య తో బురా
Page 234 of 350
PDF/HTML Page 262 of 378
single page version
పరన్తు ఇసకే ఐసీ సమఝ నహీం హై; యహ పరద్రవ్యోంకా దోష దేఖకర ఉనమేం ద్వేషరూప ఉదాసీనతా కరతా
హై. సచ్చీ ఉదాసీనతా తో ఉసకా నామ హై కి కిసీ భీ ద్రవ్యకా దోష యా గుణ నహీం భాసిత హో,
ఇసలియే కిసీకో బురా-భలా న జానేం; స్వకో స్వ జానే, పరకో పర జానే, పరసే కుఛ భీ ప్రయోజన
మేరా నహీం హై ఐసా మానకర సాక్షీభూత రహే. సో ఐసీ ఉదాసీనతా జ్ఞానీకే హీ హోతీ హై.
అహింసాదిక పుణ్యరూప కార్యోంమేం ప్రవర్తతా హై. తథా జిస ప్రకార పర్యాయాశ్రిత పాపకార్యోంమేం అపనా
కర్తాపనా మానతా థా, ఉసీ ప్రకార అబ పుణ్యకార్యోంమేం అపనా కర్తాపనా మాననే లగా.
ఉసీ ప్రకార ఉనకో మోక్ష నహీం హోతా; క్యోంకి కర్తాపనేకే శ్రద్ధానకీ సమానతా హై.
ఐసే భావ తో సరాగ హైం; చారిత్ర హై వహ వీతరాగభావరూప హై. ఇసలియే ఐసే సాధనకో మోక్షమార్గ
మాననా మిథ్యాబుద్ధి హై.
తుషరహిత చావలకా సంగ్రహ కరతా థా; ఉసే దేఖకర కోఈ భోలా తుషోంకో హీ చావల మానకర సంగ్రహ
కరే తో వృథా ఖేదఖిన్న హోగా. వైసే చారిత్ర దో ప్రకారకా హై
Page 235 of 350
PDF/HTML Page 263 of 378
single page version
తథా కితనే హీ జ్ఞానీ ప్రశస్తరాగసహిత చారిత్ర ధారణ కరతే హైం; ఉన్హేం దేఖకర కోఈ అజ్ఞానీ
ప్రశస్తరాగకో హీ చారిత్ర మానకర సంగ్రహ కరే తో వృథా ఖేదఖిన్న హీ హోగా.
కహో, జితనే అంశోంమేం రాగ రహా ఉతనే అంశోంమేం రాగ కహో.
కరనేకా అభిప్రాయ నహీం మిటతా.
సహతా హై, శరీరకే ఖండ-ఖండ హోనే పర భీ వ్యగ్ర నహీం హోతా, వ్రతభంగకే అనేక కారణ మిలనే
పర భీ దృఢ రహతా హై, కిసీసే క్రోధ నహీం కరతా, ఐసే సాధనోంకా మాన నహీం కరతా, ఐసే సాధనోంమేం
కోఈ కపట నహీం హై, ఇన సాధనోం ద్వారా ఇస లోక-పరలోకకే విషయసుఖకో నహీం చాహతా; ఐసీ
ఉసకీ దశా హుఈ హై. యది ఐసీ దశా న హో తో గ్రైవేయక పర్యన్త కైసే పహుఁచే? పరన్తు ఉసే
మిథ్యాదృష్టి అసంయమీ హీ శాస్త్రమేం కహా హై. ఉసకా కారణ యహ హై కి ఉసకే తత్త్వోంకా శ్రద్ధాన
విచార కరనే పర కషాయోంకా అభిప్రాయ ఆతా హై.
సో ప్రశస్తరాగ భీ తో కషాయ హై. కషాయకో ఉపాదేయ మానా తబ కషాయ కరనేకా హీ శ్రద్ధాన
రహా. అప్రశస్త పరద్రవ్యోంసే ద్వేష కరకే ప్రశస్త పరద్రవ్యోంమేం రాగ కరనేకా అభిప్రాయ హుఆ, కుఛ
పరద్రవ్యోంమేం సామ్యభావరూప అభిప్రాయ నహీం హుఆ.
