Page 313 of 350
PDF/HTML Page 341 of 378
single page version
జాతా, ఇసలియే ఉస లక్షణమేం అతివ్యాప్తి దూషణ నహీం లగతా.
వ కేవల జీవకా హీ శ్రద్ధాన హోనే పర సమ్యక్త్వ హోతా హై, సాతోంకే శ్రద్ధానకా నియమ హోతా తో
ఐసా కిసలియే లిఖతే?
ఐసా ఉపాయ కరతా హై? సంవర-నిర్జరాకే శ్రద్ధాన బినా రాగాదిక రహిత హోకర స్వరూపమేం ఉపయోగ
లగానేకా కిసలియే ఉద్యమ రఖతా హై? ఆస్రవ-బన్ధకే శ్రద్ధాన బినా పూర్వ-అవస్థాకో కిసలియే
ఛోడతా హై? ఇసలియే ఆస్రవాదికకే శ్రద్ధానరహిత ఆపాపరకా శ్రద్ధాన కరనా సమ్భవిత నహీం హై.
తథా యది ఆస్రవాదికకే శ్రద్ధాన సహిత హోతా హై, తో స్వయమేవ హీ సాతోం తత్త్వోంకే శ్రద్ధానకా
నియమ హుఆ. తథా కేవల ఆత్మాకా నిశ్చయ హై, సో పరకా పరరూప శ్రద్ధాన హుఏ బినా ఆత్మాకా
శ్రద్ధాన నహీం హోతా, ఇసలియే అజీవకా శ్రద్ధాన హోనే పర హీ జీవకా శ్రద్ధాన హోతా హై. తథా
Page 314 of 350
PDF/HTML Page 342 of 378
single page version
హీ శ్రద్ధానకా నియమ జాననా.
శ్రద్ధాన నహీం హోతా; ఉస శుద్ధ-అశుద్ధ అవస్థాకీ పహిచాన ఆస్రవాదికకీ పహిచానసే హోతీ హై.
తథా ఆస్రవాదికకే శ్రద్ధాన బినా ఆపాపరకా శ్రద్ధాన వ కేవల ఆత్మాకా శ్రద్ధాన కార్యకారీ భీ
నహీం హై; క్యోంకి శ్రద్ధాన కరో యా న కరో, ఆప హై సో ఆప హై హీ, పర హై సో పర హై. తథా
ఆస్రవాదికకా శ్రద్ధాన హో తో ఆస్రవ-బన్ధకా అభావ కరకే సంవర
ఇసలియే ఆస్రవాదికకే శ్రద్ధానసహిత ఆపాపరకా జాననా వ ఆపకా జాననా కార్యకారీ హై.
హోఓ
ఆపాపరకా వ ఆత్మాకా శ్రద్ధాన హోతా హీ హోతా హై
హై వ అపనే ఆత్మాకో హీ భాతా హై, ఉసకే ప్రయోజనకీ సిద్ధి హోతీ హై; ఇసలియే ముఖ్యతాసే
భేదవిజ్ఞానకో వ ఆత్మజ్ఞానకో కార్యకారీ కహా హై.
Page 315 of 350
PDF/HTML Page 343 of 378
single page version
కేవల జాననేసే హీ మానకో బఢాతా హై; రాగాదిక నహీం ఛోడతా, తబ ఉసకా కార్య కైసే సిద్ధ
హోగా? తథా నవతత్త్వ సంతతికా ఛోడనా కహా హై; సో పూర్వమేం నవతత్త్వకే విచారసే సమ్యగ్దర్శన హుఆ,
పశ్చాత్ నిర్వికల్ప దశా హోనేకే అర్థ నవతత్త్వోంకే భీ వికల్ప ఛోడనేకీ చాహ కీ. తథా జిసకే
పహలే హీ నవతత్త్వోంకా విచార నహీం హై, ఉసకో వహ వికల్ప ఛోడనేకా క్యా ప్రయోజన హై? అన్య
అనేక వికల్ప ఆపకే పాయే జాతే హైం ఉన్హీంకా త్యాగ కరో.
లక్షణ యహ నహీం హై; క్యోంకి ద్రవ్యలింగీ ముని ఆది వ్యవహారధర్మకే ధారక మిథ్యాదృష్టియోంకే భీ ఐసా
శ్రద్ధాన హోతా హై.
వ్రతోంకో అన్వయరూప కారణ జానకర కారణమేం కార్యకా ఉపచార కరకే ఇనకో చారిత్ర కహా హై.
ఉసీ ప్రకార అరహన్త దేవాదికకా శ్రద్ధాన హోనే పర తో సమ్యక్త్వ హో యా న హో; పరన్తు
అరహన్తాదికకా శ్రద్ధాన హుఏ బినా తత్త్వార్థశ్రద్ధానరూప సమ్యక్త్వ కదాచిత్ నహీం హోతా; ఇసలియే
అరహన్తాదికకే శ్రద్ధానకో అన్వయరూప కారణ జానకర కారణమేం కార్యకా ఉపచార కరకే ఇస
శ్రద్ధానకో సమ్యక్త్వ కహా హై. ఇసీసే ఇసకా నామ వ్యవహార-సమ్యక్త్వ హై.
