Page 53 of 350
PDF/HTML Page 81 of 378
single page version
సాగర హోతే హైం. ఇసలిఏ ఇస సంసారీకే ముఖ్యతః ఏకేన్ద్రియ పర్యాయమేం హీ కాల వ్యతీత హోతా హై.
అచక్షుదర్శన
జిససే మహా దుఃఖీ హైం. తథా దర్శనమోహకే ఉదయసే మిథ్యాదర్శన హోతా హై ఉససే పర్యాయకా హీ
అపనేరూప శ్రద్ధాన కరతే హైం, అన్య విచార కరనేకీ శక్తి హీ నహీం హై.
హోనే పర హీ హోతీ హైం. వహాఁ కషాయ తో బహుత హై ఔర శక్తి సర్వ ప్రకారసే మహా హీన హై,
ఇసలిఏ బహుత దుఃఖీ హో రహే హైం, కుఛ ఉపాయ నహీం కర సకతే.
హోనే పర భీ బహుత కషాయ హోతీ దిఖాఈ దేతీ హై, ఉసీ ప్రకార ఏకేన్ద్రియకే జ్ఞాన థోడా హోనే
పర భీ బహుత కషాయ హోనా మానా గయా హై.
జైసే కోఈ పురుష శక్తిహీన హై, ఉసకో కిసీ కారణసే తీవ్ర కషాయ హో, పరన్తు కుఛ కర నహీం
సకతా, ఇసలియే ఉసకీ కషాయ బాహ్యమేం ప్రగట నహీం హోతీ, వహ అతి దుఃఖీ హోతా హై; ఉసీ ప్రకార
ఏకేన్ద్రియ జీవ శక్తిహీన హైం; ఉనకో కిసీ కారణసే కషాయ హోతీ హై, పరన్తు కుఛ కర నహీం
సకతే, ఇసలియే ఉనకీ కషాయ బాహ్యమేం ప్రగట నహీం హోతీ, వే స్వయం హీ దుఃఖీ హోతే హైం.
హోతా హై. పరన్తు ఏకేన్ద్రియోంకే కషాయ బహుత ఔర శక్తి హీన, ఇసలియే ఏకేన్ద్రియ జీవ మహా
దుఃఖీ హైం. ఉనకే దుఃఖ వే హీ భోగతే హైం ఔర కేవలీ జానతే హైం. జైసే
Page 54 of 350
PDF/HTML Page 82 of 378
single page version
కారణ అపనా దుఃఖ ప్రగట భీ నహీం కర సకతా, పరన్తు మహా దుఃఖీ హై.
సూఖ జాతీ హై, జల న మిలనేసే సూఖ జాతీ హై, అగ్నిసే జల జాతీ హై; ఉసకో కోఈ ఛేదతా
హై, భేదతా హై, మసలతా హై, ఖాతా హై, తోడతా హై
హైం.
హీ, ఉసకే ద్వారా ఉన్హేం జానకర మోహకే వశసే మహా వ్యాకుల హోతే హైం; పరన్తు భాగనేకీ, లడనేకీ
యా పుకారనేకీ శక్తి నహీం హై, ఇసలియే అజ్ఞానీ లోగ ఉనకే దుఃఖకో నహీం జానతే. తథా కదాచిత్
కించిత్ సాతాకా ఉదయ హోతా హై, పరన్తు వహ బలవాన నహీం హోతా.
హై. వహాఁ ఆయు థోడా హోనేసే జన్మ-మరణ హోతే హీ రహతే హైం ఉససే దుఃఖీ హైం.
వశసే దుఃఖీ హోతే హైం.
జీవ ఏకేన్ద్రియ పర్యాయమేం బహుత కాల రహతా హై, అన్య పర్యాయోంమేం తో కదాచిత్ కించిత్మాత్ర కాల
రహతా హై; ఇసలియే యహ జీవ సంసారమేం మహా దుఃఖీ హై.
Page 55 of 350
PDF/HTML Page 83 of 378
single page version
జో అపర్యాప్త హైం తథా పర్యాప్త భీ హీనశక్తికే ధారక హైం; ఛోటే జీవ హైం, ఉనకీ శక్తి ప్రగట
నహీం హోతీ. తథా కితనే హీ పర్యాప్త బహుత శక్తికే ధారక బడే జీవ హైం ఉనకీ శక్తి ప్రగట
హోతీ హై; ఇసలియే వే జీవ విషయోంకా ఉపాయ కరతే హైం, దుఃఖ దూర హోనేకా ఉపాయ కరతే హైం.
