Page 33 of 350
PDF/HTML Page 61 of 378
single page version
తక ధారణ కియే రహతా హై, ఫి ర ఉసకో ఛోడకర అన్య శరీర ధారణ కరతా హై. ఇసలియే
శరీర-సమ్బన్ధకీ అపేక్షా జన్మాదిక హైం. జీవ జన్మాది రహిత నిత్య హీ హై తథాపి మోహీ జీవకో
అతీత-అనాగతకా విచార నహీం హై; ఇసలిఏ ప్రాప్త పర్యాయమాత్ర హీ అపనీ స్థితి మానకర పర్యాయ
సమ్బన్ధీ కార్యోంమేం హీ తత్పర హో రహా హై.
ధారణ కరతా హై. ఇస జాతికర్మకే ఉదయకో ఔర మతిజ్ఞానావరణకే క్షయోపశమకో నిమిత్త-
నైమిత్తికపనా జాననా. జైసా క్షయోపశమ హో వైసీ జాతి ప్రాప్త కరతా హై.
శరీరమేం అంగోపాంగాదికకే యోగ్య స్థాన ప్రమాణసహిత హోతే హైం. ఇసీసే స్పర్శన, రసనా ఆది ద్రవ్య-
ఇన్ద్రియాఁ ఉత్పన్న హోతీ హైం తథా హృదయస్థానమేం ఆఠ పంఖురియోంకే ఫూ లే హుఏ కమలకే ఆకార ద్రవ్యమన
హోతా హై. తథా ఉస శరీరమేం హీ ఆకారాదికకా విశేష హోనా, వర్ణాదికకా విశేష హోనా ఔర
స్థూల-సూక్ష్మత్వాదికా హోనా ఇత్యాది కార్య ఉత్పన్న హోతే హైం; సో వే శరీరరూప పరిణమిత పరమాణు ఇస
ప్రకార పరిణమిత హోతే హైం.
జైసే ఆహారకా గ్రహణ కరే ఔర నిహారకో నికాలే తభీ జీనా హోతా హై; ఉసీ ప్రకార బాహ్య పవనకో
గ్రహణ కరే ఔర అభ్యంతర పవనకో నికాలే తభీ జీవితవ్య రహతా హై. ఇసలియే శ్వాసోచ్ఛ్వాస
జీవితవ్యకా కారణ హై. ఇస శరీరమేం జిస ప్రకార హాడ-మాంసాదిక హైం ఉసీ ప్రకార పవన జాననా.
తథా జైసే హస్తాదికసే కార్య కరతే హైం వైసే హీ పవనసే హీ కార్య కరతే హైం. ముఁహమేం జో గ్రాస
రఖా ఉసే పవనసే నిగలతే హైం, మలాదిక పవనసే బాహర నికాలతే హైం, వైసే హీ అన్య జాననా.
తథా నాడీ, వాయురోగ, వాయగోలా ఇత్యాదికో పవనరూప శరీరకే అంగ జాననా.
Page 34 of 350
PDF/HTML Page 62 of 378
single page version
అనక్షర శబ్దరూప పరిణమిత హోతే హైం.
హో సకతే హైం, దోనోంమేంసే ఏక బైఠా రహే తో గమనాదిక నహీం హో సకతే, తథా దోనోంమేం ఏక బలవాన
హో తో దూసరేకో భీ ఘసీట లే జాయే. ఉసీ ప్రకార ఆత్మాకే ఔర శరీరాదికరూప పుద్గలకే
ఏకక్షేత్రావగాహరూప బంధాన హై; వహాఁ ఆత్మా హలన-చలనాది కరనా చాహే ఔర పుద్గల ఉస శక్తిసే
రహిత హుఆ హలన-చలన న కరే అథవా పుద్గలమేం తో శక్తి పాఈ జాతీ హై, పరన్తు ఆత్మాకీ
ఇచ్ఛా న హో తో హలన-చలనాది నహీం హో సకతే. తథా ఇనమేం పుద్గల బలవాన హోకర హలన-
చలన కరే తో ఉసకే సాథ బినా ఇచ్ఛాకే భీ ఆత్మా హలన-చలన కరతా హై. ఇస ప్రకార హలన-
చలనాది క్రియా హోతీ హై. తథా ఇసకే అపయశ ఆది బాహ్య నిమిత్త బనతే హైం.
ఇస ప్రకార ఇస అనాది సంసారమేం ఘాతి-అఘాతికర్మోంకే ఉదయకే అనుసార ఆత్మాకే అవస్థా
కరనే పర ఐసా హీ ప్రతిభాసిత హోతా హై. యది ఐసా హై తో తూ యహ మాన కి
Page 35 of 350
PDF/HTML Page 63 of 378
single page version
జో బహువిధి భవదుఖనికౌ, కరిహై సత్తా నాశ
హైం, ఇసలియే సంసారసే ముక్త హోనేకా ఉపాయ కరతే హైం.
తథా ఉసకీ అవస్థాకా వర్ణన కరకే, సంసారీకో సంసార-రోగకా నిశ్చయ కరాకే, అబ ఉసకా ఉపాయ
కరనేకీ రుచి కరాతే హైం.
హై, ఇసలియే దుఃఖ దూర నహీం హోతా, తబ తడప-తడపకర పరవశ హుఆ ఉన దుఃఖోంకో సహతా హై.
ఉసే వైద్య దుఃఖకా మూలకారణ బతలాయే, దుఃఖకా స్వరూప బతలాయే, ఉన ఉపాయోంకో ఝూఠా బతలాయే,
తబ సచ్చే ఉపాయ కరనేకీ రుచి హోతీ హై. ఉసీ ప్రకార సంసారీ సంసారసే దుఃఖీ హో రహా హై,
పరన్తు ఉసకా మూలకారణ నహీం జానతా, తథా సచ్చే ఉపాయ నహీం జానతా ఔర దుఃఖ సహా భీ నహీం
జాతా; తబ అపనేకో భాసిత హో వహీ ఉపాయ కరతా హై, ఇసలియే దుఃఖ దూర నహీం హోతా, తబ
తడప-తడపకర పరవశ హుఆ ఉన దుఃఖోంకో సహతా హై. ఉసే యహాఁ దుఃఖకా మూలకారణ బతలాతే
హైం, దుఃఖకా స్వరూప బతలాతే హైం ఔర ఉన ఉపాయోంకో ఝూఠే బతలాయేం తో సచ్చే ఉపాయ కరనేకీ
రుచి హో. ఇసలియే యహ వర్ణన యహాఁ కరతే హైం.
Page 36 of 350
PDF/HTML Page 64 of 378
single page version
అజ్ఞాన హో రహా హై, ఉససే యథార్థ వస్తుస్వరూపకా జాననా నహీం హోతా, అన్యథా జాననా హోతా హై.
తథా చారిత్రమోహకే ఉదయసే హుఆ కషాయభావ ఉసకా నామ అసంయమ హై, ఉససే జైసే వస్తుస్వరూప
హై వైసా నహీం ప్రవర్తతా, అన్యథా ప్రవృత్తి హోతీ హై.
స్వ మానతా హై. తథా ఆత్మాకా జ్ఞాన-దర్శనాది స్వభావ హై ఉసకే ద్వారా కించిత్ జాననా-దేఖనా
హోతా హై; ఔర కర్మోపాధిసే హుఏ క్రోధాదికభావ ఉనరూప పరిణామ పాయే జాతే హైం; తథా శరీరకా
స్పర్శ, రస, గన్ధ, వర్ణ స్వభావ హై వహ ప్రగట హై ఔర స్థూల-కృషాదిక హోనా తథా స్పర్శాదికకా
పలటనా ఇత్యాది అనేక అవస్థాయేం హోతీ హైం;
ఐసీ మాన్యతాసే ఇన్ద్రియోంమేం ప్రీతి పాయీ జాతీ హై.
హై. జైసే కుత్తా హీ చబాతా హై, ఉససే అపనా లోహూ నికలే ఉసకా స్వాద లేకర ఐసా మానతా
హై కి యహ హయిోంకా స్వాద హై. ఉసీ ప్రకార యహ జీవ విషయోంకో జానతా హై, ఉససే అపనా
జ్ఞాన ప్రవర్తతా హై, ఉసకా స్వాద లేకర ఐసా మానతా హై కి యహ విషయకా స్వాద హై. సో విషయమేం
తో స్వాద హై నహీం. స్వయం హీ ఇచ్ఛా కీ థీ, ఉసే స్వయం హీ జానకర స్వయం హీ ఆనన్ద మాన
లియా; పరన్తు మైం అనాది-అనన్త జ్ఞానస్వరూప ఆత్మా హూఁ
Page 37 of 350
PDF/HTML Page 65 of 378
single page version
పదార్థకా స్పర్శ కియా) శాస్త్ర జానా, ముఝే యహ జాననా;
విషయోంకీ ఇచ్ఛా పాయీ జాతీ హై.
పరన్తు శక్తి ఇతనీ హీ హై కి ఇన్ద్రియోంకే సన్ముఖ ఆనేవాలే వర్తమాన స్పర్శ, రస, గన్ధ, వర్ణ,
శబ్ద; ఉనమేంసే కిసీకో కించిత్ మాత్ర గ్రహణ కరే తథా స్మరణాదికసే మన ద్వారా కించిత్ జానే,
సో భీ బాహ్య అనేక కారణ మిలనే పర సిద్ధ హో. ఇసలిఏ ఇచ్ఛా కభీ పూర్ణ నహీం హోతీ.
ఐసీ ఇచ్ఛా తో కేవలజ్ఞాన హోనే పర సమ్పూర్ణ హో.
హో రహా హై. ఐసా దుఃఖీ హో రహా హై కి కిసీ ఏక విషయకే గ్రహణకే అర్థ అపనే మరణకో
భీ నహీం గినతా హై. జైసే హాథీకో కపటకీ హథినీకా శరీర స్పర్శ కరనేకీ, మచ్ఛకో బంసీమేం
లగా హుఆ మాంసకా స్వాద లేనేకీ, భ్రమరకో కమల-సుగన్ధ సూంఘనేకీ, పతంగేకో దీపకకా వర్ణ దేఖనేకీ
ఔర హరిణకో రాగ సుననేకీ ఇచ్ఛా ఐసీ హోతీ హై కి తత్కాల మరనా భాసిత హో తథాపి మరణకో
నహీం గినతే. విషయోంకా గ్రహణ కరనే పర ఉసకే మరణ హోతా థా, విషయసేవన నహీం కరనే పర
ఇన్ద్రియోం కీ పీడా అధిక భాసిత హోతీ హై. ఇన ఇన్ద్రియోంకీ పీడాసే పీడితరూప సర్వ జీవ
నిర్విచార హోకర జైసే కోఈ దుఃఖీ పర్వతసే గిర పడే వైసే హీ విషయోంమేం ఛలాఁగ లగాతే హైం. నానా
కష్టసే ధన ఉత్పన్న కరతే హైం, ఉసే విషయకే అర్థ ఖోతే హైం. తథా విషయోంకే అర్థ జహాఁ మరణ
హోనా జానతే హైం వహాఁ భీ జాతే హైం. నరకాదికే కారణ జో హింసాదిక కార్య ఉన్హేం కరతే హైం తథా
క్రోధాది కషాయోంకో ఉత్పన్న కరతే హైం.
జైసే ఖాజ-రోగసే పీడిత హుఆ పురుష ఆసక్త హోకర ఖుజాతా హై, పీడా న హో తో కిసలియే
ఖుజాయే; ఉసీ ప్రకార ఇన్ద్రియరోగసే పీడిత హుఏ ఇన్ద్రాదిక ఆసక్త హోకర విషయ సేవన కరతే హైం.
పీడా న హో తో కిసలియే విషయ సేవన కరేం?
Page 38 of 350
PDF/HTML Page 66 of 378
single page version
ఇన్ద్రియోంకో ప్రబల కరతా హై ఔర ఐసా హీ జానతా హై కి ఇన్ద్రియోంకే ప్రబల రహనేసే మేరే విషయ-గ్రహణకీ
శక్తి విశేష హోతీ హై. తథా వహాఁ అనేక బాహ్య కారణ చాహిఏ ఉనకా నిమిత్త మిలాతా హై.
భోజనాదికకా, పుష్పాదికకా, మన్దిర-ఆభూషణాదికకా తథా గాన-వాదిత్రాదికకా సంయోగ మిలానేకే
అర్థ బహుత ఖేదఖిన్న హోతా హై.
భీ మంద హోతా జాతా హై, ఇసలిఏ ఉన విషయోంకో అపనే ఆధీన రఖనేకా ఉపాయ కరతా హై ఔర
శీఘ్ర-శీఘ్ర ఉనకా గ్రహణ కియా కరతా హై. తథా ఇన్ద్రియోంకే తో ఏక కాలమేం ఏక విషయకా హీ
గ్రహణ హోతా హై, కిన్తు యహ బహుత గ్రహణ కరనా చాహతా హై, ఇసలియే ఆకులిత హోకర శీఘ్ర-
శీఘ్ర ఏక విషయకో ఛోడకర అన్యకో గ్రహణ కరతా హై, తథా ఉసే ఛోడకర అన్యకో గ్రహణ కరతా
హై
ఉదయ అనుసార ఐసీ హీ విధి మిల జాయే తో ఇన్ద్రియోంకో ప్రబల కరనేసే కహీం విషయ-గ్రహణకీ
శక్తి బఢతీ నహీం హై; వహ శక్తి తో జ్ఞాన-దర్శన బఢానే పర బఢతీ హై సో యహ కర్మకే క్షయోపశమకే
ఆధీన హై. కిసీకా శరీర పుష్ట హై ఉసకే ఐసీ శక్తి కమ దేఖీ జాతీ హై, కిసీకా శరీర
దుర్బల హై ఉసకే అధిక దేఖీ జాతీ హై. ఇసలిఏ భోజనాది ద్వారా ఇన్ద్రియాఁ పుష్ట కరనేసే కుఛ
సిద్ధి హై నహీం. కషాయాది ఘటనేసే కర్మకా క్షయోపశమ హోనే పర జ్ఞాన-దర్శన బఢే తబ విషయగ్రహణకీ
శక్తి బఢతీ హై.
విషయోంకో అపనే ఆధీన రఖకర శీఘ్ర-శీఘ్ర గ్రహణ కరతా హై, కిన్తు వే ఆధీన రహతే నహీం హైం.
వే భిన్న ద్రవ్య తో అపనే ఆధీన పరిణమిత హోతే హైం యా కర్మోదయకే ఆధీన హైం. ఐసే కర్మకా
బన్ధ యథాయోగ్య శుభభావ హోనే పర హోతా హై ఔర పశ్చాత్ ఉదయ ఆతా హై వహ ప్రత్యక్ష దేఖతే
హైం. అనేక ఉపాయ కరనే పర భీ కర్మకే నిమిత్త బినా సామగ్రీ నహీం మిలతీ.
Page 39 of 350
PDF/HTML Page 67 of 378
single page version
జిసే సర్వకే గ్రహణకీ ఇచ్ఛా హై ఉసే ఏక విషయకా గ్రహణ హోనే పర క్యా ఇచ్ఛా మిటతీ హై?
ఇచ్ఛా మిటే బినా సుఖ నహీం హోతా, ఇసలిఏ యహ ఉపాయ ఝూఠా హై.
జాయే తో హమ సుఖ మానేం. పరన్తు జబ తక జిస విషయకా గ్రహణ నహీం హోతా తబ తక తో
ఉసకీ ఇచ్ఛా రహతీ హై ఔర జిస సమయ ఉసకా గ్రహణ హుఆ ఉసీ సమయ అన్య విషయ-గ్రహణకీ
ఇచ్ఛా హోతీ దేఖీ జాతీ హై, తో యహ సుఖ మాననా కైసే హై? జైసే కోఈ మహా క్షుధావాన రంక
ఉసకో ఏక అన్నకా కణ మిలా ఉసకా భక్షణ కరకే చైన మానే; ఉసీ ప్రకార యహ మహా తృష్ణావాన
ఉసకో ఏక విషయకా నిమిత్త మిలా ఉసకా గ్రహణ కరకే సుఖ మానతా హై, పరమార్థసే సుఖ హై
నహీం.
గ్రహణ ఏకత్రిత హోతా జాయే తో ఇచ్ఛా పూర్ణ హో జాయే, పరన్తు జబ దూసరా విషయ గ్రహణ కరతా
హై తబ పూర్వమేం జో విషయ గ్రహణ కియా థా ఉసకా జాననా నహీం రహతా, తో కైసే ఇచ్ఛా పూర్ణ
హో? ఇచ్ఛా పూర్ణ హుఏ బినా ఆకులతా మిటతీ నహీం హై ఔర ఆకులతా మిటే బినా సుఖ కైసే
కహా జాయ?
సుఖకా కారణ నహీం హై, ఇసలియే దుఃఖ హీ హై. యహీ ప్రవచనసారమేం కహా హై
Page 40 of 350
PDF/HTML Page 68 of 378
single page version
తో సచ్చా ఉపాయ క్యా హై? జబ ఇచ్ఛా తో దూర హో జాయే ఔర సర్వ విషయోంకా యుగపత్
గ్రహణ కేవలజ్ఞాన హోనే పర హో. ఇనకా ఉపాయ సమ్యగ్దర్శనాదిక హై ఔర వహీ సచ్చా ఉపాయ
జాననా.
దుఃఖకా కారణ కహా హై; పరమార్థసే క్షయోపశమ భీ దుఃఖకా కారణ నహీం హై. జో మోహసే విషయ-
గ్రహణకీ ఇచ్ఛా హై, వహీ దుఃఖకా కారణ జాననా.
ఆకులతా హీ రహతీ హై.
వహ ఫాడతా హై, కభీ జోడతా హై, కభీ ఖోంసతా హై, కభీ నయా పహినాతా హై
వహ మహా ఖేదఖిన్న హోతా హై. ఉసీ ప్రకార ఇస జీవకో కర్మోదయనే శరీర-సమ్బన్ధ కరాయా. యహ
జీవ ఉస శరీరకో అపనా అంగ జానకర అపనేకో ఔర శరీరకో ఏక మానతా హై. వహ శరీర
కర్మకే ఆధీన కభీ కృష హోతా హై, కభీ స్థూల హోతా హై, కభీ నష్ట హోతా హై, కభీ నవీన
Page 41 of 350
PDF/HTML Page 69 of 378
single page version
హై; కోఈ అనేక అవస్థారూప పరిణమన కరతే హైం; వహ పాగల ఉన్హేం అపనే ఆధీన మానతా హై,
ఉనకీ పరాధీన క్రియా హో తబ ఖేదఖిన్న హోతా హై. ఉసీ ప్రకార యహ జీవ జహాఁ పర్యాయ ధారణ
కరతా హై వహాఁ స్వయమేవ పుత్ర, ఘోడా, ధనాదిక కహీంసే ఆకర ప్రాప్త హుఏ, యహ జీవ ఉన్హేం అపనా
జానతా హై. వే తో ఉన్హీంకే ఆధీన కోఈ ఆతే హైం, కోఈ జాతే హైం, కోఈ అనేక అవస్థారూప
పరిణమన కరతే హైం; యహ జీవ ఉన్హేం అపనే ఆధీన మానతా హై, ఔర ఉనకీ పరాధీన క్రియా హో
తబ ఖేదఖిన్న హోతా హై.
విచార హోనే పర సుఖకాసా ఆభాస హోతా హై; పరన్తు సర్వ హీ తో సర్వ ప్రకారసే జైసే యహ చాహతా
హై వైసే పరిణమిత నహీం హోతే, ఇసలియే అభిప్రాయమేం తో అనేక ఆకులతా సదాకాల రహా హీ కరతీ
హై.
తథా రక్షా కరనేకీ చింతాసే నిరన్తర వ్యాకుల రహతా హై. నానా ప్రకార కష్ట సహకర భీ ఉనకా
భలా చాహతా హై.
సో ఇన సబకా మూలకారణ ఏక మిథ్యాదర్శన హై. ఉసకా నాశ హోనే పర సబకా నాశ హో జాతా
హై, ఇసలియే సబ దుఃఖోంకా మూల యహ మిథ్యాదర్శన హై.
Page 42 of 350
PDF/HTML Page 70 of 378
single page version
ఇనసే మేరా భలా హోగా; పరన్తు వే ఐసా ఉపాయ కరతే హైం జిససే యహ అచేత హో జాయ.
వస్తుస్వరూపకా విచార కరనేకో ఉద్యమీ హుఆ థా సో విపరీత విచారమేం దృఢ హో జాతా హై ఔర
తబ విషయ-కషాయకీ వాసనా బఢనేసే అధిక దుఃఖీ హోతా హై.
హో తథా విషయకీ ఇచ్ఛా ఘటే తో థోడా దుఃఖీ హోతా హై, పరన్తు ఫి ర జైసేకా తైసా హో జాతా
హై; ఇసలియే యహ సంసారీ జో ఉపాయ కరతా హై వే భీ ఝూఠే హీ హోతే హైం.
అనాదినిధన వస్తుఏఁ భిన్న-భిన్న అపనీ మర్యాదా సహిత పరిణమిత హోతీ హైం, కోఈ కిసీకే ఆధీన
నహీం హైం, కోఈ కిసీకే పరిణమిత కరానేసే పరిణమిత నహీం హోతీం. ఉన్హేం పరిణమిత కరానా చాహే
వహ కోఈ ఉపాయ నహీం హై, వహ తో మిథ్యాదర్శన హీ హై.
తో ఆప హీ దుఃఖీ హోతా హై. తథా ఉసే ముర్దా మాననా ఔర యహ జిలానేసే జియేగా నహీం ఐసా
మాననా సో హీ ఉస దుఃఖకే దూర హోనేకా ఉపాయ హై. ఉసీ ప్రకార మిథ్యాదృష్టి హోకర పదార్థోంకో
అన్యథా మానే, అన్యథా పరిణమిత కరనా చాహే తో ఆప హీ దుఃఖీ హోతా హై. తథా ఉన్హేం యథార్థ
మాననా ఔర యహ పరిణమిత కరానేసే అన్యథా పరిణమిత నహీం హోంగే ఐసా మాననా సో హీ ఉస
దుఃఖకే దూర హోనేకా ఉపాయ హై. భ్రమజనిత దుఃఖకా ఉపాయ భ్రమ దూర కరనా హీ హై. సో భ్రమ
దూర హోనేసే సమ్యక్శ్రద్ధాన హోతా హై, వహీ సత్య ఉపాయ జాననా.
ప్రవర్తతా హై. సో హీ దిఖాతే హైంః
Page 43 of 350
PDF/HTML Page 71 of 378
single page version
ఖర్చ కరకే వ మరణాది ద్వారా అపనా భీ బురా కరకే అన్యకా బురా కరనేకా ఉద్యమ కరతా హై
అథవా ఔరోంసే బురా హోనా జానే తో ఔరోంసే బురా కరాతా హై. స్వయం హీ ఉసకా బురా హోతా
హో తో అనుమోదన కరతా హై. ఉసకా బురా హోనేసే అపనా కుఛ భీ ప్రయోజన సిద్ధ న హో తథాపి
ఉసకా బురా కరతా హై. తథా క్రోధ హోనే పర కోఈ పూజ్య యా ఇష్టజన భీ బీచమేం ఆయేం తో
ఉన్హేం భీ బురా కహతా హై, మారనే లగ జాతా హై, కుఛ విచార నహీం రహతా. తథా అన్యకా బురా
న హో తో అపనే అంతరంగమేం ఆప హీ బహుత సంతాపవాన హోతా హై ఔర అపనే హీ అంగోంకా ఘాత
కరతా హై తథా విషాదిసే మర జాతా హై.
హై, అపనీ ప్రశంసా కరతా హై వ అనేక ప్రకారసే ఔరోంకీ మహిమా మిటాతా హై, అపనీ మహిమా కరతా
హై. మహాకష్టసే జో ధనాదికకా సంగ్రహ కియా ఉసే వివాహాది కార్యోంమేం ఖర్చ కరతా హై తథా కర్జ
లేకర భీ ఖర్చతా హై. మరనేకే బాద హమారా యశ రహేగా ఐసా విచారకర అపనా మరణ కరకే
భీ అపనీ మహిమా బఢాతా హై. యది కోఈ అపనా సన్మానాదిక న కరే తో ఉసే భయాదిక దిఖాకర
దుఃఖ ఉత్పన్న కరకే అపనా సన్మాన కరాతా హై. తథా మాన హోనే పర కోఈ పూజ్య
న దే, తో అపనే అంతరంగమేం ఆప బహుత సంతాపవాన హోతా హై ఔర అపనే అంగోంకా ఘాత కరతా
హై తథా విష ఆదిసే మర జాతా హై.
శరీరకీ కపటరూప అవస్థా కరతా హై, బాహ్య వస్తుఓంకో అన్యథా బతలాతా హై, తథా జినమేం అపనా
మరణ జానే ఐసే భీ ఛల కరతా హై. కపట ప్రగట హోనే పర స్వయంకా బహుత బురా హో, మరణాదిక
హో ఉనకో భీ నహీం గినతా. తథా మాయా హోనే పర కిసీ పూజ్య వ ఇష్టకా భీ సమ్బన్ధ బనే
తో ఉనసే భీ ఛల కరతా హై, కుఛ విచార నహీం రహతా. యది ఛల ద్వారా కార్యసిద్ధి న హో
తో స్వయం బహుత సంతాపవాన హోతా హై, అపనే అంగోంకా ఘాత కరతా హై తథా విష ఆదిసే మర
జాతా హై.
Page 44 of 350
PDF/HTML Page 72 of 378
single page version
వహ కార్య భీ కరతా హై. జినమేం బహుత దుఃఖ ఉత్పన్న హో ఐసే ప్రారమ్భ కరతా హై. తథా లోభ
హోనే పర పూజ్య వ ఇష్టకా భీ కార్య హో వహాఁ భీ అపనా ప్రయోజన సాధతా హై, కుఛ విచార నహీం
రహతా. తథా జిస ఇష్ట వస్తుకీ ప్రాప్త హుఈ హై ఉసకీ అనేక ప్రకారసే రక్షా కరతా హై. యది
ఇష్ట వస్తుకీ ప్రాప్తి న హో యా ఇష్టకా వియోగ హో తో స్వయం సంతాపవాన హోతా హై, అపనే అంగోంకా
ఘాత కరతా హై తథా విష ఆదిసే మర జాతా హై.
తథా ఇన కషాయోంకే సాథ నోకషాయ హోతీ హైం. వహాఁ జబ హాస్య కషాయ హోతీ హై తబ
రోగోంసే స్వయం పీడిత హై తో భీ కోఈ కల్పనా కరకే హఁసనే లగ జాతా హై. ఇసీ ప్రకార యహ
జీవ అనేక పీడా సహిత హై; తథాపి కోఈ ఝూఠీ కల్పనా కరకే అపనేకో సుహాతా కార్య మానకర
హర్ష మానతా హై, పరమార్థతః దుఃఖీ హోతా హై. సుఖీ తో కషాయ-రోగ మిటనే పర హోగా.
హోనేకే కారణ తథా వియోగ హోనేకే అభిప్రాయసే ఆసక్తతా హోతీ హై, ఇసలియే దుఃఖ హీ హై.
ఉసకా వియోగ కరనేకో తడపతా హై; వహ దుఃఖ హీ హై.
అపనే అంగకా ఘాత కరకే మర జాతా హై; కుఛ సిద్ధి నహీం హై తథాపి స్వయం హీ మహా దుఃఖీ
హోతా హై.
హోనేకే స్థాన పర పహుఁచ జాతా హై వ మర జాతా హై; సో యహ దుఃఖరూప హీ హై.
ఖేదఖిన్న హోకర మహా దుఃఖ పాతా హై.
Page 45 of 350
PDF/HTML Page 73 of 378
single page version
హోతీ హై. ఉససే అతి వ్యాకుల హోతా హై, ఆతాప ఉత్పన్న హోతా హై, నిర్లజ్జ హోతా హై, ధన ఖర్చ
కరతా హై, అపయశకో నహీం గినతా, పరమ్పరా దుఃఖ హో వ దణ్డ ఆది హో ఉసే నహీం గినతా.
కామపీడాసే పాగల హో జాతా హై, మర జాతా హై. రసగ్రన్థోంమేం కామకీ దస దశాఏఁ కహీ హైం.
వహాఁ పాగల హోనా, మరణ హోనా లిఖా హై. వైద్యకశాస్త్రోంమేం జ్వరకే భేదోంమేం కామజ్వరకో మరణకా
కారణ లిఖా హై. ప్రత్యక్ష హీ కామసే మరణ తక హోతే దేఖే జాతే హైం. కామాంధకో కుఛ విచార
నహీం రహతా. పితా పుత్రీ తథా మనుష్య తిర్యంచినీ ఇత్యాదిసే రమణ కరనే లగ జాతే హైం. ఐసీ
కామకీ పీడా హై సో మహాదుఃఖరూప హై.
యహాఁ ఐసా విచార ఆతా హై కి యది ఇన అవస్థాఓంమేం న ప్రవర్తే తో క్రోధాదిక పీడా
కష్ట తో స్వీకార కరతే హైం, పరన్తు క్రోధాదికకీ పీడా సహనా స్వీకార నహీం కరతే. ఇససే యహ
నిశ్చిత హుఆ కి మరణాదికసే భీ కషాయోంకీ పీడా అధిక హై.
బనాతా హై. జైసే
క్రోధాది పీడా కరేం ఔర శరీరమేం ఉనరూప కార్య కరనేకీ శక్తి న హో తో ఔషధి బనాతా హై
ఔర అన్య అనేక ఉపాయ కరతా హై. తథా కోఈ కారణ బనే హీ నహీం తో అపనే ఉపయోగమేం
కషాయోంకే కారణభూత పదార్థోంకా చింతవన కరకే స్వయం హీ కషాయోంరూప పరిణమిత హోతా హై.
తథా జిస ప్రయోజనకే లియే కషాయభావ హుఆ హై ఉస ప్రయోజనకీ సిద్ధి హో తో మేరా
Page 46 of 350
PDF/HTML Page 74 of 378
single page version
రహనా, రతిమేం ఇష్ట సంయోగకా బనా రహనా, అరతిమేం అనిష్టకా దూర హోనా, శోకమేం శోకకా కారణ
మిటనా, భయమేం భయకా కారణ మిటనా, జుగుప్సామేం జుగుప్సాకా కారణ దూర హోనా, పురుషవేదమేం స్త్రీసే
రమణ కరనా, స్త్రీవేదమేం పురుషసే రమణ కరనా, నపుంసకవేదమేం దోనోంకే సాథ రమణ కరనా
అనేక ఉపాయ కరతే హైం, పరన్తు సిద్ధి నహీం హోతీ. తథా ఉపాయ హోనా భీ అపనే ఆధీన నహీం
హై, భవితవ్యకే ఆధీన హై; క్యోంకి అనేక ఉపాయ కరనేకా విచార కరతా హై ఔర ఏక భీ
ఉపాయ నహీం హోతా దేఖతే హైం.
తో ఉస కార్య సమ్బన్ధీ కషాయ థీ; ఔర జిస సమయ కార్య సిద్ధ హుఆ ఉసీ సమయ అన్య కార్య
సమ్బన్ధీ కషాయ హో జాతీ హైం, ఏక సమయమాత్ర భీ నిరాకుల నహీం రహతా. జైసే కోఈ క్రోధసే
కిసీకా బురా సోచతా థా ఔర ఉసకా బురా హో చుకా, తబ అన్య పర క్రోధ కరకే ఉసకా
బురా చాహనే లగా. అథవా థోడీ శక్తి థీ తబ ఛోటోంకా బురా చాహతా థా, బహుత శక్తి హుఈ
తబ బడోంకా బురా చాహనే లగా. ఉసీ ప్రకార మాన-మాయా-లోభాదిక ద్వారా జో కార్య సోచతా థా
వహ సిద్ధ హో చుకా తబ అన్యమేం మానాదిక ఉత్పన్న కరకే ఉసకీ సిద్ధి కరనా చాహతా హై. థోడీ
శక్తి థీ తబ ఛోటే కార్యకీ సిద్ధి కరనా చాహతా థా, బహుత శక్తి హుఈ తబ బడే కార్యకీ
సిద్ధి కరనేకీ అభిలాషా హుఈ. కషాయోంమేం కార్యకా ప్రమాణ హో తో ఉస కార్యకీ సిద్ధి హోనే
పర సుఖీ హో జాయే; పరన్తు ప్రమాణ హై నహీం, ఇచ్ఛా బఢతీ హీ జాతీ హై.
అణు సమాన హై ఔర లోక తో ఏక హీ హై తో అబ యహాఁ కహో కిసకో కితనా హిస్సేమేం ఆయే?
ఇసలియే తుమ్హేం జో యహ విషయోంకీ ఇచ్ఛా హై సో వృథా హీ హై.
Page 47 of 350
PDF/HTML Page 75 of 378
single page version
ప్రకార జీవకో దుఃఖ దేనేవాలే అనేక కషాయ హైం; వ జబ క్రోధ నహీం హోతా తబ మానాదిక హో
జాతే హైం, జబ మాన న హో తబ క్రోధాదిక హో జాతే హైం. ఇస ప్రకార కషాయకా సద్భావ బనా
హీ రహతా హై, కోఈ ఏక సమయ భీ కషాయ రహిత నహీం హోతా. ఇసలియే కిసీ కషాయకా కోఈ
కార్య సిద్ధ హోనే పర భీ దుఃఖ కైసే దూర హో? ఔర ఇసకా అభిప్రాయ తో సర్వ కషాయోంకా సర్వ
ప్రయోజన సిద్ధ కరనేకా హై, వహ హో తో యహ సుఖీ హో; పరన్తు వహ కదాపి నహీం హో సకతా,
ఇసలియే అభిప్రాయమేం సర్వదా దుఃఖీ హీ రహతా హై. ఇసలియే కషాయోంకే ప్రయోజనకో సాధకర దుఃఖ
దూర కరకే సుఖీ హోనా చాహతా హై; సో యహ ఉపాయ ఝూఠా హీ హై.
కషాయోంకా అభావ హో, తబ ఉనకీ పీడా దూర హో ఔర తబ ప్రయోజన భీ కుఛ నహీం రహే, నిరాకుల
హోనేసే మహా సుఖీ హో. ఇసలియే సమ్యగ్దర్శనాదిక హీ యహ దుఃఖ మేటనేకా సచ్చా ఉపాయ హై.
హై హీ.
విఘ్న హోతా దేఖా జాతా హై. అన్తరాయకా క్షయోపశమ హోనే పర బినా ఉపాయ భీ విఘ్న నహీం హోతా.
ఇసలియే విఘ్నోంకా మూల కారణ అన్తరాయ హై.
ద్రవ్యోం ద్వారా విఘ్న హుఏ, యహ జీవ ఉన బాహ్య ద్రవ్యోంసే వృథా ద్వేష కరతా హై. అన్య ద్రవ్య ఇసే
విఘ్న కరనా చాహేం ఔర ఇసకే న హో; తథా అన్య ద్రవ్య విఘ్న కరనా న చాహేం ఔర ఇసకే హో
జాయే. ఇసలియే జానా జాతా హై కి అన్య ద్రవ్యకా కుఛ వశ నహీం హై. జినకా వశ నహీం
హై ఉనసే కిసలియే లడే? ఇసలియే యహ ఉపాయ ఝూఠా హై.
Page 48 of 350
PDF/HTML Page 76 of 378
single page version
ఇచ్ఛా తో మిట జాయే ఔర శక్తి బఢ జాయే, తబ వహ దుఃఖ దూర హోకర నిరాకుల సుఖ ఉత్పన్న
హోతా హై. ఇసలియే సమ్యగ్దర్శనాది హీ సచ్చా ఉపాయ హై.
బాహ్య హీ వస్తుఓంకే సంయోగ హోతే హైం. వహాఁ అసాతాకే ఉదయసే శరీరమేం తో క్షుధా, తృషా, ఉచ్ఛ్వాస,
పీడా, రోగ ఇత్యాది హోతే హైం; తథా శరీరకీ అనిష్ట అవస్థాకో నిమిత్తభూత బాహ్య అతి శీత,
ఉష్ణ, పవన, బంధనాదికకా సంయోగ హోతా హై; తథా బాహ్య శత్రు, కుపుత్రాదిక వ కువర్ణాదిక సహిత
స్కన్ధోంకా సంయోగ హోతా హై
చాహే, ఔర జబ తక వే దూర న హోం తబ తక దుఃఖీ రహతా హై. ఇనకే హోనేసే తో సభీ దుఃఖ
మానతే హైం.
హై; తథా బాహ్య మిత్ర, సుపుత్ర, స్త్రీ, కింకర, హాథీ, ఘోడా, ధన, ధాన్య, మకాన, వస్త్రాదికకా సంయోగ
హోతా హై
సుఖ మానే. సో యహ సుఖ మాననా ఐసా హై జైసే కోఈ అనేక రోగోంసే బహుత పీడిత హో రహా
థా, ఉసకే కిసీ ఉపచారసే కిసీ ఏక రోగకీ కుఛ కాలకే లియే కుఛ ఉపశాన్తతా హుఈ, తబ
వహ పూర్వ అవస్థాకీ అపేక్షా అపనేకో సుఖీ కహతా హై; పరమార్థసే సుఖ హై నహీం.
హోతా హై, ఇసలియే ఉసే రఖనేకా ఉపాయ కరతా హై
థోడా యత్న కరనే పర భీ అథవా న కరనే పర భీ సిద్ధి హో జాయే, కిసీకో బహుత యత్న కరనే
Page 49 of 350
PDF/HTML Page 77 of 378
single page version
ఉనకో భోగనేకీ ఇచ్ఛాసే ఆకులిత హోతా హై. ఏక భోగ్య వస్తుకో భోగనేకీ ఇచ్ఛా హో, జబ
తక వహ నహీం మిలతీ తబ తక తో ఉసకీ ఇచ్ఛాసే ఆకుల హోతా హై; ఔర వహ మిలీ ఉసీ
సమయ అన్యకో భోగనేకీ ఇచ్ఛా హో జాతీ హై, తబ ఉససే ఆకుల హోతా హై. జైసే
లేనేకీ తథా స్పర్శనాదికీ ఇచ్ఛా ఉత్పన్న హోతీ హై.
ఇచ్ఛా హో జాతీ హై. జైసే స్త్రీకో దేఖనా చాహతా థా, జిస సమయ అవలోకన హుఆ ఉసీ సమయ
రమణ కరనేకీ ఇచ్ఛా హోతీ హై. తథా ఐసే భోగ భోగతే హుఏ భీ ఉనకే అన్య ఉపాయ కరనేకీ
ఆకులతా హోతీ హై తో ఉన్హేం ఛోడకర అన్య ఉపాయ కరనేమేం లగ జాతా హై; వహాఁ అనేక ప్రకారకీ
ఆకులతా హోతీ హై.
అసాతాకా ఉదయ ఆతా హీ రహే; ఉసకే నిరాకరణసే సుఖ మానే
హోతీ హై, వహ మిటేం తబ కోఈ అన్య ఇచ్ఛా ఉత్పన్న హో ఉసకీ ఆకులతా హోతీ హై ఔర ఫి ర
క్షుధాదిక హోం తబ ఉనకీ ఆకులతా హో ఆతీ హై.
ఉసకీ ఆకులతాసే విహ్వల హో జాయే; వహాఁ మహా దుఃఖీ హోతా హై.
హై వే ఝూఠే హైం.
Page 50 of 350
PDF/HTML Page 78 of 378
single page version
వహ సుఖ మానతా హై. బాహ్య సామగ్రీ తో ఉసకే ఇససే నిన్యానవేగునీ హై. అథవా లక్ష ధనకే ధనీకో
అధిక ధనకీ ఇచ్ఛా హై తో వహ దుఃఖీ హై ఔర శత ధనకే ధనీకో సన్తోష హై తో వహ సుఖీ
హై. తథా సమాన వస్తు మిలనే పర కోఈ సుఖ మానతా హై కోఈ దుఃఖ మానతా హై. జైసే
పీడా వ బాహ్య ఇష్టకా వియోగ, అనిష్టకా సంయోగ హోనే పర కిసీకో బహుత దుఃఖ హోతా హై, కిసీకో
థోడా హోతా హై, కిసీకో నహీం హోతా. ఇసలియే సామగ్రీకే ఆధీన సుఖ-దుఃఖ నహీం హైం, సాతా-
అసాతాకా ఉదయ హోనే పర మోహ-పరిణమనకే నిమిత్తసే హీ సుఖ-దుఃఖ మానతే హైం.
ఉససే శరీరకీ అవస్థా ద్వారా సుఖ-దుఃఖ విశేష జానా జాతా హై. తథా పుత్ర ధనాదికసే అధిక
మోహ హో తో అపనే శరీరకా కష్ట సహే ఉసకా థోడా దుఃఖ మానే, ఔర ఉనకో దుఃఖ హోనే పర
అథవా ఉనకా సంయోగ మిటనే పర బహుత దుఃఖ మానే; ఔర ముని హైం వే శరీరకో పీడా హోనే
పర భీ కుఛ దుఃఖ నహీం మానతే; ఇసలియే సుఖ-దుఃఖకా మాననా తో మోహహీకే ఆధీన హై. మోహకే
ఔర వేదనీయకే నిమిత్త-నైమిత్తిక సమ్బన్ధ హై, ఇసలియే సాతా-అసాతా కే ఉదయసే సుఖ-దుఃఖకా
హోనా భాసిత హోతా హై. తథా ముఖ్యతః కితనీ హీ సామగ్రీ సాతాకే ఉదయసే హోతీ హై, కితనీ
హీ అసాతాకే ఉదయసే హోతీ హై; ఇసలియే సామగ్రియోంసే సుఖ-దుఃఖ భాసిత హోతే హైం. పరన్తు నిర్ధార
కరనే పర మోహ హీ సే సుఖ-దుఃఖ కా మాననా హోతా హై, ఔరోంకే ద్వారా సుఖ-దుఃఖ హోనేకా నియమ
నహీం హై. కేవలీకే సాతా-అసాతాకా ఉదయ భీ హై ఔర సుఖ-దుఃఖకే కారణ సామగ్రీకా సంయోగ
భీ హై; పరన్తు మోహకే అభావసే కించిత్మాత్ర భీ సుఖ-దుఃఖ నహీం హోతా. ఇసలియే సుఖ-దుఃఖ
కో మోహజనిత హీ మాననా. ఇసలియే తూ సామగ్రీకో దూర కరనేకా యా హోనేకా ఉపాయ కరకే దుఃఖ
మిటానా చాహే ఔర సుఖీ హోనా చాహే సో యహ ఉపాయ ఝూఠా హై.
Page 51 of 350
PDF/HTML Page 79 of 378
single page version
భావనాసేహీ మోహ మంద హో జాయే తబ ఐసీ దశా హో జాయే కి అనేక కారణ మిలనే పర భీ
అపనేకో సుఖ-దుఃఖ నహీం హోతా; తబ ఏక శాంతదశారూప నిరాకుల హోకర సచ్చే సుఖకా అనుభవ
కరతా హై, ఔర తబ సర్వ దుఃఖ మిటకర సుఖీ హోతా హై
జీవితవ్య రహనే పర అపనా అస్తిత్వ మానతా హై ఔర మరణ హోనే పర అపనా అభావ హోనా మానతా
హై. ఇసీ కారణసే ఇసే సదాకాల మరణకా భయ రహతా హై, ఉస భయసే సదా ఆకులతా రహతీ
హై. జినకో మరణకా కారణ జానే ఉనసే బహుత డరతా హై, కదాచిత్ ఉనకా సంయోగ బనే తో
మహావిహ్వల హో జాతా హై
సహాయక హోం తథాపి మరణ హో హీ జాతా హై, ఏక సమయమాత్ర భీ జీవిత నహీం రహతా. ఔర
జబ తక ఆయు పూర్ణ న హో తబ తక అనేక కారణ మిలే, సర్వథా మరణ నహీం హోతా. ఇసలియే
ఉపాయ కరనేసే మరణ మిటతా నహీం హై; తథా ఆయుకీ స్థితి పూర్ణ హోతీ హీ హై, ఇసలిఏ మరణ
భీ హోతా హీ హై. ఇసకా ఉపాయ కరనా ఝూఠా హీ హై.
భయ నహీం రహతా. తథా సమ్యగ్దర్శనాదికసే హీ సిద్ధపద ప్రాప్త కరే తబ మరణకా అభావ హీ హోతా
హై. ఇసలియే సమ్యగ్దర్శనాదిక హీ సచ్చే ఉపాయ హైం.
కారణ హోతే హైం; సో యహాఁ సుఖ మాననా భ్రమ హై. తథా యహ దుఃఖకే కారణ మిటానేకా ఔర సుఖకే
కారణ హోనేకా ఉపాయ కరతా హై వహ ఝూఠా హై; సచ్చా ఉపాయ సమ్యగ్దర్శనాదిక హైం. జైసా నిరూపణ
Page 52 of 350
PDF/HTML Page 80 of 378
single page version
కారణపనేకీ సమానతాసే నిరూపణకీ సమానతా జాననా.
కుల పలటనేకా ఉపాయ తో ఇసకో భాసిత నహీం హోతా, ఇసలియే జైసా కుల ప్రాప్త కియా ఉసీమేం
అపనాపన మానతా హై. పరన్తు కుల కీ అపేక్షా ఊఁచా-నీచా మాననా భ్రమ హై. కోఈ ఉచ్చ కులవాలా
నింద్య కార్య కరే తో వహ నీచా హో జాయే ఔర నీచ కులమేం కోఈ శ్లాఘ్య కార్య కరే తో వహ ఊఁచా
హో జాయే. లోభాదికసే ఉచ్చ కులవాలే నీచే కులవాలేకీ సేవా కరనే లగ జాతే హైం.
నీచ కులవాలే కో ప్రాప్త కియే హుఏ నీచేపనకా దుఃఖ హీ హై.
హై తబ సబ దుఃఖ మిట జాతే హైం ఔర సుఖీ హోతా హై.
ఉచట జానా. ఇస ప్రకార వహాఁసే నికలకర అన్య పర్యాయ ధారణ కరే తో త్రసమేం తో బహుత థోడే
హీ కాల రహతా హై; ఏకేన్ద్రియమేం హీ బహుత కాల వ్యతీత కరతా హై.
ఉత్కృష్ట కాల తో సాధిక దో హజార సాగర హీ హై తథా ఏకేన్ద్రియమేం రహనేకా ఉత్కృష్ట కాల అసంఖ్యాత