Page 273 of 350
PDF/HTML Page 301 of 378
single page version
త్యాగ హై, కాయ ద్వారా నహీం ప్రవర్తనా సో కాయసే త్యాగ హై. ఇసప్రకార అన్య త్యాగ వ గ్రహణ హోతా
హై సో ఐసీ పద్ధతి సహిత హీ హోతా హై ఐసా జాననా.
అవిరతికా అభావ కహా, సో మునికో మనకే వికల్ప హోతే హైం; పరన్తు స్వేచ్ఛాచారీ మనకీ పాపరూప
ప్రవృత్తికే అభావసే మన-అవిరతికా అభావ కహా హై
శ్రద్ధాన పాయా జాయే వహ తో సమ్యక్త్వీ, జిసకే ఉనకా శ్రద్ధాన నహీం హై వహ మిథ్యాత్వీ జాననా.
క్యోంకి దాన దేనా చరణానుయోగమేం కహా హై, ఇసలియే చరణానుయోగకీ హీ అపేక్షా సమ్యక్త్వ-మిథ్యాత్వ
గ్రహణ కరనా. కరణానుయోగకీ అపేక్షా సమ్యక్త్వ-మిథ్యాత్వ గ్రహణ కరనేసే వహీ జీవ గ్యారహవేం
గుణస్థానమేం థా ఔర వహీ అన్తర్ముహూర్తమేం పహలే గుణస్థానమేం ఆయే, తో వహాఁ దాతార పాత్ర-అపాత్రకా
కైసే నిర్ణయ కర సకే?
ప్రవృత్తి సమాన హై; తథా యది కదాచిత్ సమ్యక్త్వీకో కిసీ చిహ్న ద్వారా ఠీక (నిర్ణయ) హో జాయే
ఔర వహ ఉసకీ భక్తి న కరే తో ఔరోంకో సంశయ హోగా కి ఇసకీ భక్తి క్యోం నహీం కీ?
ఇసప్రకార ఉసకా మిథ్యాదృష్టిపనా ప్రగట హో తబ సంఘమేం విరోధ ఉత్పన్న హో; ఇసలియే యహాఁ
వ్యవహారసమ్యక్త్వ-మిథ్యాత్వకీ అపేక్షా కథన జాననా.
వ్యవహారధర్మమేం ప్రధాన హో ఉసే వ్యవహారధర్మకీ అపేక్షా గుణాధిక మానకర ఉసకీ భక్తి కరతా హై,
ఐసా జాననా. ఇసీప్రకార జో జీవ బహుత ఉపవాసాది కరే ఉసే తపస్వీ కహతే హైం; యద్యపి కోఈ
Page 274 of 350
PDF/HTML Page 302 of 378
single page version
హీ ప్రధానతా హై, ఇసలియే ఉసీకో తపస్వీ కహతే హైం. ఇస ప్రకార అన్య నామాదిక జాననా.
హై. వహాఁ యద్యపి జీవాది వస్తు అభేద హైం తథాపి ఉనమేం భేదకల్పనా ద్వారా వ్యవహారసే ద్రవ్య-గుణ-
పర్యాయాదికకే భేదోంకా నిరూపణ కరతే హైం. తథా ప్రతీతి కరానేకే అర్థ అనేక యుక్తియోం ద్వారా
ఉపదేశ దేతే హైం అథవా ప్రమాణ-నయ ద్వారా ఉపదేశ దేతే హైం వహ భీ యుక్త హై, తథా వస్తుకే అనుమాన
జీవ-అజీవకా నిర్ణయ కరతే హైం; తథా వీతరాగభావ జిస ప్రకార హో ఉస ప్రకార ఆస్రవాదికకా
స్వరూప బతలాతే హైం; ఔర వహాఁ ముఖ్యరూపసే జ్ఞాన-వైరాగ్యకే కారణ జో ఆత్మానుభవనాదిక ఉనకీ
మహిమా గాతే హైం.
హైం, ఉనకో వహాఁసే ఉదాస కరకే ఆత్మానుభవనాదిమేం లగానేకో వ్రత-శీల-సంయమాదికకా హీనపనా ప్రగట
కరతే హైం. వహాఁ ఐసా నహీం జాన లేనా కి ఇనకో ఛోడకర పాపమేం లగనా; క్యోంకి ఉస ఉపదేశకా
ప్రయోజన అశుభమేం లగానేకా నహీం హై, శుద్ధోపయోగమేం లగానేకో శుభోపయోగకా నిషేధ కరతే హైం.
పుణ్య-పాప సమాన హైం; పరన్తు పాపసే పుణ్య కుఛ భలా హై; వహ తీవ్రకషాయరూప హై, యహ మన్దకషాయరూప
హై; ఇసలియే పుణ్య ఛోడకర పాపమేం లగనా యుక్త నహీం హై
Page 275 of 350
PDF/HTML Page 303 of 378
single page version
వ్యవహారకో హీన బతలాయా హై.
బతలానేకో జో తీవ్రబన్ధకే కారణ భోగాదిక ప్రసిద్ధ థే, ఉన భోగాదికకే హోనే పర భీ
శ్రద్ధానశక్తికే బలసే మన్ద బన్ధ హోనే లగా ఉసే గినా నహీం ఔర ఉసీ బలసే నిర్జరా విశేష
హోనే లగీ, ఇసలియే ఉపచారసే భోగోంకో భీ బన్ధకా కారణ నహీం కహా, నిర్జరాకా కారణ కహా.
విచార కరనే పర భోగ నిర్జరాకే కారణ హోం తో ఉన్హేం ఛోడకర సమ్యగ్దృష్టి మునిపదకా గ్రహణ కిసలియే
కరే? యహాఁ ఇస కథనకా ఇతనా హీ ప్రయోజన హై కి దేఖో, సమ్యక్త్వకీ మహిమా! జిసకే బలసే
భోగ భీ అపనే గుణకో నహీం కర సకతే హైం.
తథా ద్రవ్యానుయోగమేం భీ చరణానుయోగవత్ గ్రహణ-త్యాగ కరానేకా ప్రయోజన హై; ఇసలియే
చరణానుయోగమేం తో బాహ్యక్రియాకీ ముఖ్యతాసే వర్ణన కరతే హైం, ద్రవ్యానుయోగమేం ఆత్మపరిణామోంకీ ముఖ్యతాసే
నిరూపణ కరతే హైం; పరన్తు కరణానుయోగవత్ సూక్ష్మవర్ణన నహీం కరతే. ఉసకే ఉదాహరణ దేతే హైంః
వహ శుద్ధోపయోగ
కియా హై వహ వివక్షా యహాఁ నహీం హై.
ద్రవ్యానుయోగమేం శుద్ధోపయోగ కరనేకా హీ ముఖ్య ఉపదేశ హై; ఇసలియే వహాఁ ఛద్మస్థ జిస కాలమేం
బుద్ధిగోచర భక్తి ఆది వ హింసా ఆది కార్యరూప పరిణామోంకో ఛోడకర ఆత్మానుభవనాది కార్యోంమేం
Page 276 of 350
PDF/HTML Page 304 of 378
single page version
తథాపి ఉసకీ వివక్షా యహాఁ నహీం కీ; అపనీ బుద్ధిగోచర రాగాదిక ఛోడతా హై, ఇస అపేక్షా
ఉసే శుద్ధోపయోగీ కహా హై.
జాతా హై. ఇసీప్రకార అన్యత్ర జాననా.
పరన్తు నిచలీ దశామేం ద్రవ్యానుయోగ అపేక్షాసే తో కదాచిత్ శుద్ధోపయోగ హోతా హై, పరన్తు కరణానుయోగ
అపేక్షా సదాకాల కషాయ-అంశకే సద్భావసే శుద్ధోపయోగ నహీం హై. ఇసీప్రకార అన్య కథన జాన లేనా.
ప్రయోజన జాననా.
హోతా హై; సో జహాఁ జైసా సమ్భవ హో వైసా సమఝ లేనా.
నిరూపణ కియా జాయే తో ఉసకా స్వరూప భలీ-భాఁతి భాసిత హోతా హై.
జానపనా హోతా హై.
Page 277 of 350
PDF/HTML Page 305 of 378
single page version
పణ్డిత సమఝా దేం ఔర జో నహీం సమఝ సకేం తో ఉన్హేం ముఁహసే సీధా హీ కథన కహేం. పరన్తు
గ్రన్థోంమేం సీధా లిఖనేసే విశేషబుద్ధి జీవ అభ్యాసమేం విశేష నహీం ప్రవర్తతే, ఇసలియే అలంకారాది
ఆమ్నాయ సహిత కథన కరతే హైం.
తథా జైనమతమేం బహుత శాస్త్ర తో చారోం అనుయోగోంమేం గర్భిత హైం.
తథా వ్యాకరణ, న్యాయ, ఛన్ద, కోషాదిక శాస్త్ర వ వైద్యక, జ్యోతిష, మన్త్రాది శాస్త్ర భీ
నిరూపణ హోతా హై వైసా సీధీ భాషామేం నహీం హో సకతా; ఇసలియే వ్యాకరణాదికీ ఆమ్నాయసే వర్ణన
కియా హై. సో అపనీ బుద్ధికే అనుసార థోడా-బహుత ఇనకా అభ్యాస కరకే అనుయోగరూప ప్రయోజనభూత
శాస్త్రోంకా అభ్యాస కరనా.
Page 278 of 350
PDF/HTML Page 306 of 378
single page version
ధర్మ ప్రాప్త కరకే అపనా కల్యాణ కరేం
వికార బఢతే న జానే, తో ఇనకా భీ జాననా హోఓ. అనుయోగశాస్త్రవత్ యే శాస్త్ర బహుత కార్యకారీ
నహీం హైం, ఇసలియే ఇనకే అభ్యాసకా విశేష ఉద్యమ కరనా యోగ్య నహీం హై.
సంచయ కరే తో ధన తో వహాఁ లగ జాయే, ఫి ర బహుత కార్యకారీ వస్తుకా సంగ్రహ కాహేసే కరే?
ఉసీ ప్రకార బహుత బుద్ధిమాన గణధరాదిక కథంచిత్ అల్పకార్యకారీ వైద్యకాది శాస్త్రోంకా భీ సంచయ
కరతే హైం; పరన్తు థోడా బుద్ధిమాన ఉనకే అభ్యాసమేం లగే తో బుద్ధి తో వహాఁ లగ జాయే, ఫి ర
ఉత్కృష్ట కార్యకారీ శాస్త్రోంకా అభ్యాస కైసే కరే?
మందరాగీ గణధరాదిక హైం వే వైద్యకాది శాస్త్రోంకా నిరూపణ కరేం తథాపి వికారీ నహీం హోతే; పరన్తు
తీవ్ర రాగీ ఉనకే అభ్యాసమేం లగ జాయేం తో రాగాదిక బఢాకర పాపకర్మకో బాఁధేగేం
ఐసా కథన సుననా నహీం.
నికలతే హైం.
Page 279 of 350
PDF/HTML Page 307 of 378
single page version
హుఏ; ఇత్యాది చమత్కార తభీ భాసిత హోంగే జబ బఢాకర కథన కియా జాయే.
తో చైత్యాలయ బనవానేవాలేకా తో దోష నహీం హై. ఉసీ ప్రకార శ్రీగురునే పురాణాదిమేం శ్రృంగారాదికా
వర్ణన కియా; వహాఁ ఉనకా ప్రయోజన రాగాదిక కరానేకా తో హై నహీం, ధర్మమేం లగానేకా ప్రయోజన
హై; పరన్తు కోఈ పాపీ ధర్మ న కరే ఔర రాగాదిక హీ బఢాయే తో శ్రీగురుకా క్యా దోష హై?
ఉసకా ఉత్తర యహ హై
ఆశ్రయసే ధర్మమేం రుచి కరాతే హైం.
అన్య కార్య భీ ఐసే హీ కరేగా జహాఁ బహుత రాగాది హోం; ఇసలియే ఉసకో భీ పురాణ సుననేసే
థోడీ-బహుత ధర్మబుద్ధి హో తో హో. అన్య కార్యోంసే తో యహ కార్య భలా హీ హై.
Page 280 of 350
PDF/HTML Page 308 of 378
single page version
ఇసలియే ప్రథమానుయోగకా అభ్యాస కరనా యోగ్య హై.
ఇస ప్రకార హై’, ‘యహ ఇస ప్రకార హై’ ఇసమేం అపనా కార్య క్యా సిద్ధ హుఆ? యా తో భక్తి కరేం,
యా వ్రత-దానాది కరేం, యా ఆత్మానుభవన కరేం
హోతీ హై, ఉసకా స్వయమేవ ఉత్తమ ఫల హోతా హై. సో కరణానుయోగకే అభ్యాసమేం ఉససే భీ అధిక
మన్ద కషాయ హో సకతీ హై, ఇసలియే ఇసకా ఫల అతి ఉత్తమ హోతా హై. తథా వ్రత-దానాదిక
తో కషాయ ఘటానేకే బాహ్యనిమిత్తకే సాధన హైం ఔర కరణానుయోగకా అభ్యాస కరనే పర వహాఁ ఉపయోగ
లగ జాయే తబ రాగాదిక దూర హోతే హైం సో యహ అంతరంగనిమిత్తకా సాధన హై; ఇసలియే యహ విశేష
కార్యకారీ హై. వ్రతాదిక ధారణ కరకే అధ్యయనాది కరతే హైం. తథా ఆత్మానుభవ సర్వోత్తమ కార్య
హై; పరన్తు సామాన్య అనుభవమేం ఉపయోగ టికతా నహీం హై ఔర నహీం టికతా తబ అన్య వికల్ప
హోతే హైం; వహాఁ కరణానుయోగకా అభ్యాస హో తో ఉస విచారమేం ఉపయోగకో లగాతా హై.
రాగాది మిటానేకా కారణ హై.
చాహతా హై. యహాఁ ఉద్యమ ద్వారా ద్వీప
Page 281 of 350
PDF/HTML Page 309 of 378
single page version
జాయే తో రాగాదిక హో ఆతే హైం ఔర ద్వీపాదికమేం ఇస లోక సమ్బన్ధీ కార్య కుఛ నహీం హై, ఇసలియే
రాగాదికకా కారణ నహీం హై.
జాననే పర యథావత్ రచనా భాసిత హో తబ అన్యమతాదికకా కహా ఝూఠ భాసిత హోనేసే సత్య శ్రద్ధానీ
హో ఔర యథావత్ రచనా జాననేసే భ్రమ మిటనే పర ఉపయోగకీ నిర్మలతా హో; ఇసలియే వహ అభ్యాస
కార్యకారీ హై.
జాతా హై; ఇసలియే అపనీ బుద్ధి అనుసార కఠినతాసే భీ జిసకా అభ్యాస హోతా జానే ఉసకా
అభ్యాస కరనా, తథా జిసకా అభ్యాస హో హీ న సకే ఉసకా కైసే కరే?
ఇసలియే ఇస ఉపదేశసే పరాఙ్ముఖ రహతే హైం.
హై, సో పరవశతాసే హోతీ హై. అపనే వశసే ఉద్యమపూర్వక కార్య కరే ఔర కహే కి ‘పరిణామ
ఇసరూప నహీం హైం’ సో యహ భ్రమ హై. అథవా బాహ్య పదార్థకా ఆశ్రయ పాకర పరిణామ హో సకతే
హైం; ఇసలియే పరిణామ మిటానేకే అర్థ బాహ్య వస్తుకా నిషేధ కరనా సమయసారాదిమేం కహా హై; ఇసీలియే
రాగాదిభావ ఘటనే పర అనుక్రమసే బాహ్య ఐసే శ్రావక-మునిధర్మ హోతే హైం. అథవా ఇసప్రకార శ్రావక-
మునిధర్మ అంగీకార కరనే పర పాఁచవేం-ఛఠవేం ఆది గుణస్థానోంమేం రాగాది ఘటనే పర పరిణామోంకీ ప్రాప్తి
హోతీ హై
Page 282 of 350
PDF/HTML Page 310 of 378
single page version
హోతా హై, సో క్యా కారణ హై? తథా తీర్థంకరాదిక గృహస్థపద ఛోడకర కిసలియే సంయమ గ్రహణ
కరేం? ఇసలియే యహ నియమ హై కి బాహ్య సంయమ సాధన బినా పరిణామ నిర్మల నహీం హో సకతే.
ఇసలియే బాహ్య సాధనకా విధాన జాననేకే లియే చరణానుయోగకా అభ్యాస అవశ్య కరనా చాహియే.
అధ్యాత్మగ్రన్థోంకా అభ్యాస నహీం ఛోడేంగే. ఇతనా కరే కి జిసే స్వచ్ఛన్ద హోతా జానే, ఉసే జిసప్రకార
వహ స్వచ్ఛన్ద న హో ఉసప్రకార ఉపదేశ దే. తథా అధ్యాత్మగ్రన్థోంమేం భీ స్వచ్ఛన్ద హోనేకా జహాఁ-
తహాఁ నిషేధ కరతే హైం, ఇసలియే జో భలీ-భాఁతి ఉనకో సునే వహ తో స్వచ్ఛన్ద హోతా నహీం; పరన్తు
ఏక బాత సునకర అపనే అభిప్రాయసే కోఈ స్వచ్ఛన్ద హో తో గ్రన్థకా తో దోష హై నహీం, ఉస
జీవకా హీ దోష హై.
జైసే
హోనే పర బహుతసే జీవోంకో మోక్షమార్గకీ ప్రాప్తి హోతీ హై, పరన్తు కోఈ ఉల్టా పాపమేం ప్రవర్తే, తో ఉసకీ
ముఖ్యతా కరకే అధ్యాత్మశాస్త్రోంకా తో నిషేధ నహీం కరనా.
అధ్యాత్మ-ఉపదేశ న హోనే పర బహుత జీవోంకే మోక్షమార్గకీ ప్రాప్తికా అభావ హోతా హై ఔర ఇసమేం
బహుత జీవోంకా బహుత బురా హోతా హై; ఇసలియే అధ్యాత్మ-ఉపదేశకా నిషేధ నహీం కరనా.
Page 283 of 350
PDF/HTML Page 311 of 378
single page version
అభ్యాస కరనే పర హోతా హై; ఇసలియే ప్రథమ ద్రవ్యానుయోగకే అనుసార శ్రద్ధాన కరకే సమ్యగ్దృష్టి హో,
పశ్చాత్ చరణానుయోగకే అనుసార వ్రతాదిక ధారణ కరకే వ్రతీ హో.
ఉసే పహలే కిసీ వ్రతాదికకా ఉపదేశ దేతే హైం; ఇసలియే ఊఁచీ దశావాలోంకో అధ్యాత్మ-అభ్యాస యోగ్య
హై
ఉసకా ఉత్తర యహ హై
బుద్ధి అనుసార థోడా-బహుత భాసిత హో; పరన్తు సర్వథా నిరుద్యమీ హోనేకా పోషణ కరేం వహ తో
జినమార్గకా ద్వేషీ హోనా హై.
అర్థ ద్రవ్యానుయోగకా అవశ్య అభ్యాస కరనా.
పర్యాయాదికకా వ ప్రమాణ-నయాదికకా వ అన్యమతకే కహే తత్త్వాదికకే నిరాకరణకా కథన కియా,
Page 284 of 350
PDF/HTML Page 312 of 378
single page version
హైం; ఇసలియే ఉనకా అభ్యాస నహీం కరనా.
ఉస అభ్యాసమేం ప్రవర్తనా యోగ్య హై.
జాననే పర జైసా భాసిత హోతా హై వైసా భాషాదిక ద్వారా భాసిత నహీం హోతా; ఇసలియే పరమ్పరా
కార్యకారీ జానకర ఇనకా భీ అభ్యాస కరనా; పరన్తు ఇన్హీంమేం ఫఁస నహీం జానా. ఇనకా కుఛ
అభ్యాస కరకే ప్రయోజనభూత శాస్త్రోంకే అభ్యాసమేం ప్రవర్తనా.
నహీం ప్రవర్తనా; ఔర ఇనకా అభ్యాస న హో తో మత హోఓ, కుఛ బిగాడ నహీం హై.
సన్దేహ నహీం కరనా. జైసే
ఉదయ కహా; వహాఁ విరుద్ధ నహీం జాననా. సమ్యగ్దృష్టికే శ్రద్ధానపూర్వక తీవ్ర శంకాదికకా అభావ
హుఆ హై అథవా ముఖ్యతః సమ్యగ్దృష్టి శంకాది నహీం కరతా, ఉస అపేక్షా చరణానుయోగమేం సమ్యగ్దృష్టికే
శంకాదికకా అభావ కహా హై; పరన్తు సూక్ష్మశక్తికీ అపేక్షా భయాదికకా ఉదయ అష్టమాది గుణస్థాన
పర్యన్త పాయా జాతా హై, ఇసలియే కరణానుయోగమేం వహాఁ తక ఉనకా సద్భావ కహా హై. ఇసీప్రకార
అన్యత్ర జాననా.
Page 285 of 350
PDF/HTML Page 313 of 378
single page version
కషాయాదికకా సద్భావ దసవేం ఆది గుణస్థాన పర్యన్త కహా, వహాఁ విరుద్ధ నహీం జాననా; క్యోంకి
యహాఁ ప్రమాదోంమేం తో జిన శుభాశుభభావోంకే అభిప్రాయ సహిత కషాయాదిక హోతే హైం ఉనకా గ్రహణ హై
ఔర సాతవేం గుణస్థానమేం ఐసా అభిప్రాయ దూర హుఆ హై, ఇసలియే ఉనకా వహాఁ అభావ కహా హై.
తథా సూక్ష్మాదిభావోంకీ అపేక్షా ఉన్హీంకా దసవేం ఆది గుణస్థానపర్యన్త సద్భావ కహా హై.
తో చోరీ ఆది కార్య ఐసే గ్రహణ కియే హైం జినసే దండాదిక పాతా హై, లోకమేం అతి నిన్దా హోతీ
హై. తథా వ్రతోంమేం ఐసే చోరీ ఆది త్యాగ కరనే యోగ్య కహే హైం కి జో గృహస్థధర్మసే విరుద్ధ
హోతే హైం వ కించిత్ లోకనింద్య హోతే హైం
తో చారిత్ర హైం ఔర అజ్ఞానపూర్వక వ్రతాదిక హోనే పర భీ అసంయమీ హీ హై.
హైం, ఉనకీ యథాయోగ్య వినయ కరనా సో వినయ తప హై.
నింద్య హీ హై ఔర నిర్లోభపనేసే దీనతా ఆది న కరే వహ అభిమాన ప్రశంసా యోగ్య హై.
సహిత యథాసమ్భవ కార్య కరనేమేం జో చతురాఈ హో వహ శ్లాఘ్ఘ హీ హై. ఇసీప్రకార అన్యత్ర జాననా.
Page 286 of 350
PDF/HTML Page 314 of 378
single page version
ఔర జహాఁ ప్రశంసా కీ హో వహాఁ ఉససే నీచీ క్రియా వ అశుభక్రియాకీ అపేక్షా జాననా. ఇసీ
ప్రకార అన్యత్ర జాననా.
పరన్తు యథాసమ్భవ ఉసకా గుణ-దోష జాన లేనా.
గ్రహణమాత్ర హై, తథా ఇన్ద్రియవర్ణనమేం దర్శన శబ్దకా అర్థ నేత్ర ద్వారా దేఖనా మాత్ర హై. తథా జైసే సూక్ష్మ
ఔర బాదరకా అర్థ
నామ ప్రత్యక్ష హై. తథా జైసే
దేవాదికకే ఉదీరణా నహీం కహీ వహాఁ తో అన్య నిమిత్తసే మరణ హో ఉసకా నామ ఉదీరణా హై ఔర
దస కరణోంకే కథనమేం ఉదీరణాకరణ దేవాయుకే భీ కహా హై, వహాఁ ఊపరకే నిషేకోంకా ద్రవ్య
ఉదయావలీమేం దియా జాయే ఉసకా నామ ఉదీరణా హై. ఇసీప్రకార అన్యత్ర యథాసమ్భవ అర్థ జాననా.
Page 287 of 350
PDF/HTML Page 315 of 378
single page version
పహలే జోడనేసే జో అర్థ హోతా హై వహ గ్రహణ కియా, అన్య నహీం కియా. తథా జైసే ‘ప్రాణ ధారణ
కరే’ ఉసకా నామ ‘జీవ’ హై. జహాఁ జీవన-మరణకా వ్యవహార- అపేక్షా కథన హో వహాఁ తో ఇన్ద్రియాది
ప్రాణ ధారణ కరే వహ జీవ హై; తథా ద్రవ్యాదికకా నిశ్చయ-అపేక్షా నిరూపణ హో వహాఁ చైతన్యప్రాణకో
ధారణ కరే వహ జీవ హై. తథా జైసే
హై, శాస్త్రకా నామ సమయ హై, మతకా నామ సమయ హై. ఇసప్రకార అనేక అర్థోంమేం జైసా జహాఁ సమ్భవ
హో వైసా వహాఁ జాన లేనా.
జో రూఢిరూప అర్థ హో వహీ గ్రహణ కరనా. జైసే
వహాఁ రూఢి నామ హై, ఇసకా అక్షరార్థ గ్రహణ నహీం కరనా; పరన్తు ఇస నామకీ ధారక ఏక వస్తు
హై, ఐసా అర్థ గ్రహణ కరనా. ఇసీ ప్రకార అన్యత్ర జాననా.
గినకర అభావ కహా హై
యహ అర్థ గ్రహణ నహీం కరనా; యహాఁ తో క్రోధాది సమాన యహ కషాయ నహీం హై, కించిత్ కషాయ
హైం, ఇసలిఏ నోకషాయ హైం
హోతే హీ అనుభూతి ప్రగట హోతీ హై. లోకమేం కిసీకే ఆతే హీ కోఈ కార్య హుఆ హో, వహాఁ ఐసా
కహతే హైం కి ‘యహ ఆయా హీ నహీం ఔర యహ ఐసా కార్య హో గయా.’ ఐసా హీ ప్రయోజన యహాఁ
గ్రహణ కరనా. ఇసీప్రకార అన్యత్ర జాననా.
Page 288 of 350
PDF/HTML Page 316 of 378
single page version
కరే, శీతల ఔషధికా గ్రహణ న కరే; యహ ఔషధి ఔరోంకో కార్యకారీ హై, ఐసా జానే.
ఉసీప్రకార జైనశాస్త్రోంమేం అనేక ఉపదేశ హైం, ఉన్హేం జానే; పరన్తు గ్రహణ ఉసీకా కరే జిససే అపనా
వికార దూర హో జాయే. అపనేకో జో వికార హో ఉసకా నిషేధ కరనేవాలే ఉపదేశకో గ్రహణ కరే,
ఉసకే పోషక ఉపదేశకో గ్రహణ న కరే; యహ ఉపదేశ ఔరోంకో కార్యకారీ హై, ఐసా జానే.
యథావత్ ప్రవర్తే ఔర అపనేకో నిశ్చయకా ఆధిక్య హో తో వ్యవహారపోషక ఉపదేశకా గ్రహణ కరకే
యథావత్ ప్రవర్తే. తథా పహలే తో వ్యవహారశ్రద్ధానకే కారణ ఆత్మజ్ఞానసే భ్రష్ట హో రహా థా, పశ్చాత్
వ్యవహార ఉపదేశకీ హీ ముఖ్యతా కరకే ఆత్మజ్ఞానకా ఉద్యమ న కరే; అథవా పహలే తో నిశ్చయశ్రద్ధానకే
కారణ వైరాగ్యసే భ్రష్ట హోకర స్వచ్ఛన్దీ హో రహా థా, పశ్చాత్ నిశ్చయ ఉపదేశకీ హీ ముఖ్యతా కరకే
విషయ-కషాయకా పోషణ కరతా హై. ఇసప్రకార విపరీత ఉపదేశ గ్రహణ కరనేసే బురా హీ హోతా హై.
హో ఔర కోఈ దోష లగతా హో వహాఁ వహ దోష దూర కరనేకే లియే ఉస ఉపదేశకో అంగీకార కరనా.
తథా ఆప తో దోషవాన హై ఔర ఇస ఉపదేశకా గ్రహణ కరకే గుణవాన పురుషోంకో నీచా దిఖలాయే
ఆనన్దామృతసిన్ధుశీకరచయైర్నిర్వాప్య జన్మజ్వరం.
యే ముక్తేర్వదనేన్దువీక్షణపరాస్తే సన్తి ద్విత్రా యది..౨౪..
Page 289 of 350
PDF/HTML Page 317 of 378
single page version
తో వహ భలా హై. తథా యహాఁ యహ కహా హై కి ‘‘తూ దోషమయ హీ క్యోం నహీం హుఆ?’’ సో
యహ తో తర్క కియా హై, కహీం సర్వదోషమయ హోనేకే అర్థ యహ ఉపదేశ నహీం హై. తథా యది గుణవానకీ
కించిత్ దోష హోనే పర నిన్దా హై తో సర్వ దోషరహిత తో సిద్ధ హైం; నిచలీ దశామేం తో కోఈ గుణ
హోతా హీ హై.
హోం, వహాఁ ఉసకా దోష గ్రహణ కరనా యోగ్య నహీం హై
వక్తా క్రోధ కరతా రహే తో ఉసకా బురా హీ హోగా. యహ ఉపదేశ శ్రోతాఓంకే గ్రహణ కరనే యోగ్య
హై. కదాచిత్ వక్తా క్రోధ కరకే భీ సచ్చా ఉపదేశ దే తో శ్రోతా గుణ హీ మానేంగే. ఇసీప్రకార
అన్యత్ర జాననా.
పాయేగా. ఇసీప్రకార కిసీకే కిసీ కార్యకీ అతి ముఖ్యతా హో ఉసకే అర్థ ఉసకే నిషేధకా అతి
ఖీంచకర ఉపదేశ దియా హో; ఉసే జిసకే ఉస కార్యకీ ముఖ్యతా న హో వ థోడీ ముఖ్యతా హో
వహ గ్రహణ కరే తో బురా హీ హోగా.
నహీం హై వ థోడా శాస్త్రాభ్యాస హై, వహ జీవ ఉస ఉపదేశసే శాస్త్రాభ్యాస ఛోడ దే ఔర ఆత్మానుభవమేం
ఉపయోగ న రహే తబ ఉసకా తో బురా హీ హోగా.
జఇ లేఇ అప్పబహుయం తత్తో పుణ జాఇ ణిగ్గోదమ్..౧౮.. (సూత్రపాహుడ)
Page 290 of 350
PDF/HTML Page 318 of 378
single page version
వహ జీవ ఇస ఉపదేశసే పూజనాది కార్య ఛోడ దే ఔర హింసారహిత సామాయికాది ధర్మమేం లగే నహీం
తబ ఉసకా తో బురా హీ హోగా. ఇసీప్రకార అన్యత్ర జాననా.
రహే తో ఉల్టా రోగ హోగా. ఉసీప్రకార కోఈ ధర్మకార్య హై; పరన్తు అపనేకో జబ తక ఉస ధర్మకార్యసే
హిత హో తబ తక ఉసకా గ్రహణ కరే; యది ఉచ్చ దశా హోనే పర నిచలీ దశా సమ్బన్ధీ ధర్మకే
సేవనమేం లగే తో ఉల్టా వికార హీ హోగా.
ప్రతిక్రమణాదికకో విష కహా హై. తథా జైసే అవ్రతీకో కరనే యోగ్య ప్రభావనాది ధర్మకార్య కహే
హైం, ఉన్హేం వ్రతీ హోకర కరే తో పాప హీ బాఁధేగా. వ్యాపారాది ఆరమ్భ ఛోడకర చైత్యాలయాది కార్యోంకా
అధికారీ హో యహ కైసే బనేగా? ఇసీప్రకార అన్యత్ర భీ జాననా.
ఊఁచే ధర్మకా గ్రహణ కరే తో మహాన దోష ఉత్పన్న హోగా. యహాఁ ఉదాహరణ
తథా భోజనాది విషయోంమేం ఆసక్త హో ఔర ఆరమ్భత్యాగాది ధర్మకో అంగీకార కరే తో దోష హీ
ఉత్పన్న హోగా. తథా జైసే వ్యాపారాది కరనేకా వికార తో ఛూటే నహీం ఔర త్యాగకే భేషరూప ధర్మ
అంగీకార కరే తో మహాన దోష ఉత్పన్న హోగా. ఇసీప్రకార అన్యత్ర జాననా.
ఉపదేశ తో వచనాత్మక హై తథా వచన ద్వారా అనేక అర్థ యుగపత్ నహీం కహే జాతే; ఇసలియే ఉపదేశ
తో ఏక హీ అర్థకీ ముఖ్యతాసహిత హోతా హై.
జినమతకా చిహ్న స్యాద్వాద హై ఔర ‘స్యాత్’ పదకా అర్థ ‘కథంచిత్’ హై; ఇసలియే జో ఉపదేశ హో
Page 291 of 350
PDF/HTML Page 319 of 378
single page version
ఉపదేశ కిస ప్రకార హై, కిస ప్రయోజన సహిత హై, కిస జీవకో కార్యకారీ హై? ఇత్యాది విచార
కరకే ఉసకా యథార్థ అర్థ గ్రహణ కరే. పశ్చాత్ అపనీ దశా దేఖే. జో ఉపదేశ జిసప్రకార
అపనేకో కార్యకారీ హో ఉసే ఉసీ ప్రకార ఆప అంగీకార కరే; ఔర జో ఉపదేశ జాననే యోగ్య
హీ హో తో ఉసే యథార్థ జాన లే. ఇసప్రకార ఉపదేశకే ఫలకో ప్రాప్త కరే.
జిసమేం సమఝే సో థోడా యా బహుత ఉపదేశకో గ్రహణ కరే, పరన్తు ముఝే యహ కార్యకారీ హై, యహ కార్యకారీ
నహీం హై
న హో తో ప్రయోజనకో తో నహీం భూలే; ఇతనీ సావధానీ అవశ్య హోనా చాహియే. జిసమేం అపనే హితకీ
హాని హో, ఉసప్రకార ఉపదేశకా అర్థ సమఝనా యోగ్య నహీం హై.
యహాఁ కోఈ ప్రశ్న కరే
ఆఠ సమయమేం ఛహ సౌ ఆఠ జీవ మోక్ష జాతే హైం
హోతే హైం. కరణానుయోగమేం దేవకీ ఆయు సాగరోంప్రమాణ ఔర దేవాంగనాకీ ఆయు పల్యోంప్రమాణ కహీ
హై.
హై; ఔరోంకే కథనకీ జైసే విధి మిలే వైసే మిలా లేనా. హజారోం ముని తీర్థంకరకే సాథ మోక్ష
గయే బతలాయే, వహాఁ యహ జాననా కి ఏక హీ కాలమేం ఇతనే మోక్ష నహీం గయే హైం, పరన్తు జహాఁ
తీర్థంకర గమనాది క్రియా మిటాకర స్థిర హుఏ, వహాఁ ఉనకే సాథ ఇతనే ముని తిష్ఠే, ఫి ర ఆగే-
పీఛే మోక్ష గయే. ఇసప్రకార ప్రథమానుయోగ ఔర కరణానుయోగకా విరోధ దూర హోతా హై. తథా దేవ-
దేవాంగనా సాథ ఉత్పన్న హుఏ, ఫి ర దేవాంగనానే చయకర బీచమేం అన్య పర్యాయేం ధారణ కీం, ఉనకా ప్రయోజన
Page 292 of 350
PDF/HTML Page 320 of 378
single page version
మిలానేసే విరోధ దూర హోతా హై. ఇసీప్రకార అన్యత్ర విధి మిలా లేనా.
అన్య ప్రకారసే లిఖీ హై ఇత్యాది; ఏకేన్ద్రియాదికో కహీం సాసాదన గుణస్థాన లిఖా, కహీం నహీం
లిఖా ఇత్యాది;
అర్థ అన్యథా భాసిత హుఆ ఉసకో ఐసే లిఖా; అథవా ఇస కాలమేం కితనే హీ జైనమతమేం భీ
కషాయీ హుఏ హైం సో ఉన్హోంనే కోఈ కారణ పాకర అన్యథా కథన లిఖే హైం. ఇసప్రకార అన్యథా
కథన హుఏ, ఇసలియే జైనశాస్త్రోంమేం విరోధ భాసిత హోనే లగా.
హుఆ కథన ప్రమాణ కరనా. తథా జినమతకే బహుత శాస్త్ర హైం ఉనకీ ఆమ్నాయ మిలానా. జో
కథన పరమ్పరా ఆమ్నాయసే మిలే ఉస కథనకో ప్రమాణ కరనా. ఇస ప్రకార విచార కరనే పర భీ
సత్య-అసత్యకా నిర్ణయ న హో సకే తో ‘జైసే కేవలీకో భాసిత హుఏ హైం వైసే ప్రమాణ హైం’ ఐసా
మాన లేనా, క్యోంకి దేవాదికకా వ తత్త్వోంకా నిర్ధార హుఏ బినా తో మోక్షమార్గ హోతా నహీం హై.
ఉసకా తో నిర్ధార భీ హో సకతా హై, ఇసలియే కోఈ ఉనకా స్వరూప విరుద్ధ కహే తో ఆపకో
హీే భాసిత హో జాయేగా. తథా అన్య కథనకా నిర్ధార న హో, యా సంశయాది రహేం, యా అన్యథా
భీ జానపనా హో జాయే; ఔర కేవలీకా కహా ప్రమాణ హై
ఔర అన్యమతమేం ఐసే కథనకో తుమ దోష లగాతే హో? యహ తో తుమ్హేం రాగ-ద్వేష హై?
హీ హై. అబ, జినమతమేం తో ఏక రాగాది మిటానేకా ప్రయోజన హై; ఇసలియే కహీఁ బహుత రాగాది
ఛుడాకర థోడే రాగాది కరానేకే ప్రయోజనకా పోషణ కియా హై, కహీం సర్వ రాగాది మిటానేకే ప్రయోజనకా