క్రోధాదికసే కాటనా, మారనా, లడనా, ఛల కరనా, అన్నాదికా సంగ్రహ కరనా, భాగనా ఇత్యాది కార్య
కరతే హైం; దుఃఖసే తడఫ డానా, పుకారనా ఇత్యాది క్రియా కరతే హైం; ఇసలియే ఉనకా దుఃఖ కుఛ ప్రగట
భీ హోతా హై. ఇస ప్రకార లట, కీడీ ఆది జీవోంకో శీత, ఉష్ణ, ఛేదన, భేదనాదికసే తథా
భూఖ-ప్యాస ఆదిసే పరమ దుఃఖీ దేఖతే హైం. జో ప్రత్యక్ష దిఖాఈ దేతా హై ఉసకా విచార కర
లేనా. యహాఁ విశేష క్యా లిఖేం?
భీ నహీం మిలతీ, ఇసలిఏ ఉస శక్తికే హోనేసే భీ బహుత దుఃఖీ హైం. ఉనకే క్రోధాది కషాయకీ
అతి తీవ్రతా పాయీ జాతీ హై; క్యోంకి ఉనకే కృష్ణాది అశుభ లేశ్యా హీ హైం.
పరన్తు క్రోధ
ఉనకే ద్వారా దూసరోంకో స్వయం పీడా దేతే హైం ఔర స్వయంకో కోఈ ఔర పీడా దేతా హై. కభీ కషాయ
ఉపశాన్త నహీం హోతీ. తథా ఉనమేం మాయా
మహా-దుఃఖీ హైం. తథా కదాచిత్ కించిత్ కోఈ ప్రయోజన పాకర ఉనకా భీ కార్య హోతా హై.
Page 56 of 350
PDF/HTML Page 84 of 378
single page version
రహే హైం, ఇసలియే వే కషాయేం తీవ్ర ప్రగట హోతీ హైం. తథా వేదోంమేం నపుంసకవేద హై, సో ఇచ్ఛా తో
బహుత ఔర స్త్రీ-పురుషోంసే రమణ కరనేకా నిమిత్త నహీం హై, ఇసలియే మహా పీడిత హైం.
తథా వేదనీయమేం అసాతా హీ కా ఉదయ హై ఉససే వహాఁ అనేక వేదనాఓంకే నిమిత్త హైం, శరీరమేం
భక్షణ-పాన కరనా చాహతే హైం, ఔర వహాఁకీ మిట్టీకా హీ భోజన మిలతా హై, వహ మిట్టీ భీ ఐసీ
హై కి యది యహాఁ ఆ జాయే తో ఉసకీ దుర్గన్ధసే కఈ కోసోంకే మనుష్య మర జాయేం. ఔర వహాఁ శీత,
ఉష్ణతా ఐసీ హై కి యది లాఖ యోజనకా లోహేకా గోలా హో తో వహ భీ ఉనసే భస్మ హో జాయే.
కహీం శీత హై కహీం ఉష్ణతా హై. తథా పృథ్వీ వహాఁ శస్త్రోంసే భీ మహాతీక్ష్ణ కంటకోం సహిత హై.
ఉస పృథ్వీమేం జో వన హైం వే శస్త్రకీ ధార సమాన పత్రాది సహిత హైం. నదీ ఐసే జల యుక్త హై కి
జిసకా స్పర్శ హోనే పర శరీర ఖణ్డ-ఖణ్డ హో జాయే. పవన ఐసా ప్రచణ్డ హై కి ఉససే శరీర
దగ్ధ హో జాతా హై. తథా నారకీ ఏక-దూసరేకో అనేక ప్రకారసే పీడా దేతే హైం, ఘానీమేం పేలతే హైం,
ఖణ్డ-ఖణ్డ కర డాలతే హైం, హండియోంమేం రాఁధతే హైం, కోడే మారతే హైం, తప్త లోహాదికకా స్పర్శ కరాతే
హైం
భాఁతి ఖణ్డ-ఖణ్డ హో జానే పర భీ మిల జాతా హై.