ఉత్తరః
Page 236 of 350
PDF/HTML Page 264 of 378
single page version
ఉపాయ రఖతా హై, థోడీ కషాయ హోనే పర హర్ష భీ మానతా హై, పరన్తు శ్రద్ధానమేం కషాయకో హేయ
హీ మానతా హై. తథా జైసే
ఉపాయ రఖతా హై, ఉపాయ బన జానే పర హర్ష మానతా హై.
పాయా జాతా హై. ఇసలియే అభిప్రాయమేం విశేష హుఆ.
హోతీ హై వహాఁ తో జైసే అన్య జ్ఞేయకో జానతా హై ఉసీ ప్రకార దుఃఖకే కారణ జ్ఞేయకో జానతా
హై; సో ఐసీ దశా ఇసకీ హోతీ నహీం హై. తథా ఉనకో సహతా హై వహ భీ కషాయకే అభిప్రాయరూప
విచారసే సహతా హై. వహ విచార ఐసా హోతా హై కి
ప్రాప్తి హోతీ హై. యది ఇనకో న సహేం ఔర విషయసుఖకా సేవన కరేం తో నరకాదికకీ ప్రాప్తి
హోగీ, వహాఁ బహుత దుఃఖ హోగా
తథా ఐసా విచార హోతా హై కి జో కర్మ థే వే భోగే బినా నహీం ఛూటతే; ఇసలియే ముఝే సహనే
పడే. సో ఐసే విచారసే కర్మఫలచేతనారూప ప్రవర్తతా హై. తథా పర్యాయదృష్టిసే జో పరీషహాదిరూప
అవస్థా హోతీ హై ఉసే అపనేకో హుఈ మానతా హై, ద్రవ్యదృష్టిసే అపనీ ఔర శరీరాదికీ అవస్థాకో
భిన్న నహీం పహిచానతా. ఇసీప్రకార నానాప్రకారకే వ్యవహార
కరతా హై, పరన్తు జబ తక శీతల వస్తుకా సేవన రుచతా హై తబ తక ఉసకే దాహకా అభావ
నహీం కహా జాతా; ఉసీ ప్రకార రాగసహిత జీవ నరకాదికకే భయసే విషయసేవనకా త్యాగ కరతా
హై, పరన్తు జబ తక విషయసేవన రుచతా హై తబ తక ఉసకే రాగకా అభావ నహీం కహా జాతా.
తథా జైసే
పరీషహసహనాదికో సుఖకా కారణ జానతా హై ఔర విషయసేవనాదికో దుఃఖకా కారణ జానతా హై.
Page 237 of 350
PDF/HTML Page 265 of 378
single page version
అభిప్రాయకా అభావ నహీం హోతా; ఔర జహాఁ రాగ-ద్వేష హైం వహాఁ చారిత్ర నహీం హోతా. ఇసలియే యహ
ద్రవ్యలింగీ విషయసేవన ఛోడకర తపశ్చరణాది కరతా హై తథాపి అసంయమీ హీ హై. సిద్ధాన్తమేం అసంయత
వ దేశసంయత సమ్యగ్దృష్టిసే భీ ఇసే హీన కహా హై; క్యోంకి ఉనకే చౌథా-పాఁచవాఁ గుణస్థాన హై ఔర
ఇసకే పహలా హీ గుణస్థాన హై.
జాతే హైం ఔర ద్రవ్యలింగీ అన్తిమ గ్రైవేయకపర్యన్త జాతా హై. ఇసలియే భావలింగీ మునిసే తో
ద్రవ్యలింగీకో హీన కహో, ఉసే అసంయత వ దేశసంయత సమ్యగ్దృష్టిసే హీన కైసే కహా జాయ?
పాయా జాతా హైం, శ్రద్ధానమేం ఉన్హేం భలా జానతా హై; ఇసలియే శ్రద్ధానకీ అపేక్షా అసంయత సమ్యగ్దృష్టిసే
భీ ఇసకే అధిక కషాయ హై.