పహిచాన సహిత శ్రద్ధాన నహీం హోతా. తథా జిసకే సచ్చే అరహన్తాదికకే స్వరూపకా శ్రద్ధాన హో,
ఉసకే తత్త్వశ్రద్ధాన హోతా హీ హోతా హై; క్యోంకి అరహన్తాదికకా స్వరూప పహిచాననేసే జీవ-అజీవ-
ఆస్రవాదికకీ పహిచాన హోతీ హై.
Page 316 of 350
PDF/HTML Page 344 of 378
single page version
హై, ఐసా నియమ సమ్భవ నహీం హై?
ఉత్కృష్ట మానే వహ ఉసకే లక్ష్యకో ఉత్కృష్ట మానే హీ మానే; ఇసలియే ఉనకో భీ సర్వోత్కృష్ట మానా
ఔరకో నహీం మానా; వహీ దేవకా శ్రద్ధాన హుఆ. తథా మోక్షకే కారణ సంవర-నిర్జరా హైం, ఇసలియే
ఇనకో భీ ఉత్కృష్ట మానతా హై; ఔర సంవర-నిర్జరాకే ధారక ముఖ్యతః ముని హైం, ఇసలియే మునికో
ఉత్తమ మానా ఔరకో నహీం మానా; వహీ గురుకా శ్రద్ధాన హుఆ. తథా రాగాదిక రహిత భావకా
నామ అహింసా హై, ఉసీకో ఉపాదేయ మానతే హైం ఔరకో నహీం మానతే; వహీ ధర్మకా శ్రద్ధాన హుఆ.
ఇస ప్రకార తత్త్వశ్రద్ధానమేం గర్భిత అరహన్తదేవాదికకా శ్రద్ధాన హోతా హై. అథవా జిస నిమిత్తసే
ఇసకే తత్త్వార్థశ్రద్ధాన హోతా హై, ఉస నిమిత్తసే అరహన్తదేవాదికకా భీ శ్రద్ధాన హోతా హై. ఇసలియే
సమ్యక్త్వమేం దేవాదికకే శ్రద్ధానకా నియమ హై.
అరహన్తాదికకా శ్రద్ధాన హో, ఉసకే తత్త్వశ్రద్ధాన హోతా హై
యథార్థ నహీం పహిచానతా, ఇసలియే సచ్చా శ్రద్ధాన భీ నహీం హోతా; క్యోంకి జీవ-అజీవ జాతి
పహిచానే బినా అరహన్తాదికకే ఆత్మాశ్రిత గుణోంకో వ శరీరాశ్రిత గుణోంకో భిన్న-భిన్న నహీం
జానతా. యది జానే తో అపనే ఆత్మాకో పరద్రవ్యసే భిన్న కైసే న మానే? ఇసలియే ప్రవచనసారమేం
ఐసా కహా హై :
లౌకిక అతిశయాదిసే అరహన్తకా, తపశ్చరణాదిసే గురుకా ఔర పరజీవోంకీ అహింసాదిసే ధర్మకీ
Page 317 of 350
PDF/HTML Page 345 of 378
single page version
తత్త్వశ్రద్ధాన హోనే పర హీ జానా జాతా హై; ఇసలియే జిసకే సచ్చా అరహన్తాదికకా శ్రద్ధాన హో
ఉసకే తత్త్వశ్రద్ధాన హోతా హీ హోతా హై
యహాఁ ప్రశ్న హై కి సచ్చా తత్త్వార్థశ్రద్ధాన వ ఆపాపరకా శ్రద్ధాన వ ఆత్మశ్రద్ధాన వ దేవ-
సో జానీ; పరన్తు అన్య-అన్య ప్రకార లక్షణ కహనేకా ప్రయోజన క్యా?
శ్రద్ధాన కరనా హై. తథా ఆస్రవాదికకే శ్రద్ధానకా ప్రయోజన రాగాదిక ఛోడనా హై, సో ఆపాపరకా
భిన్న శ్రద్ధాన హోనే పర పరద్రవ్యమేం రాగాది న కరనేకా శ్రద్ధాన హోతా హై. ఇసప్రకార తత్త్వార్థశ్రద్ధానకా
ప్రయోజన ఆపాపరకే భిన్న శ్రద్ధానసే సిద్ధ హోతా జానకర ఇస లక్షణకో కహా హై.
తత్త్వశ్రద్ధానకా కారణ హై. సో బాహ్య కారణకీ ప్రధానతాసే కుదేవాదికకా శ్రద్ధాన ఛుడాకర
సుదేవాదికకా శ్రద్ధాన కరానేకే అర్థ దేవ-గురు-ధర్మకే శ్రద్ధానకో ముఖ్య లక్షణ కహా హై.
యహాఁ ప్రశ్న హై కి యహ చార లక్షణ కహే, ఉనమేం యహ జీవ కిస లక్షణకో అంగీకార కరే?