జఘన్య ఆయు దస హజార వర్ష తథా ఉత్కృష్ట ఆయు తేతీస సాగర హై. ఇతనే కాల తక వహాఁ ఐసే
దుఃఖ సహనే పడతే హైం. వహాఁ నామకర్మకీ సర్వ పాపప్రకృతియోంకా హీ ఉదయ హై, ఏక భీ పుణ్యప్రకృతికా
ఉదయ నహీం హై; ఉనసే మహా దుఃఖీ హైం. తథా గోత్రమేం నీచ గోత్రకా హీ ఉదయ హై ఉససే మహన్తతా
నహీం హోతీ, ఇసలియే దుఃఖీ హీ హైం.
నహీం హోతీ. ఉనకే దుఃఖ ఏకేన్ద్రియవత్ జాననా; జ్ఞానాదికకా విశేష హై సో విశేష జాననా.
తథా బడే పర్యాప్త జీవ కితనే హీ సమ్మూర్చ్ఛన హైం, కితనే హీ గర్భజ హైం. ఉనమేం జ్ఞానాదిక ప్రగట
Page 57 of 350
PDF/HTML Page 85 of 378
single page version
హై నహీం; కిసీకో కదాచిత్ కించిత్ హోతీ హై.
కదాచిత్ మందకషాయ హోతీ హై, పరన్తు థోడే జీవోంకే హోతీ హై, ఇసలియే ముఖ్యతా నహీం హై.
దేఖే జాతే హైం, ఇసలిఏ బహుత నహీం కహా హై. కిసీకే కదాచిత్ కించిత్ సాతాకా భీ ఉదయ
హోతా హై, పరన్తు థోడే హీ జీవోంకో హై, ముఖ్యతయా నహీం హై. తథా ఆయు అన్తర్ముహూర్తసే లేకర కోటి
వర్ష పర్యన్త హై. వహాఁ బహుత జీవ అల్ప ఆయుకే ధారక హోతే హైం, ఇసలియే జన్మ-మరణకా దుఃఖ
పాతే హైం. తథా భోగభూమియోంకీ బడీ ఆయు హై ఔర ఉనకే సాతాకా భీ ఉదయ హై, పరన్తు వే
జీవ థోడే హైం. తథా ముఖ్యతః తో నామకర్మకీ తిర్యంచగతి ఆది పాపప్రకృతియోంకా హీ ఉదయ హై.
కిసీకో కదాచిత్ కిన్హీం పుణ్యప్రకృతియోంకా భీ ఉదయ హోతా హై, పరన్తు థోడే జీవోంకో థోడా హోతా
హై, ముఖ్యతా నహీం హై. తథా గోత్రమేం నీచ గోత్రకా హీ ఉదయ హై, ఇసలియే హీన హో రహే హైం.
కాలమేం మరణ పాతే హైం, ఉనకీ తో శక్తి ప్రగట భాసిత నహీం హోతీ; ఉనకే దుఃఖ ఏకేన్ద్రియవత్
జాననా. విశేష హై సో విశేష జాననా.
హై. అథవా తిర్యంచోంకా వర్ణన కియా హై ఉస ప్రకార జాననా.
కుటుమ్బాదికకా నిమిత్త విశేష పాయా జాతా హై
Page 58 of 350
PDF/HTML Page 86 of 378
single page version
ఉత్పన్న హోతా హై. బాదమేం వహాఁ క్రమశః జ్ఞానాదికకీ తథా శరీరకీ వృద్ధి హోతీ హై. గర్భకా దుఃఖ
బహుత హై. సంకుచిత రూపసే ఔంధే ముఁహ క్షుధా-తృషాది సహిత వహాఁ కాల పూర్ణ కరతా హై. జబ
బాహర నికలతా హై తబ బాల్యావస్థామేం మహా దుఃఖ హోతా హై. కోఈ కహతే హైం కి బాల్యావస్థామేం
దుఃఖ థోడా హై; సో ఐసా నహీం హై, కిన్తు శక్తి థోడీ హోనేసే వ్యక్త నహీం హో సకతా. బాదమేం
వ్యాపారాదిక తథా విషయ-ఇచ్ఛా ఆది దుఃఖోంకీ ప్రగటతా హోతీ హై. ఇష్ట-అనిష్ట జనిత ఆకులతా
బనీ హీ రహతీ హై. పశ్చాత్ జబ వృద్ధ హో తబ శక్తిహీన హో జాతా హై ఔర తబ పరమ దుఃఖీ
హోతా హై. యే దుఃఖ ప్రత్యక్ష హోతే దేఖే జాతే హైం.