హై; పరన్తు వహ కుఛ కార్యకారీ నహీం హై, క్యోంకి అఘాతియా కర్మ ఆత్మగుణకే ఘాతక నహీం హైం,
ఉనకే ఉదయసే ఉచ్చ-నీచపద ప్రాప్త కియే తో క్యా హుఆ? వే తో బాహ్య సంయోగమాత్ర సంసారదశాకే
స్వాంగ హైం; ఆప తో ఆత్మా హై; ఇసలియే ఆత్మగుణకే ఘాతక జో ఘాతియాకర్మ హైం ఉనకీ హీనతా
కార్యకారీ హై.
ద్రవ్యలింగీకే తో సర్వ ఘాతికర్మోంకా బన్ధ బహుత స్థితి
హోతీ హై. ఇసీసే యహ మోక్షమార్గీ హుఆ హై. ఇసలియే ద్రవ్యలింగీ మునికో శాస్త్రమేం అసంయత వ
దేశసంయత సమ్యగ్దృష్టిసే హీన కహా హై.
Page 238 of 350
PDF/HTML Page 266 of 378
single page version
హోనే పర భీ ఉసకీ హీనతా హీ ప్రగట కీ హై. తథా ప్రవచనసారమేం సంసారతత్త్వ ద్రవ్యలింగీకో కహా
హై. పరమాత్మప్రకాశ ఆది అన్య శాస్త్రోంమేం భీ ఇస వ్యాఖ్యానకో స్పష్ట కియా హై. ద్రవ్యలింగీకే జో
జప, తప, శీల, సంయమాది క్రియాఏఁ పాయీ జాతీ హైం ఉన్హేం భీ ఇన శాస్త్రోంమేం జహాఁ-తహాఁ అకార్యకారీ
బతలాయా హై, సో వహాఁ దేఖ లేనా. యహాఁ గ్రన్థ బఢ జానేకే భయసే నహీం లిఖతే హైం.
వ్యవహారభాసకే అవలమ్బియోంకా కథన కియా థా, వైసే వ్యవహారకా అంగీకార కరతే హైం.
ఛోడా భీ నహీం జాతా; ఇసలియే భ్రమసహిత దోనోంకా సాధన సాధతే హైం; వే జీవ భీ మిథ్యాదృష్టి
జాననా.
మోక్షమార్గకా నిరూపణ దో ప్రకార హై. జహాఁ సచ్చే మోక్షమార్గకో మోక్షమార్గ నిరూపిత కియా జాయ సో
‘నిశ్చయ మోక్షమార్గ’ హై ఔర జహాఁ జో మోక్షమార్గ తో హై నహీం, పరన్తు మోక్షమార్గకా నిమిత్త హై వ
సహచారీ హై ఉసే ఉపచారసే మోక్షమార్గ కహా జాయ సో ‘వ్యవహార మోక్షమార్గ’ హై. క్యోంకి నిశ్చయ-
వ్యవహారకా సర్వత్ర ఐసా హీ లక్షణ హై. సచ్చా నిరూపణ సో నిశ్చయ, ఉపచార నిరూపణ సో వ్యవహార;
ఇసలియే నిరూపణ-అపేక్షా దో ప్రకార మోక్షమార్గ జాననా. (కిన్తు) ఏక నిశ్చయ మోక్షమార్గ హై, ఏక
వ్యవహార మోక్షమార్గ హై
Page 239 of 350
PDF/HTML Page 267 of 378
single page version
వస్తుకా స్వరూప హై వైసా నిరూపణ కరతా హై.
తథా తూ ఐసా మానతా హై కి సిద్ధసమాన శుద్ధ ఆత్మాకా అనుభవన సో నిశ్చయ ఔర
ద్రవ్యభావకా నామ నిశ్చయ ఔర కిసీకా నామ వ్యవహార
భావస్వరూప నిరూపణ కరనా సో వ్యవహార హై. జైసే
ఐసే హీ అన్యత్ర జాననా.
తథా తేరే మాననేమేం భీ నిశ్చయ-వ్యవహారకో పరస్పర విరోధ ఆయా. యది తూ అపనేకో
సిద్ధ హోనా చాహతా హై తో వర్తమానమేం శుద్ధ ఆత్మాకా అనుభవ మిథ్యా హుఆ.
Page 240 of 350
PDF/HTML Page 268 of 378
single page version
ఉపాదేయ మాననా; వహ తో మిథ్యాబుద్ధి హీ హై.
నయకా ప్రయోజన హీ నహీం హై. ప్రవృత్తి తో ద్రవ్యకీ పరిణతి హై; వహాఁ జిస ద్రవ్యకీ పరిణతి హో
ఉసకో ఉసీకీ ప్రరూపిత కరే సో నిశ్చయనయ ఔర ఉసహీకో అన్య ద్రవ్యకీ ప్రరూపిత కరే సో
వ్యవహారనయ;
స్తన్మన్యే వ్యవహార ఏవ నిఖిలోప్యన్యాశ్రయస్త్యాజితః
శుద్ధజ్ఞానఘనే మహిమ్ని న నిజే బధ్నన్తి సన్తో ధృతిమ్
హీ ఛుడాయా హై. సన్త పురుష ఏక పరమ నిశ్చయకో హీ భలే ప్రకార నిష్కమ్పరూపసే అంగీకార కరకే
శుద్ధజ్ఞానఘనరూప నిజమహిమామేం స్థితి క్యోం నహీం కరతే?
Page 241 of 350
PDF/HTML Page 269 of 378
single page version
వ్యవహారనయ స్వద్రవ్య
కరనా. తథా నిశ్చయనయ ఉన్హీంకో యథావత్ నిరూపణ కరతా హై, కిసీకో కిసీమేం నహీం మిలాతా
హై; సో ఐసే హీ శ్రద్ధానసే సమ్యక్త్వ హోతా హై; ఇసలియే ఉసకా శ్రద్ధాన కరనా.
హై, ఐసే భీ హై’
వ్యవహారకా ఉపదేశ హై.
Page 242 of 350
PDF/HTML Page 270 of 378
single page version
ఇసలియే ఉనకో వ్యవహారనయసే శరీరాదిక పరద్రవ్యోంకీ సాపేక్షతా ద్వారా నర-నారక-పృథ్వీకాయాదిరూప
జీవకే విశేష కియే
వీతరాగభావకీ పహిచాన హుఈ.
తథా యహాఁ వ్యవహారసే నర
హీ హై, పరమార్థసే శరీరాదిక జీవ హోతే నహీం
మాననా. సంజ్ఞా
పరద్రవ్యకా కర్తా-హర్తా హో జాయే. పరన్తు కోఈ ద్రవ్య కిసీ ద్రవ్యకే ఆధీన హై నహీం; ఇసలియే
Page 243 of 350
PDF/HTML Page 271 of 378
single page version
హీ మోక్షమార్గ హై. వీతరాగభావోంకే ఔర వ్రతాదికకే కదాచిత్ కార్య-కారణపనా హై, ఇసలియే
వ్రతాదికో మోక్షమార్గ కహే సో కథనమాత్ర హీ కథన హైం; పరమార్థసే బాహ్యక్రియా మోక్షమార్గ నహీం హై
యహాఁ ప్రశ్న హై కి వ్యవహారనయ పరకో ఉపదేశమేం హీ కార్యకారీ హై యా అపనా భీ ప్రయోజన
హై; పరన్తు వ్యవహారకో ఉపచారమాత్ర మానకర ఉసకే ద్వారా వస్తుకో ఠీక ప్రకార సమఝే తబ తో
కార్యకారీ హో; పరన్తు యది నిశ్చయవత్ వ్యవహారకో భీ సత్యభూత మానకర ‘వస్తు ఇసప్రకార హీ హై’
జైసే కోఈ సచ్చే సింహకో న జానే ఉసే బిలావ హీ సింహ హై; ఉసీ ప్రకార జో నిశ్చయకో నహీం
జానే ఉసకో వ్యవహార హీ నిశ్చయపనేకో ప్రాప్త హోతా హై.
ఉపచారసే మోక్షమార్గ కహా హై, యహ తో పరద్రవ్యాశ్రిత హైం; తథా సచ్చా మోక్షమార్గ వీతరాగభావ హై,
వహ స్వద్రవ్యాశ్రిత హై.
Page 244 of 350
PDF/HTML Page 272 of 378
single page version
ప్రాప్త కరేగా. ఇసలియే ఐసా కరనా తో నిర్విచారీపనా హై. తథా వ్రతాదికరూప పరిణతికో మిటాకర
కేవల వీతరాగ
ప్రవృత్తిమేం వ్యవహారకో ఉపాదేయ మాననా వహ భీ మిథ్యాభావ హీ హై.
విచారోంమేం లగతే హైం; సో ఐసా ఆప నహీం హై, పరన్తు భ్రమసే ‘నిశ్చయసే మైం ఐసా హీ హూఁ’
నిశ్చయ తో యథావత్ వస్తుకో ప్రరూపిత కరతా హై. ప్రత్యక్ష ఆప జైసా నహీం హై వైసా అపనేకో
మానే తో నిశ్చయ నామ కైసే పాయే? జైసా కేవల నిశ్చయాభాసవాలే జీవకే అయథార్థపనా పహలే కహా
థా ఉసీ ప్రకార ఇసకే జాననా.
ఉసే నహీం పహిచానతా. జైసే
భావకర్మ సహిత హై
ఐసా మాననా భ్రమ హై.
మానీ జాయ, సో తో హై నహీం; సంసారీకే నిశ్చయసే మతిజ్ఞానాదిక హీ హైం, సిద్ధకే కేవలజ్ఞాన హై.
ఇతనా విశేష హై కి సంసారీకే మతిజ్ఞానాదిక కర్మకే నిమిత్తసే హైం, ఇసలియే స్వభావ-అపేక్షా సంసారీమేం
కేవలజ్ఞానకీ శక్తి కహీ జాయే తో దోష నహీం హై. జైసే
నిశ్చయసే సంసారీకే భీ ఇనకా భిన్నపనా హై, పరన్తు సిద్ధకీ భాఁతి ఇనకా కారణ కార్య-అపేక్షా సమ్బన్ధ
భీ న మానే తో భ్రమ హీ హై. తథా భావకర్మ ఆత్మాకా భావ హై సో నిశ్చయసే ఆత్మాకా హీ హై,
పరన్తు కర్మకే నిమిత్తసే హోతా హై, ఇసలియే వ్యవహారసే కర్మకా కహా జాతా హై. తథా సిద్ధకీ భాఁతి
సంసారీకే భీ రాగాదిక న మాననా, ఉన్హేం కర్మకా హీ మాననా వహ భీ భ్రమ హై.
Page 245 of 350
PDF/HTML Page 273 of 378
single page version
వస్తుకో మానతా హై, పరన్తు యథార్థ భావకో పహిచానకర నహీం మాన సకతా
ఆప కర్తా నహీం హై తో ‘ముఝకో కరనే యోగ్య హై’
తో భ్రమ హై.
తథా వ్రతాదికమేం గ్రహణ-త్యాగరూప అపనా శుభోపయోగ హో, వహ అపనే ఆశ్రిత హై, ఉసకా ఆప
కర్తా హై; ఇసలియే ఉసమేం కర్త్తృత్వబుద్ధి భీ మాననా ఔర వహాఁ మమత్వ భీ కరనా. పరన్తు ఇస
శుభోపయోగకో బన్ధకా హీ కారణ జాననా, మోక్షకా కారణ నహీం జాననా, క్యోంకి బన్ధ ఔర మోక్షకే
తో ప్రతిపక్షీపనా హై; ఇసలియే ఏక హీ భావ పుణ్యబన్ధకా భీ కారణ హో ఔర మోక్షకా భీ కారణ
హో
శుభోపయోగకో మోక్షమార్గ కహా హై; వస్తుకా విచార కరనే పర శుభోపయోగ మోక్షకా ఘాతక హీ హై;
క్యోంకి బన్ధకా కారణ వహ హీ మోక్షకా ఘాతక హై
అశుభోపయోగకో ఛోడకర శుభమేం హీ ప్రవర్తన కరనా, క్యోంకి శుభోపయోగకీ అపేక్షా అశుభోపయోగమేం
అశుద్ధతాకీ అధికతా హై. తథా శుద్ధోపయోగ హో తబ తో పరద్రవ్యకా సాక్షీభూత హీ రహతా హై,
Page 246 of 350
PDF/HTML Page 274 of 378
single page version
హోతీ హై ఔర అశుభోపయోగ హో వహాఁ బాహ్య అవ్రతాదికకీ ప్రవృత్తి హోతీ హై; క్యోంకి అశుద్ధోపయోగకే
ఔర పరద్రవ్యకీ ప్రవృత్తికే నిమిత్త-నైమిత్తిక సమ్బన్ధ పాయా జాతా హై. తథా పహలే అశుభోపయోగ
ఛూటకర శుభోపయోగ హో, ఫి ర శుభోపయోగ ఛూటకర శుద్ధోపయోగ హో
కారణపనా హో, తో శుభోపయోగకా కారణ అశుభోపయోగ ఠహరే. అథవా ద్రవ్యలింగీకే శుభోపయోగ తో
ఉత్కృష్ట హోతా హై, శుద్ధోపయోగ హోతా హీ నహీం; ఇసలియే పరమార్థసే ఇనకే కారణ-కార్యపనా హై నహీం.
జైసే
పరన్తు యది అల్ప రోగకో హీ భలా జానకర ఉసకో రఖనేకా యత్న కరే తో నిరోగ కైసే హో? ఉసీ
ప్రకార కషాయీకే తీవ్రకషాయరూప అశుభోపయోగ థా, పశ్చాత్ మన్దకషాయరూప శుభోపయోగ హుఆ, తో వహ
శుభోపయోగ తో నిఃకషాయ శుద్ధోపయోగ హోనేకా కారణ హై నహీం. ఇతనా హై కి శుభోపయోగ హోనే పర
శుద్ధోపయోగకా యత్న కరే తో హో జాయే; పరన్తు యది శుభోపయోగకో హీ భలా జానకర ఉసకా సాధన
కియా కరే తో శుద్ధోపయోగ కైసే హో? ఇసలియే మిథ్యాదృష్టికా శుభోపయోగ తో శుద్ధోపయోగకా కారణ
హై నహీం, సమ్యగ్దృష్టికో శుభోపయోగ హోనే పర నికట శుద్ధోపయోగ ప్రాప్త హో
వైసా హీ విచారమేం ప్రవర్తన కియా సో సమ్యక్చారిత్ర హుఆ. ఇసప్రకార తో అపనేకో నిశ్చయరత్నత్రయ
హుఆ మానతా హై; పరన్తు మైం ప్రత్యక్ష అశుద్ధ; సో శుద్ధ కైసే మానతా-జానతా-విచారతా హూఁ
జైనశాస్త్రోంకే అభ్యాసమేం బహుత ప్రవర్తతా హై సో సమ్యగ్జ్ఞాన హుఆ; తథా వ్రతాదిరూప క్రియాఓంమేం ప్రవర్తతా
హై సో సమ్యక్చారిత్ర హుఆ.
కారణాదిక హోం. జిస ప్రకార నిశ్చయరత్నత్రయ సధ జాఏ ఉసీ ప్రకార ఇన్హేం సాధే తో వ్యవహారపనా
భీ సమ్భవ హో; పరన్తు ఇసే తో సత్యభూత నిశ్చయరత్నత్రయ కీ పహిచాన హీ హుఈ నహీం, తో యహ ఇసప్రకార
Page 247 of 350
PDF/HTML Page 275 of 378
single page version
మోక్షమార్గ నహీం హుఆ.
హై, ఇసలియే అంతిమ గ్రైవేయక పర్యన్త పదకో ప్రాప్త కరతా హై. తథా యది నిశ్చయాభాసకీ ప్రబలతాసే
అశుభరూప ప్రవృత్తి హో జాయే తో కుగతిమేం భీ గమన హోతా హై. పరిణామోంకే అనుసార ఫల ప్రాప్త
కరతా హై, పరన్తు సంసారకా హీ భోక్తా రహతా హై; సచ్చా మోక్షమార్గ పాఏ బినా సిద్ధపదకో నహీం
ప్రాప్త కరతా హై.
బాహ్యనిమిత్త దేవ-గురు-శాస్త్రాదికకా హుఆ, ఉనసే సచ్చే ఉపేదశకా లాభ హుఆ.
తన్మయ హుఆ; పరన్తు ఇస పర్యాయకీ తో థోడే హీ కాలకీ స్థితి హై; తథా యహాఁ ముఝే సర్వ నిమిత్త
మిలే హైం, ఇసలియే ముఝే ఇన బాతోంకో బరాబర సమఝనా చాహియే, క్యోంకి ఇనమేం తో మేరా హీ ప్రయోజన
భాసిత హోతా హై. ఐసా విచారకర జో ఉపదేశ సునా ఉసకే నిర్ధార కరనేకా ఉద్యమ కియా.
కి నహీం
Page 248 of 350
PDF/HTML Page 276 of 378
single page version
న మానేం తో ఐసా హోగా; సో ఇనమేం ప్రబల యుక్తి కౌన హై ఔర నిర్బల యుక్తి కౌన హై? జో
ప్రబల భాసిత హో ఉసే సత్య జానే. తథా యది ఉపదేశమేం అన్యథా సత్య భాసిత హో, అథవా
ఉసమేం సన్దేహ రహే, నిర్ధార న హో; తో జో విశేషజ్ఞ హోం ఉనసే పూఛే ఔర వే ఉత్తర దేం ఉసకా
విచార కరే. ఇసీ ప్రకార జబ తక నిర్ధార న హో తబ తక ప్రశ్న-ఉత్తర కరే. అథవా
సమానబుద్ధికే ధారక హోం ఉనసే అపనా విచార జైసా హుఆ హో వైసా కహే ఔర ప్రశ్న-ఉత్తర ద్వారా
పరస్పర చర్చా కరే; తథా జో ప్రశ్నోత్తరమేం నిరూపణ హుఆ హో ఉసకా ఏకాన్తమేం విచార కరే.
ఇసీప్రకార జబ తక అపనే అంతరంగమేం
బినా నిర్మల శ్రద్ధాన నహీం హోతా; క్యోంకి జిసకీ కిసీకే వచనసే హీ ప్రతీతికీ జాయ, ఉసకీ
అన్యకే వచనసే అన్యథా భీ ప్రతీతి హో జాయ; ఇసలియే శక్తిఅపేక్షా వచనసే కీ గఈ ప్రతీతి
అప్రతీతివత్ హై. తథా జిసకా భావ భాసిత హుఆ హో, ఉసే అనేక ప్రకారసే భీ అన్యథా నహీం
మానతా; ఇసలియే భావ భాసిత హోనే పర జో ప్రతీతి హోతీ హై వహీ సచ్చీ ప్రతీతి హై.
పురుషకీ ప్రమాణతా హోతీ హై.
Page 249 of 350
PDF/HTML Page 277 of 378
single page version
హో జాయే. లోకమేం భీ నోకరకో కిసీ కార్యకే లియే భేజతే హైం; వహాఁ యది వహ ఉస కార్యకా
భావ జానతా హో తో కార్యకో సుధారేగా; యది భావ భాసిత నహీం హోగా తో కహీం చూక జాయేగా.
ఇసలియే భావ భాసిత హోనేకే అర్థ హేయ
మిలే తబ తక అపనీ చూకకో ఢూఁఢతా హై; ఉసీ ప్రకార యహ అపనీ పరీక్షామేం విచార కియా కరే.
యథార్థ భావ భాసిత న హో తో భీ దోష నహీం హై.
గుణస్థాన, మార్గణా, పురాణాదికకే కథన ఆజ్ఞానుసార కియే హైం. ఇసలియే హేయోపాదేయ తత్త్వోంకీ
పరీక్షా కరనా యోగ్య హై.
ఇనకో జాననా, వ ప్రమాణ
హో సకే ఉనకీ ఆజ్ఞానుసార జానకారీ కరనా.
Page 250 of 350
PDF/HTML Page 278 of 378
single page version
హై. ఇసప్రకార సాధన కరతే హుఏ జబ తక (౧) సచ్చా తత్త్వశ్రద్ధాన న హో, (౨) ‘యహ ఇసీప్రకార
హై’
ఇసీ భవమేం యా అన్య పర్యాయమేం సమ్యక్త్వకో ప్రాప్త కరేగా.
మిథ్యాత్వకర్మకా అనుభాగ హీన హోతా హై. జహాఁ ఉసకా ఉదయ న హో వహీం సమ్యక్త్వ హో జాతా
హై.
సమ్యక్త్వ హో సకతా హై. సిద్ధాన్తమేం ‘‘తన్నిసర్గాదధిగమాద్వా’’ (తత్త్వార్థసూత్ర ౧-౩) ఐసా సూత్ర హై.
ఇసకా అర్థ యహ హై కి వహ సమ్యగ్దర్శన నిసర్గ అథవా అధిగమసే హోతా హై. వహాఁ దేవాదిక
బాహ్యనిమిత్తకే బినా హో ఉసే నిసర్గసే హుఆ కహతే హైం; దేవాదికకే నిమిత్తసే హో, ఉసే అధిగమసే
హుఆ కహతే హైం.
తత్త్వవిచారవాలా ఇనకే బినా భీ సమ్యక్త్వకా అధికారీ హోతా హై.
తత్త్వవిచార హోనే పర హీ హోతా హై.
తప సమ్యక్త్వకే సాథ భీ హోతే హైం ఔర పహలే
Page 251 of 350
PDF/HTML Page 279 of 378
single page version
సమ్యక్త్వ హో పశ్చాత్ హీ వ్రతాదికకో ధారణ కరతే హైం, కిన్హీంకో యుగపత్ భీ హో జాతే హైం.
ఇసప్రకార యహ తత్త్వవిచారవాలా జీవ సమ్యక్త్వకా అధికారీ హై; పరన్తు ఉసకే సమ్యక్త్వ హో హీ
హో, ఐసా నియమ నహీం హై; క్యోంకి శాస్త్రమేం సమ్యక్త్వ హోనేసే పూర్వ పంచలబ్ధియోంకా హోనా కహా హై.
రహనా ఉపశమ
ఘటతా జాయే ఔర కితనీ హీ పాపప్రకృత్తియోంకా బన్ధ క్రమశః మిటతా జాయే
‘ఐసే హీ హై’
దియా, ఉసే జానకర విచార కరే కి యహ ఉపదేశ దియా సో కిస ప్రకార హై? పశ్చాత్ విచార
కరనే పర ఉసకే ‘ఐసా హీ హై’
Page 252 of 350
PDF/HTML Page 280 of 378
single page version
ఉసీ జీవకే కరణలబ్ధి హోతీ హై.
ఉసీ ప్రకార తత్త్వోపదేశకా విచార ఐసా నిర్మల హోనే లగా కి జిససే ఉసకో శీఘ్ర హీ ఉసకా
శ్రద్ధాన హో జాయేగా. తథా ఇన పరిణామోంకా తారతమ్య కేవలజ్ఞాన ద్వారా దేఖా, ఉసకా నిరూపణ
కరణానుయోగమేం కియా హై.
త్రికాలవర్తీ సర్వ కరణలబ్ధివాలే జీవోంకే పరిణామోంకీ అపేక్షా యే తీన నామ హైం. వహాఁ కరణ
నామ తో పరిణామకా హై.
సమయ అనన్తగునీ విశుద్ధతాసే బఢతే గయే, తథా ఉసకే ద్వితీయ-తృతీయ ఆది సమయోంమేం జైసే పరిణామ
హోం వైసే కిన్హీం అన్య జీవోంకే ప్రథమ సమయమేం హీ హోం ఔర ఉనకే ఉససే సమయ-సమయ అనన్తగునీ
విశుద్ధతాసే బఢతే హోం
ద్వితీయాది సమయోంమేం నహీం హోతే, బఢతే హీ హోతే హైం; తథా యహాఁ అధఃకరణవత్ జిన జీవోంకే కరణకా
పహలా సమయ హీ హో, ఉన అనేక జీవోంకే పరిణామ పరస్పర సమాన భీ హోతే హైం ఔర అధిక-
హీన విశుద్ధతా సహిత భీ హోతే హైం; పరన్తు యహాఁ ఇతనా విశేష హుఆ కి ఇసకీ ఉత్కృష్టతాసే భీ
ద్వితీయాది సమయవాలేకే జఘన్య పరిణామ భీ అనన్తగునీ విశుద్ధతా సహిత హీ హోతే హైం. ఇసీప్రకార