సమాధానః
Page 318 of 350
PDF/HTML Page 346 of 378
single page version
స్వరూప విచారతా హై. ఇస ప్రకార జ్ఞానమేం తో నానాప్రకార విచార హోతే హైం, పరన్తు శ్రద్ధానమేం సర్వత్ర
పరస్పర సాపేక్షపనా పాయా జాతా హై. తత్త్వవిచార కరతా హై తో భేదవిజ్ఞానకే అభిప్రాయ సహిత
కరతా హై ఔర భేదవిజ్ఞాన కరతా హై తో తత్త్వవిచారాదికే అభిప్రాయ సహిత కరతా హై. ఇసీ
ప్రకార అన్యత్ర భీ పరస్పర సాపేక్షపనా హై; ఇసలియే సమ్యగ్దృష్టికే శ్రద్ధానమేం చారోం హీ లక్షణోంకా
అంగీకార హై.
నహీం మానతా, ఉనకే నామ-భేదాదికకో సీఖతా హై
పర్యాయమేం అహంబుద్ధి హై ఔర వస్త్రాదికమేం పరబుద్ధి హై, వైసే ఆత్మామేం అహంబుద్ధి ఔర శరీరాదిమేం పరబుద్ధి
నహీం హోతీ. తథా ఆత్మాకా జినవచనానుసార చింతవన కరే; పరన్తు ప్రతీతిరూప ఆపకా ఆపరూప
శ్రద్ధాన నహీం కరతా హై. తథా అరహన్తదేవాదికకే సివా అన్య కుదేవాదికకో నహీం మానతా; పరన్తు
ఉనకే స్వరూపకో యథార్థ పహిచానకర శ్రద్ధాన నహీం కరతా
లే. తథా ఇస అనుక్రమకా ఉల్లంఘన కరకే
హై; అథవా తత్త్వవిచారమేం భీ ఉపయోగ నహీం లగాతా, ఆపాపరకా భేదవిజ్ఞానీ హుఆ రహతా హై; అథవా
ఆపాపరకా భీ ఠీక నిర్ణయ నహీం కరతా ఔర అపనేకో ఆత్మజ్ఞానీ మానతా హై. సో సబ చతురాఈకీ
బాతేం హైం, మానాదిక కషాయకే సాధన హైం, కుఛ భీ కార్యకారీ నహీం హైం. ఇసలియే జో జీవ అపనా
భలా కరనా చాహే, ఉసే జబ తక సచ్చే సమ్యగ్దర్శనకీ ప్రాప్తి న హో, తబ తక ఇనకో భీ అనుక్రమసే
హీ అంగీకార కరనా.
హోతా హై, తథా మోక్షమార్గకే విఘ్న కరనేవాలే కుదేవాదికకా నిమిత్త దూర హోతా హై, మోక్షమార్గకా సహాయక
అరహన్తదేవాదికకా నిమిత్త మిలతా హై; ఇసలియే పహలే దేవాదికకా శ్రద్ధాన కరనా. ఫి ర జినమతమేం
Page 319 of 350
PDF/HTML Page 347 of 378
single page version
శ్రద్ధానకీ ప్రాప్తి హోతీ హై. ఫి ర ఆపాపరకా భిన్నపనా జైసే భాసిత హో వైసే విచార కరతా రహే;
క్యోంకి ఇస అభ్యాససే భేదవిజ్ఞాన హోతా హై. ఫి ర ఆపమేం అపనత్వ మాననేకే అర్థ స్వరూపకా విచార
కరతా రహే; క్యోంకి ఇస అభ్యాససే ఆత్మానుభవకీ ప్రాప్తి హోతీ హై.
దర్శనమోహ మన్ద హోతా జాయే తబ కదాచిత్ సచ్చే సమ్యగ్దర్శనకీ ప్రాప్తి హోతీ హై. పరన్తు ఐసా నియమ
తో హై నహీం; కిసీ జీవకే కోఈ ప్రబల విపరీత కారణ బీచమేం హో జాయే తో సమ్యగ్దర్శనకీ ప్రాప్తి
నహీం హోతీ; పరన్తు ముఖ్యరూపసే బహుత జీవోంకే తో ఇస అనుక్రమసే కార్యసిద్ధి హోతీ హై; ఇసలియే ఇనకో
ఇసప్రకార అంగీకార కరనా. జైసే
సమ్యక్త్వకా అర్థీ ఇన కారణోంకో మిలాయే, పశ్చాత్ బహుత జీవోంకే తో సమ్యక్త్వకీ ప్రాప్తి హోతీ హీ
హై; కిసీకో న హో తో నహీం భీ హో. పరన్తు ఇసే తో అపనేసే బనే వహ ఉపాయ కరనా.
యహాఁ ప్రశ్న హై కి సమ్యక్త్వకే లక్షణ తో అనేక ప్రకార కహే, ఉనమేం తుమనే తత్త్వార్థ-శ్రద్ధాన
హోతా, ఇసలియే లక్షణకో ముఖ్య కియా హై. వహీ బతలాతే హైంః
స్వరూప భాసిత న హో, తబ మోక్షమార్గ ప్రయోజనకీ సిద్ధి న హో; వ జీవాదికకా శ్రద్ధాన హుఏ
బినా ఇసీ శ్రద్ధానమేం సన్తుష్ట హోకర అపనేకో సమ్యక్త్వీ మానే; ఏక కుదేవాదికసే ద్వేష తో రఖే,
అన్య రాగాది ఛోడనేకా ఉద్యమ న కరే;
ప్రయోజనకీ సిద్ధి న హో; వ ఆస్రవాదికకా శ్రద్ధాన హుఏ బినా ఇతనా హీ జాననేమేం సన్తుష్ట హోకర
అపనేకో సమ్యక్త్వీ మానే, స్వచ్ఛన్ద హోకర రాగాది ఛోడనేకా ఉద్యమ న కరే;
Page 320 of 350
PDF/HTML Page 348 of 378
single page version
న హో, తబ మోక్షమార్గ ప్రయోజనకీ సిద్ధి న హో; వ జీవాదికకే విశేష వ ఆస్రవాదికకే స్వరూపకా
శ్రద్ధాన హుఏ బినా ఇతనే హీ విచారసే అపనేకో సమ్యక్త్వీ మానే, స్వచ్ఛన్ద హోకర రాగాది ఛోడనేకా
ఉద్యమ న కరే.
తథా తత్త్వార్థశ్రద్ధాన లక్షణమేం జీవ-అజీవాదికకా వ ఆస్రవాదికకా శ్రద్ధాన హోతా హై,
తథా యహ శ్రద్ధాన హోనే పర సమ్యక్త్వ హోతా హై, పరన్తు యహ సన్తుష్ట నహీం హోతా. ఆస్రవాదికకా
శ్రద్ధాన హోనేసే రాగాది ఛోడకర మోక్షకా ఉద్యమ రఖతా హై. ఇసకే భ్రమ ఉత్పన్న నహీం హోతా. ఇసలియే
తత్త్వార్థశ్రద్ధాన లక్షణకో ముఖ్య కియా హై.
తత్త్వార్థశ్రద్ధానకా గర్భితపనా విశేష బుద్ధిమాన హోం ఉన్హీంకో భాసిత హోతా హై, తుచ్ఛబుద్ధియోంకో నహీం
భాసిత హోతా; ఇసలియే తత్త్వార్థశ్రద్ధాన లక్షణకో ముఖ్య కియా హై.
విపరీతాభినివేశకే భీ కారణ హో జాయేం.
నిశ్చయ హై. తథా విపరీతాభినివేశ రహిత శ్రద్ధానకో కారణభూత శ్రద్ధాన సో వ్యవహారసమ్యక్త్వ హై,
క్యోంకి కారణమేం కార్యకా ఉపచార కియా హై, సో ఉపచారకా హీ నామ వ్యవహార హై.
Page 321 of 350
PDF/HTML Page 349 of 378
single page version
నిశ్చయసమ్యక్త్వ హై ఔర దేవ-గురు-ధర్మాదికకా శ్రద్ధాన హై, సో వ్యవహారసమ్యక్త్వ హై.
తథా మిథ్యాదృష్టి జీవకే దేవ-గురు-ధర్మాదికకా శ్రద్ధాన ఆభాసమాత్ర హోతా హై ఔర ఇసకే
వ్యవహారసమ్యక్త్వ భీ ఆభాసమాత్ర హై; క్యోంకి ఇసకే దేవ-గురు-ధర్మాదికకా శ్రద్ధాన హై సో
విపరీతాభినివేశకే అభావకో సాక్షాత్ కారణ నహీం హుఆ. కారణ హుఏ బినా ఉపచార సమ్భవ
నహీం హై; ఇసలియే సాక్షాత్ కారణ-అపేక్షా వ్యవహారసమ్యక్త్వ భీ ఇసకే సమ్భవ నహీం హై.
కారణ హై. తథా కారణమేం కార్యకా ఉపచార సమ్భవ హై; ఇసలియే ముఖ్యరూప పరమ్పరా కారణ-అపేక్షా
మిథ్యాదృష్టికే భీ వ్యవహారసమ్యక్త్వ కహా జాతా హై.
కహా హై సో కిస ప్రకార హై?
ఉనకే విచారకీ ముఖ్యతా హై; జో జ్ఞానమేం జీవాదిక తత్త్వోంకా విచార కరే, ఉసే తత్త్వశ్రద్ధానీ కహతే
హైం. ఇస ప్రకార ముఖ్యతా పాయీ జాతీ హై. సో యహ దోనోం కిసీ జీవకో సమ్యక్త్వకే కారణ తో హోతే
హైం, పరన్తు ఇనకా సద్భావ మిథ్యాదృష్టికే భీ సమ్భవ హై; ఇసలియే ఇనకో వ్యవహారసమ్యక్త్వ కహా హై.
విపరీతాభినివేశ నహీం హోతా; ఇసలియే భేదవిజ్ఞానీకో వ ఆత్మజ్ఞానీకో సమ్యగ్దృష్టి కహతే హైం.
ఇసప్రకార ముఖ్యతాసే ఆపాపరకా శ్రద్ధాన వ ఆత్మశ్రద్ధాన సమ్యగ్దృష్టికే హీ పాయా జాతా హై; ఇసలియే
ఇనకో నిశ్చయసమ్యక్త్వ కహా.
Page 322 of 350
PDF/HTML Page 350 of 378
single page version
కహా. అన్య సర్వ సమ్యక్త్వకో నిమిత్తమాత్ర హైం వ భేద-కల్పనా కరనే పర ఆత్మా ఔర సమ్యక్త్వకే
భిన్నతా కహీ జాతీ హై; ఇసలియే అన్య సర్వ వ్యవహార కహే హైం
తథా అన్య నిమిత్తాది అపేక్షా ఆజ్ఞాసమ్యక్త్వాది సమ్యక్త్వకే దస భేద కియే హైం.
వహ ఆత్మానుశాసనమేం కహా హైః
జినాజ్ఞా మాననేసే పశ్చాత్ జో తత్త్వశ్రద్ధాన హుఆ సో ఆజ్ఞాసమ్యక్త్వ హై. ఇసీ ప్రకార నిర్గ్రన్థమార్గకే
అవలోకనమేం తత్త్వశ్రద్ధాన హో సో మార్గసమ్యక్త్వ హై
ప్రతిపాదన కరనేవాలా జో ఆచారసూత్ర, ఉసే సునకర జో శ్రద్ధాన కరనా హో ఉసే భలే ప్రకార సూత్రదృష్టి కహీ హై, యహ
సూత్రసమ్యక్త్వ హై. తథా బీజ జో గణితజ్ఞానకే కారణ ఉనకే ద్వారా దర్శనమోహకే అనుపమ ఉపశమకే బలసే, దుష్కర
హై జాననేకీ గతి జిసకీ ఐసా పదార్థోంకా సమూహ, ఉసకీ హుఈ హై ఉపలబ్ధి అర్థాత్ శ్రద్ధానరూప పరిణతి జిసకే,
ఐసా జో కరణానుయోగకా జ్ఞానీ భవ్య, ఉసకే బీజదృష్టి హోతీ హై, యహ బీజసమ్యక్త్వ జాననా. తథా పదార్థోంకో
సంక్షేపపనేసే జానకర జో శ్రద్ధాన హుఆ సో భలీ సంక్షేపదృష్టి హై, యహ సంక్షేపసమ్యక్త్వ జాననా. ద్వాదశాంగవాణీకో
సునకర కీ గఈ జో రుచి
Page 323 of 350
PDF/HTML Page 351 of 378
single page version
కహతే హైం.
వహాఁ సర్వత్ర సమ్యక్త్వకా స్వరూప తత్త్వార్థశ్రద్ధాన హీ జాననా.
తథా సమ్యక్త్వకే తీన భేద కియే హైంః
ఉత్పన్న హో, ఉసే ప్రథమోపశమసమ్యక్త్వ కహతే హైం.
ఉపశమసమ్యక్త్వకో ప్రాప్త హో, వహాఁ ఉస సమ్యక్త్వకే కాలమేం మిథ్యాత్వకే పరమాణుఓంకో మిశ్రమోహనీయరూప
వ సమ్యక్త్వమోహనీయరూప పరిణమిత కరతా హై తబ తీన ప్రకృతియోంకీ సత్తా హోతీ హై; ఇసలియే అనాది
మిథ్యాదృష్టికే ఏక మిథ్యాత్వప్రకృతికీ సత్తా హై, ఉసీకా ఉపశమ హోతా హై. తథా సాది మిథ్యాదృష్టికే
కిసీకే తీన ప్రకృతియోం కీ సత్తా హై, కిసీకే ఏకకీ హీ సత్తా హై. జిసకే సమ్యక్త్వకాలమేం
తీనకీ సత్తా హుఈ థీ వహ సత్తా పాయీ జాయే, ఉసకే తీనకీ సత్తా హై ఔర జిసకే మిశ్రమోహనీయ,
సమ్యక్త్వమోహనీయకీ ఉద్వేలనా హో గఈ హో, ఉనకే పరమాణు మిథ్యాత్వరూప పరిణమిత హో గయే హోం,
ఉసకే ఏక మిథ్యాత్వకీ సత్తా హై; ఇసలియే సాది మిథ్యాదృష్టికే తీన ప్రకృతియోంకా వ ఏక ప్రకృతికా
ఉపశమ హోతా హై.
ఆనే యోగ్య నిషేకరూప కియే. తథా అనివృత్తికరణమేం హీ కియే ఉపశమ విధానసే జో ఉస కాలకే
పశ్చాత్ ఉదయ ఆనే యోగ్య నిషేక థే, వే ఉదీరణారూప హోకర ఇస కాలమేం ఉదయ న ఆ సకేం
ఐసే కియే.
Page 324 of 350
PDF/HTML Page 352 of 378
single page version
ఉపశమ హోతా హై, క్యోంకి ఇసకే తీనకీ హీ సత్తా పాయీ జాతీ హై. యహాఁ భీ అన్తరకరణ విధానసే
వ ఉపశమ విధానసే ఉనకే ఉదయకా అభావ కరతా హై, వహీ ఉపశమ హై. సో యహ
ద్వితీయోపశమసమ్యక్త్వ సప్తమాది గ్యారహవేం గుణస్థాన పర్యన్త హోతా హై. గిరతే హుఏ కిసీకే ఛట్ఠే,
పాఁచవేం ఔర చౌథే భీ రహతా హై
రహతా హై. పశ్చాత్ దర్శనమోహకా ఉదయ ఆతా హై
తథా జహాఁ దర్శనమోహకీ తీన ప్రకృతియోంమేం సమ్యక్త్వమోహనీయకా ఉదయ హో, అన్య దోకా ఉదయ
హోతా హై వ సాదిమిథ్యాదృష్టికే మిథ్యాత్వగుణస్థానసే వ మిశ్రగుణస్థానసే భీ ఇసకీ ప్రాప్తి హోతీ హై.
సమ్యక్త్వమోహనీయ ప్రకృతి దేశఘాతీ హై; ఇసకా ఉదయ హోనే పర భీ సమ్యక్త్వకా ఘాత నహీం హోతా.
కించిత్ మలినతా కరే, మూలఘాత న కర సకే, ఉసీకా నామ దేశఘాతీ హై.
నిషేకోంకీ సత్తా పాయీ జాయే వహీ ఉపశమ హై ఔర సమ్యక్త్వమోహనీయకా ఉదయ పాయా జాతా హై, ఐసీ
దశా జహాఁ హో సో క్షయోపశమ హై; ఇసలియే సమలతత్త్వార్థశ్రద్ధాన హో వహ క్షయోపశమసమ్యక్త్వ హై.
అరహన్తదేవాదిమేం
ఉదాహరణ వ్యవహారమాత్ర బతలాయే, పరన్తు నియమరూప నహీం హైం. క్షయోపశమసమ్యక్త్వమేం జో నియమరూప
కోఈ మల లగతా హై సో కేవలీ జానతే హైం. ఇతనా జాననా కి ఇసకే తత్త్వార్థశ్రద్ధానమేం కిసీ
ప్రకారసే సమలపనా హోతా హై, ఇసలియే యహ సమ్యక్త్వ నిర్మల నహీం హై. ఇస క్షయోపశమసమ్యక్త్వకా
ఏక హీ ప్రకార హై, ఇసమేం కుఛ భేద నహీం హై.
Page 325 of 350
PDF/HTML Page 353 of 378
single page version
మిశ్రమోహనీయకా భీ క్షయ కరతా హై వహాఁ సమ్యక్త్వమోహనీయకీ హీ సత్తా రహతీ హై. పశ్చాత్
సమ్యక్త్వమోహనీయకీ కాణ్డకఘాతాది క్రియా నహీం కరతా, వహాఁ కృతకృత్యవేదకసమ్యగ్దృష్టి నామ పాతా
హై
వహాఁ వేదక నామ పాతా హై. సో కథనమాత్ర దో నామ హైం, స్వరూపమేం భేద నహీం హై. తథా యహ
క్షయోపశమసమ్యక్త్వ చతుర్థాది సప్తమగుణస్థాన పర్యన్త పాయా జాతా హై.
తథా తీనోం ప్రకృతియోంకే సర్వథా సర్వ నిషేకోంకా నాశ హోనే పర అత్యన్త నిర్మల
సమ్యగ్దృష్టికో ఇసకీ ప్రాప్తి హోతీ హై.
కరే;
రహే తబ కృతకృత్యవేదకసమ్యగ్దృష్టి హో. తథా అనుక్రమసే ఇన నిషేకోంకా నాశ కరకే క్షాయికసమ్యగ్దృష్టి
హోతా హై.
ఐసే తీన భేద సమ్యక్త్వకే హైం.
తథా అనన్తానుబన్ధీ కషాయకీ సమ్యక్త్వ హోనే పర దో అవస్థాఏఁ హోతీ హైం. యా తో
Page 326 of 350
PDF/HTML Page 354 of 378
single page version
జీవకే అప్రశస్త ఉపశమ హోతా హై వ కిసీకే విసంయోజన హోతా హై. తథా క్షాయికసమ్యక్త్వ హై
సో పహలే అనన్తానుబన్ధీకా విసంయోజన హోనే పర హీ హోతా హై.
ఉసకీ సత్తాకా సద్భావ హోతా హై ఔర క్షాయికసమ్యగ్దృష్టి మిథ్యాత్వమేం ఆతా నహీం హై, ఇసలియే ఉసకే
అనన్తానుబన్ధీకీ సత్తా కదాచిత్ నహీం హోతీ.
సో పరమార్థసే హై తో ఐసా హీ, పరన్తు అనన్తానుబన్ధీకే ఉదయసే జైసే క్రోధాదిక హోతే హైం వైసే
క్రోధాదిక సమ్యక్త్వ హోనే పర నహీం హోతే
ఉదయ నహీం హోతా, ఇసలియే ఉపచారసే ఏకేన్ద్రియప్రకృతికో భీ త్రసపనేకా ఘాతకపనా కహా జాయే
తో దోష నహీం హై. ఉసీ ప్రకార సమ్యక్త్వకా ఘాతక తో దర్శనమోహ హై, పరన్తు సమ్యక్త్వ హోనే పర
అనన్తానుబన్ధీ కషాయోంకా భీ ఉదయ నహీం హోతా, ఇసలియే ఉపచారసే అనన్తానుబంధీకే భీ సమ్యక్త్వకా
ఘాతకపనా కహా జాయే తో దోష నహీం హై.
Page 327 of 350
PDF/HTML Page 355 of 378
single page version
యుగపత్ హోతా హై. వహాఁ చారోంకే ఉత్కృష్ట స్పర్ద్ధక సమాన కహే హైం.
ఉదయ హో, వైసా ఉసకే జానే పర నహీం హోతా. తథా జైసా ప్రత్యాఖ్యానకే సంజ్వలనకా ఉదయ హో,
వైసా కేవల సంజ్వలనకా ఉదయ నహీం హోతా. ఇసలియే అనన్తానుబన్ధీకే జానే పర కుఛ కషాయోంకీ
మన్దతా తో హోతీ హై, పరన్తు ఐసీ మన్దతా నహీం హోతీ జిసమేం కోఈ చారిత్ర నామ ప్రాప్త కరే. క్యోంకి
కషాయోంకే అసంఖ్యాత లోకప్రమాణ స్థాన హైం; ఉనమేం సర్వత్ర పూర్వస్థానసే ఉత్తరస్థానమేం మన్దతా పాయీ
జాతీ హై; పరన్తు వ్యవహారసే ఉన స్థానోంమేం తీన మర్యాదాఏఁ కీం. ఆదికే బహుత స్థాన తో అసంయమరూప
కహే, ఫి ర కితనే హీ దేశసంయమరూప కహే, ఫి ర కితనే హీ సకలసంయమరూప కహే. ఉనమేం ప్రథమ
గుణస్థానసే లేకర చతుర్థ గుణస్థాన పర్యన్త జో కషాయకే స్థాన హోతే హైం వే సర్వ అసంయమకే హీ
హోతే హైం. ఇసలియే కషాయోంకీ మన్దతా హోనే పర భీ చారిత్ర నామ నహీం పాతే హైం.
హై. సో అసంయతమేం ఐసే కషాయ ఘటతీ నహీం హైం, ఇసలియే యహాఁ అసంయమ కహా హై. కషాయోంకా
అధిక
అసంయమకీ సమానతా నహీం జాననా.
వహ తో రోగ అవస్థామేం నహీం హుఈ. యహాఁ మనుష్యకా హీ ఆయు హై. ఉసీ ప్రకార సమ్యక్త్వీకే
సమ్యక్త్వకే నాశకా కారణ అనన్తానుబన్ధీకా ఉదయ ప్రగట హుఆ, ఉసే సమ్యక్త్వకా విరోధక సాసాదన
కహా. తథా సమ్యక్త్వకా అభావ హోనే పర మిథ్యాత్వ హోతా హై, వహ తో సాసాదనమేం నహీం హుఆ.
యహాఁ ఉపశమసమ్యక్త్వకా హీ కాల హై
Page 328 of 350
PDF/HTML Page 356 of 378
single page version
సమ్యక్త్వమార్గణాసే జీవకా విచార కరనే పర ఛహ భేద కహే హైం.
తథా మిథ్యాత్వసమ్యక్త్వ కహనా హీ అశుద్ధ హై. జైసే సంయమమార్గణామేం అసంయమ కహా, భవ్యమార్గణామేం
అభవ్య కహా, ఉసీ ప్రకార సమ్యక్త్వమార్గణామేం మిథ్యాత్వ కహా హై. మిథ్యాత్వకో సమ్యక్త్వకా భేద
నహీం జాననా. సమ్యక్త్వ-అపేక్షా విచార కరనే పర కితనే హీ జీవోంకే సమ్యక్త్వకా అభావ భాసిత
హో, వహాఁ మిథ్యాత్వ పాయా జాతా హై
హైం, ఐసా జాననా.
హోతే హైం, తబ ఇసకే తత్త్వశ్రద్ధానకీ ప్రాప్తి హోతీ హై
ఇసప్రకార సమ్యగ్దర్శనకా స్వరూప కహా.
అభావ సో నిర్విచికిత్సత్వ హై. తథా తత్త్వోంమేం వ దేవాదికమేం అన్యథా ప్రతీతిరూప మోహకా అభావ
సో అమూఢదృష్టిత్వ హై. తథా ఆత్మధర్మకా వ జినధర్మకా బఢానా ఉసకా నామ ఉపబృంహణ హై, ఇసీ
అంగకా నామ ఉపగూహన భీ కహా జాతా హై; వహాఁ ధర్మాత్మా జీవోంకే దోష ఢఁకనా
హై. తథా అపనే స్వరూపకీ వ జినధర్మకీ మహిమా ప్రగట కరనా సో ప్రభావనా హై. తథా స్వరూపమేం
Page 329 of 350
PDF/HTML Page 357 of 378
single page version
యహాఁ ప్రశ్న హై కి కితనే హీ సమ్యక్త్వీ జీవోంకే భీ భయ, ఇచ్ఛా, గ్లాని ఆది పాయే
కైసే కహతే హో?
పరన్తు ఉన అంగోం బినా వహ శోభాయమాన సకల కార్యకారీ నహీం హోతా. ఉసీ ప్రకార సమ్యక్త్వకే
నిఃశంకితాది అంగ కహే జాతే హైం; వహాఁ కోఈ సమ్యక్త్వీ ఐసా భీ హో జిసకే నిఃశంకితత్వాదిమేం
కోఈ అంగ న హో; వహాఁ ఉసకే సమ్యక్త్వ తో కహా జాతా హై, పరన్తు ఇన అంగోంకే బినా వహ నిర్మల
సకల కార్యకారీ నహీం హోతా. తథా జిసప్రకార బన్దరకే భీ హస్త-పాదాది అంగ హోతే హైం, పరన్తు
జైసే మనుష్యకే హోతే హైం వైసే నహీం హోతే; ఉసీప్రకార మిథ్యాదృష్టియోంకే భీ వ్యవహారరూప నిఃశంకితాదిక
అంగ హోతే హైం, పరన్తు జైసే నిశ్చయకీ సాపేక్షతా-సహిత సమ్యక్త్వీకే హోతే హైం వైసే నహీం హోతే.
సర్వథా నాశ నహీం హోతా, వహాఁ సమ్యక్త్వ మలిన హీ హోతా హై
Page 330 of 350
PDF/HTML Page 358 of 378
single page version
అంక ౨౫౩-౫౪మేం దియా థా. ఉసీమేంసే శురూకా అంశ యహాఁ దియా జాతా హై.]
సంక్షిప్తరూపసే సమాధిమరణకా యహీ వర్ణన హై. విశేషరూపసే కథన ఆగే కియా జా రహా హై.
హోతా హై, జిసప్రకార వహ సోయా హుఆ సింహ సావధాన హోతా హై
నికలో. జబ తక బైరియోంకా సమూహ దూర హై తబ తక తుమ తైయార హో జాఓ ఔర బైరియోంకీ ఫౌజకో
జీత లో. మహాన్ పురుషోంకీ యహీ రీతి హై కి వే శత్రుకే జాగృత హోనేసే పహలే తైయార హోతే హైం.’’
గుణోంసే యుక్త చైతన్యదేవ హీ జానతా హై. ఉసకే అతిశయసే హీ వహ పరద్రవ్యకే ప్రతి రంచమాత్ర భీ రాగీ
నహీం హోతా.
ఇసలియే సమ్యగ్జ్ఞానీ కైసే డరే?.........
Page 331 of 350
PDF/HTML Page 359 of 378
single page version
టోడరమలకే శ్రీ ప్రముఖ వినయ శబ్ద అవధారణ కరనా.
నిశ్చితం స భవేద్భవ్యో భావినిర్వాణభాజనమ్..
యథార్థ శ్రద్ధానరూప తత్త్వార్థశ్రద్ధాన హో తబ జీవ సమ్యక్త్వీ హోతా హై; ఇసలియే స్వ-పరకే శ్రద్ధానమేం
శుద్ధాత్మశ్రద్ధానరూప నిశ్చయసమ్యక్త్వ గర్భిత హై.
Page 332 of 350
PDF/HTML Page 360 of 378
single page version
తో ఇసప్రకార కేవల వ్యవహారసమ్యక్త్వసే సమ్యక్త్వీ నామ నహీం పాతా; ఇసలియే స్వ-పర భేదవిజ్ఞానసహిత
జో తత్త్వార్థశ్రద్ధాన హో ఉసీకో సమ్యక్త్వ జాననా.
క్యోంకి జాననేమేం విపరీతరూప పదార్థోంకో నహీం సాధతా. సో యహ సమ్యగ్జ్ఞాన కేవలజ్ఞానకా అంశ
హై; జైసే థోడా-సా మేఘపటల విలయ హోనే పర కుఛ ప్రకాశ ప్రగట హోతా హై, వహ సర్వ ప్రకాశకా
అంశ హై.
సవికల్పరూప జాననా.
విచార నహీం కరతా; పరన్తు అంతరంగ శ్రద్ధాన ఐసా హై కి యహ మేరా కార్య నహీం హై. ఐసా కార్య
కరతా గుమాశ్తా సాహూకార హై. యది సేఠకే ధనకో చురాకర అపనా మానే తో గుమాశ్తా చోర హుఆ.
ఉసీ ప్రకార కర్మోదయజనిత శుభాశుభరూప కార్యకో కరతా హుఆ తద్రూప పరిణమిత హో; తథాపి
అంతరంగమేం ఐసా శ్రద్ధాన హై కి యహ కార్య మేరా నహీం హై. యది శరీరాశ్రిత వ్రత