ప్రాప్త కియే బినా హోతే నహీం హైం.
పోరేం కానీ హోనేసే వే భీ నహీం చూసీ జాతీం; కోఈ స్వాదకా లోభీ ఉన్హేం బిగాడే తో బిగాడో;
పరన్తు యది ఉన్హేం బో దే తో ఉనసే బహుతసే గన్నే హోం, ఔర ఉనకా స్వాద బహుత మీఠా ఆయే.
ఉసీ ప్రకార మనుష్య-పర్యాయకా బాలక-వృద్ధపనా తో సుఖయోగ్య నహీం హై, ఔర బీచకీ అవస్థా రోగ-
క్లేశాదిసే యుక్త హై, వహాఁ సుఖ హో నహీం సకతా; కోఈ విషయసుఖకా లోభీ ఉసే బిగాడే తో బిగాడో;
పరన్తు యది ఉసే ధర్మ సాధనమేం లగాయే తో బహుత ఉచ్చపదకో పాయే, వహాఁ సుఖ బహుత నిరాకుల
పాయా జాతా హై. ఇసలియే యహాఁ అపనా హిత సాధనా, సుఖ హోనేకే భ్రమసే వృథా నహీం ఖోనా.
కషాయ బహుత మంద నహీం హైం ఔర ఉనకా ఉపయోగ చంచల బహుత హై తథా కుఛ శక్తి భీ హై సో
కషాయోంకే కార్యోంమేం ప్రవర్తతే హైం; కౌతూహల, విషయాది కార్యోంమేం లగ రహే హైం ఔర ఉస ఆకులతాసే
దుఃఖీ హీ హైం. తథా వైమానికోంకే ఊపర-ఊపర విశేష మన్దకషాయ హై ఔర శక్తి విశేష హై, ఇసలియే
ఆకులతా ఘటనేసే దుఃఖ భీ ఘటతా హై.
Page 59 of 350
PDF/HTML Page 87 of 378
single page version
దేవోంకే తో కౌతూహలాదిసే హోతే హైం, పరన్తు ఉత్కృష్ట దేవోంకే థోడే హోతే హైం, ముఖ్యతా నహీం హై; తథా
మాయా
కమ హైం.
హై. తథా స్త్రీవేద, పురుషవేదకా ఉదయ హై ఔర రమణ కరనేకా భీ నిమిత్త హై సో కామ-సేవన
కరతే హైం. యే భీ కషాయ ఊపర-ఊపర మన్ద హైం. అహమిన్ద్రోంకే వేదోంకీ మన్దతాకే కారణ కామ-
సేవనకా అభావ హై.
తథా ఇనకే కషాయేం జితనీ థోడీ హైం ఉతనా దుఃఖ భీ థోడా హై, ఇసలియే ఔరోంకీ అపేక్షా
తథా కదాచిత్ కించిత్ అసాతాకా భీ ఉదయ కిసీ కారణసే హోతా హై. వహ నికృష్ట దేవోంకే కుఛ
ప్రగట భీ హై, పరన్తు ఉత్కృష్ట దేవోంకే విశేష ప్రగట నహీం హై. తథా ఆయు బడీ హై. జఘన్య ఆయు
దస హజార వర్ష ఔర ఉత్కృష్ట ఇకతీస సాగర హై. ఇససే అధిక ఆయుకా ధారీ మోక్షమార్గ ప్రాప్త
కిఏ బినా నహీం హోతా. సో ఇతనే కాల తక విషయ-సుఖమేం మగ్న రహతే హైం. తథా నామకర్మకీ
దేవగతి ఆది సర్వ పుణ్యప్రకృతియోంకా హీ ఉదయ హై, ఇసలియే సుఖకా కారణ హై. ఔర గోత్రమేం
ఉచ్చ గోత్రకా హీ ