Page 253 of 350
PDF/HTML Page 281 of 378
single page version
సమాన యా అసమాన హోతే హైం; పరన్తు ఊపరకే సమయవాలోంకే పరిణామ ఉస సమయ సమాన సర్వథా నహీం
హోతే, అపూర్వ హీ హోతే హైం. ఇసప్రకార అపూర్వకరణ
హోతే హైం, ఉసీ ప్రకార ద్వితీయాది సమయోంమేం పరస్పర సమానతా జాననా; తథా ప్రథమాది సమయవాలోంసే
ద్వితీయాది సమయవాలోంకే అనన్తగునీ విశుద్ధతా సహిత హోతే హైం. ఇసప్రకార అనివృత్తికరణ
వహాఁ పహలే అన్తర్ముహూర్త కాలపర్యంత అధఃకరణ హోతా హై. వహాఁ చార ఆవశ్యక హోతే హైం
సమయ అనన్తగునా బఢతా హై; ఔర అప్రశస్త ప్రకృతియోంకా అనుభాగ-బన్ధ సమయ-సమయ అనన్తవేం భాగ
హోతా హై
అనుభాగకో ఘటాతా హై సో అనుభాగకాణ్డకఘాత హై; తథా గుణశ్రేణీకే కాలమేం క్రమశః అసంఖ్యాతగునే
ప్రమాణసహిత కర్మోంకో నిర్జరాకే యోగ్య కరతా హై సో గుణశ్రేణీ నిర్జరా హై. తథా గుణ-సంక్రమణ
యహాఁ నహీం హోతా, పరన్తు అన్యత్ర అపూర్వకరణ హో వహాఁ హోతా హై.
తమ్హా బిదియం కరణం అపువ్వకరణేత్తి ణిద్దిట్ఠం..౫౧.. (లబ్ధిసార)
కరణం పరిణామో అపువ్వాణి చ తాణి కరణాణి చ అపువ్వకరణాణి,
అసమాణపరిణామా త్తి జం ఉత్తం హోది..
ణ ణివట్టంతి తహా వియ పరిణామేహిం మిహో జేహిం..౫౬..
Page 254 of 350
PDF/HTML Page 282 of 378
single page version
అన్తరకరణ
హై. తథా అన్తరకరణ కరనేకే పశ్చాత్ ఉపశమకరణ కరతా హై. అన్తరకరణ ద్వారా అభావరూప
కియే నిషేకోంకే ఊపరవాలే జో మిథ్యాత్వకే నిషేక హైం ఉనకో ఉదయ ఆనేకే అయోగ్య బనాతా హై.
ఇత్యాదిక క్రియా ద్వారా అనివృత్తికరణకే అన్తసమయకే అనన్తర జిన నిషేకోంకా అభావ కియా థా,
ఉనకా కాల ఆయే, తబ నిషేకోంకే బినా ఉదయ కిసకా ఆయేగా? ఇసలియే మిథ్యాత్వకా ఉదయ
న హోనేసే ప్రథమోపశమ సమ్యక్త్వకీ ప్రాప్తి హోతీ హై. అనాది మిథ్యాదృష్టికే సమ్యక్త్వ మోహనీయ ఔర
మిశ్ర మోహనీయకీ సత్తా నహీం హై, ఇసలియే వహ ఏక మిథ్యాత్వకర్మకా హీ ఉపశమ కరకే ఉపశమ
సమ్యగ్దృష్టి హోతా హై. తథా కోఈ జీవ సమ్యక్త్వ పాకర ఫి ర భ్రష్ట హోతా హై, ఉసకీ దశా భీ
అనాది మిథ్యాదృష్టి జైసీ హో జాతీ హై.
సమాధాన
సన్దేహ హుఆ కి ఇసప్రకార హై యా ఇసప్రకార? అథవా ‘న జానే కిస ప్రకార హై?’ అథవా ఉస
శిక్షాకో ఝూఠ జానకర ఉససే విపరీతతా హుఈ తబ ఉసే అప్రతీతి హుఈ ఔర ఉసకే ఉస శిక్షాకీ
ప్రతీతికా అభావ హో గయా. అథవా పహలే తో అన్యథా ప్రతీతి థీ హీ, బీచమేం శిక్షాకే విచారసే
యథార్థ ప్రతీతి హుఈ థీ; పరన్తు ఉస శిక్షాకా విచార కియే బహుత కాల హో గయా, తబ ఉసే భూలకర
జైసీ పహలే అన్యథా ప్రతీతి థీ వైసీ హీ స్వయమేవ హో గఈ. తబ ఉస శిక్షాకీ ప్రతీతికా అభావ
హో జాతా హై. అథవా యథార్థ ప్రతీతి పహలే తో కీ, పశ్చాత్ న తో కోఈ అన్యథా విచార కియా,
న బహుత కాల హుఆ; పరన్తు వైసే హీ కర్మోదయసే హోనహారకే అనుసార స్వయమేవ హీ ఉస ప్రతీతికా
అభావ హోకర అన్యథాపనా హుఆ. ఐసే అనేక ప్రకారసే ఉస శిక్షాకీ యథార్థ ప్రతీతికా అభావ
హైం.
Page 255 of 350
PDF/HTML Page 283 of 378
single page version
‘ఐసే హీ హై’ ఐసా శ్రద్ధాన హుఆ, పశ్చాత్ జైసే పహలే కహే థే వైసే అనేక ప్రకారసే ఉస యథార్థ
శ్రద్ధానకా అభావ హోతా హై. యహ కథన స్థూలరూపసే బతలాయా హై; తారతమ్యసే తో కేవలజ్ఞానమేం
భాసిత హోతా హై కి
సమ్యక్ శ్రద్ధానకా అభావ హోతా హై. ఔర ఉసకా ఉదయ న హో తబ అన్య కారణ మిలేం యా
న మిలేం, స్వయమేవ సమ్యక్ శ్రద్ధాన హో జాతా హై. సో ఐసీ అన్తరంగ సమయ-సమయ సమ్బన్ధీ
సూక్ష్మదశాకా జాననా ఛద్మస్థకో నహీం హోతా, ఇసలియే ఇసే అపనీ మిథ్యా-సమ్యక్ శ్రద్ధానరూప
అవస్థాకే తారతమ్యకా నిశ్చయ నహీం హో సకతా; కేవలజ్ఞానమేం భాసిత హోతా హై.
దర్శనమోహకీ తీన ప్రకృతియోంకీ సత్తా హోతీ హై, సో తీనోంకా ఉపశమ కరకే ప్రథమోపశమ సమ్యక్త్వీ
హోతా హై. అథవా కిసీకే సమ్యక్త్వ మోహనీయకా ఉదయ ఆతా హై, దో ప్రకృతియోంకా ఉదయ నహీం
హోతా, వహ క్షయోపశమ సమ్యక్త్వీ హోతా హై; ఉసకే గుణశ్రేణీ ఆది క్రియా నహీం హోతీ తథా
అనివృత్తికరణ నహీం హోతా. తథా కిసీకో మిశ్రమోహనీయకా ఉదయ ఆతా హై, దో ప్రకృతియోంకా
ఉదయ నహీం హోతా, వహ మిశ్రగుణస్థానకో ప్రాప్త హోతా హై, ఉసకే కరణ నహీం హోతే.
హీ ప్రాప్త కరతా హై, ఇసలియే ఉసకా కథన యహాఁ నహీం కియా హై. ఇసప్రకార సాది మిథ్యాదృష్టికా
జఘన్య తో మధ్యమ అన్తర్ముహూర్తమాత్ర, ఉత్కృష్ట కించిత్ న్యూన అర్ద్ధపుద్గలపరావర్తనమాత్ర కాల జాననా.
హై ఔర కోఈ నిత్య నిగోదసే నికలకర మనుష్య హోకర మిథ్యాత్వ ఛూటనేకే పశ్చాత్ అన్తర్ముహూర్తమేం
కేవలజ్ఞాన ప్రాప్త కరతా హై. ఐసా జానకర అపనే పరిణామ బిగాడనేకా భయ రఖనా ఔర ఉనకే
సుధారనేకా ఉపాయ కరనా.
హీ సమ్యక్త్వకీ ప్రాప్తి హో జాతీ హై. తథా బహుత కాల తక మిథ్యాత్వకా ఉదయ రహే తో జైసీ
Page 256 of 350
PDF/HTML Page 284 of 378
single page version
వహ గ్రహణ కరతా హై ఔర నిగోదాదిమేం భీ రులతా హై. ఇసకా కోఈ ప్రమాణ నహీం హై.
ఆతీ. సూక్ష్మకాల మాత్ర కిసీ జాతికే కేవలజ్ఞానగమ్య పరిణామ హోతే హైం. వహాఁ అనన్తానుబన్ధీకా
తో ఉదయ హోతా హై, మిథ్యాత్వకా ఉదయ నహీం హోతా. సో ఆగమ-ప్రమాణసే ఉసకా స్వరూప జాననా.
థోడా హై, ఇసలియే ఇసకే భీ పరిణామ కేవలజ్ఞానగమ్య హైం. యహాఁ ఇతనా భాసిత హోతా హై కి
జైసే కిసీకో శిక్షా దీ; ఉసే వహ కుఛ సత్య ఔర కుఛ అసత్య ఏక హీ కాలమేం మానే; ఉసీప్రకార
తత్త్వోంకా శ్రద్ధాన-అశ్రద్ధాన ఏక హీ కాలమేం హో వహ మిశ్రదశా హై.
తో దేవ-కుదేవకా కుఛ నిర్ణయ హీ నహీం హై; ఇసలియే ఇసకే తో యహ వినయ మిథ్యాత్వ ప్రగట హై
యహాఁ ఛోటేప్రకారకే మిథ్యాదృష్టియోంకా కథన కియా హై. ఉసకా ప్రయోజన యహ జాననా కి
హీ ఐసే దోష దేఖ-దేఖకర కషాయీ నహీం హోనా; క్యోంకి అపనా భలా-బురా తో అపనే పరిణామోంసే
హై. ఔరోంకో తో రుచివాన దేఖేం తో కుఛ ఉపదేశ దేకర ఉనకా భీ భలా కరేం. ఇసలియే అపనే
పరిణామ సుధారనేకా ఉపాయ కరనా యోగ్య హై; సర్వ ప్రకారకే మిథ్యాత్వభావ ఛోడకర సమ్యగ్దృష్టి హోనా
యోగ్య హై; క్యోంకి సంసారకా మూల మిథ్యాత్వ హై, మిథ్యాత్వకే సమాన అన్య పాప నహీం హై.
Page 257 of 350
PDF/HTML Page 285 of 378
single page version
పర అన్య అనేక ఉపాయ కరనే పర భీ మోక్షమార్గ నహీం హోతా. ఇసలియే జిస-తిస ఉపాయసే
సర్వప్రకార మిథ్యాత్వకా నాశ కరనా యోగ్య హై.
౪ (ఏకేన్ద్రియ, ద్వీన్ద్రియ, త్రీన్ద్రియ, చతురిన్ద్రియ), స్థావర, ఆతాప, సూక్ష్మ, అపర్యాప్త, సాధారణ.
అప్రశస్తవిహాయోగతి, స్త్రీవేద, నీచగోత్ర, తిర్యగ్గతి, తిర్యగ్గత్యానుపూర్వీ, తిర్యగాయు, ఉద్యోత, సంస్థాన ౪ (న్యగ్రోధ,
స్వాతి, కుబ్జక, వామన), సంహనన ౪ (వజ్రనారాచ, నారాచ అర్ధనారాచ ఔర కీలిత).
Page 258 of 350
PDF/HTML Page 286 of 378
single page version
ఉన్హీంకే ఉపదేశానుసార ఉపదేశ దేతే హైం.
హైం; క్యోంకి వే జీవ సూక్ష్మ నిరూపణకో నహీం పహిచానతే, లౌకిక కథాఓంకో జానతే హైం, వహాఁ
ఉనకా ఉపయోగ లగతా హై. తథా ప్రథమానుయోగమేం లౌకిక ప్రవృత్తిరూప నిరూపణ హోనేసే ఉసే వే భలీ-
భాఁతి సమఝ జాతే హైం. తథా లోకమేం తో రాజాదికకీ కథాఓంమేం పాపకా పోషణ హోతా హై. యహాఁ
మహన్తపురుష రాజాదికకీ కథాఏఁ తో హైం, పరన్తు ప్రయోజన జహాఁ-తహాఁ పాపకో ఛుడాకర ధర్మమేం లగానేకా
Page 259 of 350
PDF/HTML Page 287 of 378
single page version
బురా, ధర్మకో భలా జానకర ధర్మమేం రుచివంత హోతే హైం.
ఉదాహరణ హుఏ. తథా శుభ-అశుభ-శుద్ధోపయోగకో జానతా థా, వ ఉసకే ఫలకో జానతా థా.
పురాణోంమేం ఉన ఉపయోగోంకీ ప్రవృత్తి ఔర ఉనకా ఫల జీవకే హుఆ సో నిరూపణ కియా హై. వహీ
ఉస జాననేకా ఉదాహరణ హుఆ. ఇసీప్రకార అన్య జాననా.
హై
మార్గణా ఆది విశేష తథా కర్మోంకే కారణ
లగతే హైం. తథా ఐసే విచారమేం ఉపయోగ రమ జాయే తబ పాప-ప్రవృత్తి ఛూటకర స్వయమేవ తత్కాల ధర్మ
ఉత్పన్న హోతా హై; ఉస అభ్యాససే తత్త్వజ్ఞానకీ భీ ప్రాప్తి శీఘ్ర హోతీ హై. తథా ఐసా సూక్ష్మ యథార్థ
కథన జినమతమేం హీ హై, అన్యత్ర నహీం హై; ఇసప్రకార మహిమా జానకర జినమతకా శ్రద్ధానీ హోతా హై.
Page 260 of 350
PDF/HTML Page 288 of 378
single page version
కరణానుయోగమేం కియే హైం; వహాఁ కితనే హీ విశేషణ తో యథావత్ నిశ్చయరూప హైం, కితనే హీ
ఉపచారసహిత వ్యవహారరూప హైం, కితనే హీ ద్రవ్య-క్షేత్ర-కాల భావాదికకే స్వరూప ప్రమాణాదిరూప హైం,
కితనే హీ నిమిత్త
తత్త్వోంకో జానతా థా కి యహ జీవాదిక హైం, పరన్తు ఉన తత్త్వోంకే బహుత విశేష జానే తో నిర్మల
తత్త్వజ్ఞాన హోతా హై. తత్త్వజ్ఞాన నిర్మల హోనే పర ఆప హీ విశేష ధర్మాత్మా హోతా హై.
లగాతా హై, ఉససే కేవలజ్ఞాన ద్వారా దేఖే గయే పదార్థోంకా జానపనా ఇసకే హోతా హై; ప్రత్యక్ష-
అప్రత్యక్షకా హీ భేద హై, భాసిత హోనేమేం విరుద్ధతా నహీం హై.
‘కరణ’ అర్థాత్ గణిత-కార్యకే కారణరూప సూత్ర, ఉనకా జిసమేం ‘అనుయోగ’
తత్పర హో రహతే హైం; ఉన్హేం జిస ప్రకార పాపకార్యోంకో ఛోడకర ధర్మకార్యోంమేం లగేం, ఉస ప్రకార ఉపదేశ
దియా హై; ఉసే జానకర జో ధర్మ-ఆచరణ కరనేకో సన్ముఖ హుఏ, వే జీవ గృహస్థధర్మ వ మునిధర్మకా
విధాన సునకర ఆపసే జైసా సధే వైసే ధర్మ-సాధనమేం లగతే హైం.
బనా రహతా హై, వహాఁ తత్త్వజ్ఞానకీ ప్రాప్తి హోనా హో తో హో జాతీ హై.
Page 261 of 350
PDF/HTML Page 289 of 378
single page version
శ్రావకదశా
రహతా హై ఉసే హేయ మానతే హైం; సమ్పూర్ణ వీతరాగతాకో పరమ ధర్మ మానతే హైం.
దూర హోతీ హై. అన్యమత కల్పిత తత్త్వాదిక ఝూఠ భాసిత హోం తబ జినమత కీ ప్రతీతి హో ఔర
ఉనకే భావకో పహిచాననేకా అభ్యాస రఖేం, తో శీఘ్ర హీ తత్త్వజ్ఞానకీ ప్రాప్తి హో జాయే.
ఇసప్రకార ఇసకో తత్త్వజ్ఞాన హుఆ, పరన్తు యది ఉసకే ప్రతిపాదక ద్రవ్యానుయోగకా అభ్యాస కరతా
రహే తో వహ తత్త్వజ్ఞాన రహతా హై, న కరే తో భూల జాతా హై. అథవా సంక్షేపరూపసే తత్త్వజ్ఞాన
హుఆ థా, వహ నానా యుక్తి
విచారానుసార హోతా హై; పరన్తు ప్రయోజన అన్యథా నహీం హోతా.
Page 262 of 350
PDF/HTML Page 290 of 378
single page version
ఔర యహాఁ గ్రన్థకర్తానే అన్య హీ ప్రకారసే స్తుతి కరనా లిఖా హై; పరన్తు స్తుతిరూప ప్రయోజన అన్యథా
నహీం హుఆ. తథా పరస్పర కిన్హీంకే వచనాలాప హుఆ; వహాఁ ఉనకే తో హీ అన్య ప్రకార అక్షర
నికలే థే, యహాఁ గ్రన్థకర్తానే అన్య ప్రకార కహే; పరన్తు ప్రయోజన ఏక హీ దిఖలాతే హైం. తథా
నగర, వన, సంగ్రామాదికకే నామాదిక తో యథావత్ హీ లిఖతే హైం ఔర వర్ణన హీనాధిక భీ
ప్రయోజనకా పోషణ కరతా హుఆ నిరూపిత కరతే హైం.
పోషణ కరనేవాలీ కోఈ కథా కహీ థీ ఐసే అభిప్రాయకా పోషణ కరతే హైం. ఇసీప్రకార అన్యత్ర
జాననా.
కహే తో ఉసే మిథ్యావాదీ నహీం కహతే
జాయేగా, తథా కుఛ న లిఖనేసే ఉసకా భావ భాసిత నహీం హోగా, ఇసలియే వైరాగ్యకే ఠికానే
థోడా-బహుత అపనే విచారకే అనుసార వైరాగ్య-పోషక హీ కథన కరేంగే, సరాగ-పోషక కథన నహీం
కరేంగే. వహాఁ ప్రయోజన అన్యథా నహీం హుఆ ఇసలియే అయథార్థ నహీం కహతే. ఇసీప్రకార అన్యత్ర
జాననా.
విశేష ఉచ్చపదకీ ప్రాప్తి హుఈ, వహాఁ ఉసకో ఉపవాసకా హీ ఫల నిరూపిత కరతే హైం. ఇసీప్రకార
అన్య జాననా.
వైసా ఫల నహీం హుఆ హై, పరన్తు అన్య కిసీ కర్మకే ఉదయసే వైసే కార్య హుఏ హైం; తథాపి ఉనకో
ఉన శీలాదికకా హీ ఫల నిరూపిత కరతే హైం. ఉసీ ప్రకార కోఈ పాపకార్య కియా, ఉసకో ఉసీకా
Page 263 of 350
PDF/HTML Page 291 of 378
single page version
హుఏ; ఉసే ఉసీ పాపకార్యకా ఫల నిరూపిత కరతే హైం.
పాపకా ఫల బతలాయేం, పాపకే ఫలకో ధర్మకా ఫల బతలాయేం, పరన్తు ఐసా తో హై నహీం. జైసే
దోష నహీం హై. అథవా జిసకే పితాదికనే కోఈ కార్య కియే హోం, ఉసే ఏక జాతి-అపేక్షా ఉపచారసే
పుత్రాదికకా కియా కహా జాయే తో దోష నహీం హై. ఉసీ ప్రకార బహుత శుభ వ అశుభ కార్యోంకా
ఏక ఫల హుఆ, ఉసే ఉపచారసే ఏక శుభ వ అశుభకార్యకా ఫల కహా జాయే తో దోష నహీం
హై. అథవా అన్య శుభ వ అశుభకార్యకా ఫల జో హుఆ హో ఉసే ఏక జాతి-అపేక్షా ఉపచారసే
కిసీ అన్య హీ శుభకార్యకా ఫల కహేం తో దోష నహీం హై.
కరణానుయోగమేం నిరూపణ కియా హై, సో జాననా.
పర హోతా హై; పరన్తు నిశ్చయసమ్యక్త్వకా తో వ్యవహారసమ్యక్త్వమేం ఉపచార కియా ఔర
వ్యవహారసమ్యక్త్వకే కిసీ ఏక అంగమేం సమ్పూర్ణ వ్యవహారసమ్యక్త్వకా ఉపచార కియా
శ్రావక తో పంచమగుణస్థానవర్తీ హోనే పర హోతా హై; పరన్తు పూర్వవత్ ఉపచారసే ఇసే శ్రావక కహా
హై. ఉత్తరపురాణమేం శ్రేణికకో శ్రావకోత్తమ కహా హై సో వహ తో అసంయత థా; పరన్తు జైన థా
ఇసలియే కహా హై. ఇసీప్రకార అన్యత్ర జాననా.
Page 264 of 350
PDF/HTML Page 292 of 378
single page version
ఉసే ముని కహా హై. సమవసరణసభామేం మునియోంకీ సంఖ్యా కహీ, వహాఁ సర్వ హీ శుద్ధ భావలింగీ
ముని నహీం థే; పరన్తు మునిలింగ ధారణ కరనేసే సభీకో ముని కహా. ఇసీప్రకార అన్యత్ర జాననా.
మునిధర్మ ఊఁచా హై; సో ఊఁచా ధర్మ ఛోడకర నీచా ధర్మ అంగీకార కియా వహ అయోగ్య హై; పరన్తు
వాత్సల్య అంగకీ ప్రధానతాసే విష్ణుకుమారజీకీ ప్రశంసా కీ హై. ఇస ఛలసే ఔరోంకో ఊఁచా ధర్మ
ఛోడకర నీచా ధర్మ అంగీకార కరనా యోగ్య నహీం హై.
దూర కరనే పర రతి మాననేకా కారణ హోతా హై ఔర ఉన్హేం రతి కరనా నహీం హై, తబ ఉల్టా ఉపసర్గ
హోతా హై. ఇసీసే వివేకీ ఉనకే శీతాదికకా ఉపచార నహీం కరతే. గ్వాలా అవివేకీ థా,
కరుణాసే యహ కార్య కియా, ఇసలియే ఉసకీ ప్రశంసా కీ హై, పరన్తు ఛలసే ఔరోంకో ధర్మపద్ధతిమేం
జో విరుద్ధ హో వహ కరనా యోగ్య నహీం హై.
రఖనేమేం అవినయ హోతీ హై, యథావత్ విధిసే ఐసీ ప్రతిమా నహీం హోతీ, ఇసలియే ఇస కార్యమేం దోష
హై; పరన్తు ఉసే ఐసా జ్ఞాన నహీం థా, ఉసే తో ధర్మానురాగసే ‘మైం ఔర కో నమన నహీం కరూఁగా’
ఐసీ బుద్ధి హుఈ; ఇసలియే ఉసకీ ప్రశంసా కీ హై. పరన్తు ఇస ఛలసే ఔరోంకో ఐసే కార్య కరనా
యోగ్య నహీం హై.
కరనేసే తో నిఃకాంక్షితగుణకా అభావ హోతా హై, నిదానబన్ధ నామక ఆర్తధ్యాన హోతా హై, పాపకా
హీ ప్రయోజన అన్తరంగమేం హై, ఇసలియే పాపకా హీ బన్ధ హోతా హై; పరన్తు మోహిత హోకర బహుత
పాపబన్ధకా కారణ కుదేవాదికా తో పూజనాది నహీం కియా, ఇతనా ఉసకా గుణ గ్రహణ కరకే ఉసకీ
ప్రశంసా కరతే హైం. ఇస ఛలసే ఔరోంకో లౌకిక కార్యోంకే అర్థ ధర్మ-సాధన కరనా యుక్త నహీం హై.
ఇసీప్రకార అన్యత్ర జాననా.
Page 265 of 350
PDF/HTML Page 293 of 378
single page version
వచనగోచర హోకర ఛద్మస్థకే జ్ఞానమేం ఉనకా కుఛ భావ భాసిత హో, ఉస ప్రకార సంకుచిత కరకే
నిరూపణ కరతే హైం. యహాఁ ఉదాహరణ
కహే హైం. తథా జీవోంకో జాననేకే అనేక ప్రకార హైం, వహాఁ ముఖ్య చౌదహ మార్గణాకా నిరూపణ కియా
హై. తథా కర్మపరమాణు అనన్త ప్రకార శక్తియుక్త హైం, ఉనమేం బహుతోంకో ఏక జాతి కరకే ఆఠ
వ ఏక సౌ అడతాలీస ప్రకృతియాఁ కహీ హైం. తథా త్రిలోకమేం అనేక రచనాఏఁ హైం, వహాఁ కుఛ ముఖ్య
రచనాఓంకా నిరూపణ కహతే హైం. తథా ప్రమాణకే అనన్త భేద హైం, వహాఁ సంఖ్యాతాది తీన భేద వ
ఇనకే ఇక్కీస భేద నిరూపిత కియే హైం. ఇసీప్రకార అన్యత్ర జాననా.
నిరూపిత కరతే హైం. తథా ఏక వస్తుమేం భిన్న-భిన్న గుణోంకా వ పర్యాయోంకా భేద కరకే నిరూపణ
కరతే హైం. తథా జీవ-పుద్గలాదిక యద్యపి భిన్న-భిన్న హైం; తథాపి సమ్బన్ధాదిక ద్వారా అనేక ద్రవ్యసే
ఉత్పన్న గతి, జాతి ఆది భేదోంకో ఏక జీవకే నిరూపిత కరతే హైం,
తథా కహీం నిశ్చయవర్ణన భీ పాయా జాతా హై. జైసే
బహుత కాలస్థాయీ మనుష్యాది పర్యాయేం వ ఘటాది పర్యాయేం నిరూపిత కీం, ఉనకే తో ప్రత్యక్ష అనుమానాది
హో సకతే హైం; పరన్తు ప్రతిసమయ సూక్ష్మపరిణమనకీ అపేక్షా జ్ఞానాదికకే వ స్నిగ్ధ-రూక్షాదికకే అంశ
నిరూపిత కియే హైం వే ఆజ్ఞాసే హీ ప్రమాణ హోతే హైం. ఇసీ ప్రకార అన్యత్ర జాననా.
Page 266 of 350
PDF/HTML Page 294 of 378
single page version
వ్రతాదిక పాలతే హైం; పరన్తు ఉనకే అన్తరంగ సమ్యక్త్వచారిత్ర శక్తి నహీం హై, ఇసలియే ఉనకో
మిథ్యాదృష్టి
శక్తికా సద్భావ హై, ఇసలియే ఉనకో సమ్యక్త్వీ వ వ్రతీ కహతే హైం.
అంతరంగ కషాయశక్తి బహుత హై, తో ఉసే తీవ్రకషాయీ కహతే హైం. జైసే
ఏకేన్ద్రియాదిక జీవ కషాయకార్య కరతే దిఖాఈ నహీం దేతే, తథాపి ఉనకే బహుత కషాయశక్తిసే కృష్ణాది
లేశ్యా కహీ హై. తథా సర్వార్థసిద్ధికే దేవ కషాయరూప థోడే ప్రవర్తతే హైం, ఉనకే బహుత కషాయశక్తిసే
అసంయమ కహా హై. ఔర పంచమ గుణస్థానీ వ్యాపార, అబ్రహ్మాది కషాయకార్యరూప బహుత ప్రవర్తతే హైం;
ఉనకే మన్దకషాయశక్తిసే దేశసంయమ కహా హై. ఇసీ ప్రకార అన్యత్ర జాననా.
అల్ప యోగ కహా హై. జైసే
అన్యత్ర జాననా.
అసాతాకా ఉదయ కహా హై. ఇసీప్రకార అన్యత్ర జాననా.
హై వ సమ్యగ్దర్శనాదికే విషయభూత జీవాదికోంకా భీ నిరూపణ సూక్ష్మభేదాది సహిత కరతా హై. యహాఁ
కోఈ కరణానుయోగ అనుసార ఆప ఉద్యమ కరే తో హో నహీం సకతా; కరణానుయోగమేం తో యథార్థ పదార్థ
బతలానేకా ముఖ్య ప్రయోజన హై, ఆచరణ కరానేకీ ముఖ్యతా నహీం హై. ఇసలియే యహ తో
Page 267 of 350
PDF/HTML Page 295 of 378
single page version
జైసే
కరణానుయోగకే అనుసార జైసేకా తైసా జాన తో లే, పరన్తు ప్రవృత్తి బుద్ధిగోచర జైసే భలా హో వైసీ కరే.
ఛోడనేకే అర్థ ఉపదేశ ద్వారా ఐసా కహా హై. తారతమ్యసే మిథ్యాదృష్టికే సభీ జ్ఞాన కుజ్ఞాన హైం,
సమ్యగ్దృష్టికే సభీ జ్ఞాన సుజ్ఞాన హైం. ఇసీప్రకార అన్యత్ర జాననా.
జాననా.
హై, సో ముఖ్యపనేసే ఐసా కహా హై; తారతమ్యసే దోనోంకే పాప-పుణ్య యథాసమ్భవ పాయే జాతే హైం.
ఇసీప్రకార అన్యత్ర జాననా.
ఇస ప్రకార కరణానుయోగమేం వ్యాఖ్యానకా విధాన బతలాయా.
హైం. ఇసలియే వ్యవహారనయకీ ప్రధానతాసే నానాప్రకార ఉపచార-ధర్మకే భేదాదికోంకా ఇసమేం నిరూపణ
కియా జాతా హై; క్యోంకి నిశ్చయధర్మమేం తో కుఛ గ్రహణ-త్యాగకా వికల్ప నహీం హై ఔర ఇసకే నిచలీ
అవస్థామేం వికల్ప ఛూటతా నహీం హై; ఇసలియే ఇస జీవకో ధర్మవిరోధీ కార్యోంకో ఛుడానేకా ఔర
ధర్మసాధనాది కార్యోకో గ్రహణ కరానేకా ఉపదేశ ఇసమేం హై.
Page 268 of 350
PDF/HTML Page 296 of 378
single page version
తథా జిన జీవోంకో నిశ్చయ
సుగతికే ఇన్ద్రియసుఖోంకే కారణరూప పుణ్యకార్యోంమేం లగాయా. వహాఁ జితనే దుఃఖ మిటే ఉతనా హీ ఉపకార
హుఆ.
హై ఔర సుగతిమేం జాతా హై, వహాఁ ధర్మకే నిమిత్త ప్రాప్త హోతే హైం, ఇసలియే పరమ్పరాసే సుఖకో ప్రాప్త
కరతా హై; అథవా కర్మ శక్తిహీన హో జాయే తో మోక్షమార్గకో భీ ప్రాప్త హో జాతా హై; ఇసలియే
వ్యవహార-ఉపదేశ ద్వారా పాపసే ఛుడాకర పుణ్యకార్యోంమేం లగాతే హైం.
ఛోడకర కుఛ మన్దకషాయీ హో జాతే హైం, సో ముఖ్యరూపసే తో ఇస ప్రకార హై; పరన్తు కిసీకే న
హోం తో మత హోఓ, శ్రీగురు తో పరిణామ సుధారనేకే అర్థ బాహ్య క్రియాఓంకా ఉపదేశ దేతే హైం.
Page 269 of 350
PDF/HTML Page 297 of 378
single page version
బాహ్యక్రియా భీ సుధర జాతీ హై. పరిణామ సుధరనే పర బాహ్యక్రియా సుధరతీ హీ హై; ఇసలియే శ్రీగురు
పరిణామ సుధారనేకా ముఖ్య ఉపదేశ దేతే హైం.
వ్యవహారస్వరూప కహా హై ఉసకా శ్రద్ధాన కరనా; శంకాది పచ్చీస దోష న లగానా; నిఃశంకితాది
అంగ వ సంవేగాదిక గుణోంకా పాలన కరనా ఇత్యాది ఉపదేశ దేతే హైం.
పాపోంకా త్యాగ కరనా, వ్రతాది అంగోంకా పాలన కరనా ఇత్యాది ఉపదేశ దేతే హైం. తథా కిసీ జీవకే
విశేష ధర్మకా సాధన న హోతా జానకర ఏక ఆఖడీ ఆదికకా హీ ఉపదేశ దేతే హైం. జైసే
పూజా-ప్రభావనాది కార్యకా ఉపదేశ దేతే హైం,
హై
ఝూఠ భాసిత హోం తబ స్వయమేవ ఉనకా మాననా ఛూట జాతా హై, ఉసకా భీ నిరూపణ కరతే హైం.
తథా సమ్యగ్జ్ఞానకే అర్థ సంశయాదిరహిత ఉన్హీం తత్త్వోంకో ఉసీ ప్రకార జాననేకా ఉపదేశ దేతే హైం,
వహ జాననేకో కారణ జినశాస్త్రోంకా అభ్యాస హై. ఇసలియే ఉస ప్రయోజనకే అర్థ జినశాస్త్రోంకా
భీ అభ్యాస స్వయమేవ హోతా హై; ఉసకా నిరూపణ కరతే హైం. తథా సమ్యక్చారిత్రకే అర్థ రాగాది
దూర కరనేకా ఉపదేశ దేతే హైం; వహాఁ ఏకదేశ వ సర్వదేశ తీవ్రరాగాదికకా అభావ హోనే పర ఉనకే
నిమిత్తసే జో ఏకదేశ వ సర్వదేశ పాపక్రియా హోతీ థీ వహ ఛూటతీ హై, తథా మందరాగసే శ్రావక
హై, ఉసకా నిరూపణ కరతే హైం.
జినమతమేం జైసా సచ్చా పరమ్పరామార్గ హై వైసా ఉపదేశ దేతే హైం.
Page 270 of 350
PDF/HTML Page 298 of 378
single page version
తథా చరణానుయోగమేం తీవ్ర కషాయోంకా కార్య ఛుడాకర మందకషాయరూప కార్య కరనేకా ఉపదేశ
ఘటేం ఉతనా హీ భలా హోగా
హోతీ న జానే, ఉన్హేం పూజా-ప్రభావనాదిక కరనేకా వ చైత్యాలయాది బనవానేకా వ జినదేవాదికకే
ఆగే శోభాదిక, నృత్య-గానాదిక కరనేకా వ ధర్మాత్మా పురుషోంకీ సహాయ ఆది కరనేకా ఉపదేశ
దేతే హైం; క్యోంకి ఇనమేం పరమ్పరా కషాయకా పోషణ నహీం హోతా. పాపకార్యోంమేం పరమ్పరా కషాయకా
పోషణ హోతా హై, ఇసలియే పాపకార్యోంసే ఛుడాకర ఇన కార్యోంమేం లగాతే హైం. తథా థోడా-బహుత జితనా
ఛూటతా జానే ఉతనా పాపకార్య ఛుడాకర ఉన్హేం సమ్యక్త్వ వ అణువ్రతాది పాలనేకా ఉపదేశ దేతే హైం.
తథా జిన జీవోంకే సర్వథా ఆరమ్భాదికకీ ఇచ్ఛా దూర హుఈ హై, ఉనకో పూర్వోక్త పూజాదిక కార్య
వ సర్వ పాపకార్య ఛుడాకర మహావ్రతాది క్రియాఓంకా ఉపదేశ దేతే హైం. తథా కించిత్ రాగాదిక ఛూటతే
జానకర ఉన్హేం దయా, ధర్మోపదేశ, ప్రతిక్రమణాది కార్య కరనేకా ఉపదేశ దేతే హైం. జహాఁ సర్వ రాగ
దూర హుఆ హో వహాఁ కుఛ కరనేకా కార్య హీ నహీం రహా; ఇసలియే ఉన్హేం కుఛ ఉపదేశ హీ నహీం హై.
ఉత్పన్న కరకే ధర్మకార్యోంమేం లగాతే హైం. తథా యహ జీవ ఇన్ద్రియవిషయ, శరీర, పుత్ర, ధనాదికకే
అనురాగసే పాప కరతా హై, ధర్మ-పరాఙ్ముఖ రహతా హై; ఇసలియే ఇన్ద్రియవిషయోంకో మరణ, క్లేశాదికే
కారణ బతలాకర ఉనమేం అరతి కషాయ కరాతే హైం. శరీరాదికో అశుచి బతలాకర వహాఁ జుగుప్సా
కషాయ కరాతే హైం; పుత్రాదికకో ధనాదికకే గ్రాహక బతలాకర వహాఁ ద్వేష కరాతే హైం; తథా ధనాదికకో
మరణ, క్లేశాదికకా కారణ బతలాకర వహాఁ అనిష్టబుద్ధి కరాతే హైం.
స్తుతికరణ, పూజా, దాన, శీలాదికసే ఇస లోకమేం దారిద్రయ కష్ట దూర హోతే హైం, పుత్ర-ధనాదికకీ
ప్రాప్తి హోతీ హై,
యహాఁ ప్రశ్న హై కి కోఈ కషాయ ఛుడాకర కోఈ కషాయ కరానేకా ప్రయోజన క్యా?
Page 271 of 350
PDF/HTML Page 299 of 378
single page version
ఉసకే జీనేకీ ఆశా హో తబ బాదమేం జ్వరకో భీ మిటానేకా ఉపాయ కరతా హై. ఉసీ ప్రకార
కషాయ తో సభీ హేయ హైం; పరన్తు కిన్హీం జీవోంకే కషాయోంసే పాపకార్య హోతా జానే, వహాఁ శ్రీగురు
ఉనకో పుణ్యకార్యకే కారణభూత కషాయ హోనేకా ఉపాయ కరతే హైం, పశ్చాత్ ఉసకే సచ్చీ ధర్మబుద్ధి
హుఈ జానేం తబ బాదమేం వహ కషాయ మిటానేకా ఉపాయ కరతే హైం. ఐసా ప్రయోజన జాననా.
అన్యమతకే భీ ఉదాహరణాది కహతే హైం. జైసే
అన్యత్ర కహతే హైం.
ఉసకా ఉత్తరః
అన్యత్ర నహీం హై’
ఝూఠ నహీం హై. తథా బృహస్పతికా నామ ‘సురగురు’ లిఖా హై వ మంగలకా నామ ‘కుజ’ లిఖా హై
సో ఐసే నామ అన్యమత అపేక్షా హైం.
దోష నహీం హై.
Page 272 of 350
PDF/HTML Page 300 of 378
single page version
ఆచరణ నహీం హో సకతా. యహాఁ ఆచరణ కరనేకా ప్రయోజన హై.
అభిప్రాయ నహీం హై ఔర లోకమేం జిసకా నామ త్రసఘాత హై ఉసే నహీం కరతా హై; ఇసలియే ఉస
అపేక్షా ఉసకే త్రసహింసాకా త్యాగ హై.
ఛోటీ హోతీ హై కి జో దృష్టిగోచర న హో ఔర ఉనకీ స్థితి పృథ్వీ, జలాదికమేం హీ హై
స్థావర-త్రసహింసాకా అభిప్రాయ నహీం హై. తథా లోకమేం భూమి ఖోదనా తథా అప్రాసుక జలసే క్రియా
కరనా ఇత్యాది ప్రవృత్తికా నామ స్థావరహింసా హై ఔర స్థూల త్రస జీవోంకో పీడిత కరనేకా నామ
త్రసహింసా హై
పర్యన్త హై, అన్తరంగ పరిగ్రహ దసవేం గుణస్థానపర్యన్త హై, బాహ్యపరిగ్రహ సమవసరణాది కేవలీకే భీ హోతా
హై; పరన్తు (మునికో) ప్రమాదసే పాపరూప అభిప్రాయ నహీం హై ఔర లోకప్రవృత్తిమేం జిన క్రియాఓం ద్వారా
‘యహ ఝూఠ బోలతా హై, చోరీ కరతా హై, కుశీల సేవన కరతా హై, పరిగ్రహ రఖతా హై’
హో జాయే సో హుఆ నహీం హై; పరన్తు స్థూలరూపసే విషయేచ్ఛాకా అభావ హుఆ హై ఔర బాహ్యవిషయసామగ్రీ
మిలానేకీ ప్రవృత్తి దూర హుఈ హై; ఇసలియే ఉనకే ఇన్ద్రియవిషయకా త్యాగ కహా హై.
తథా వ్రతీ జీవ త్యాగ వ ఆచరణ కరతా హై సో చరణానుయోగకీ పద్ధతి అనుసార వ
జో త్రస దేఖే జాతే హైం ఉనకీ హింసాకా త్యాగ బనతా హీ నహీం. వహాఁ జిస త్రసహింసాకా త్యాగ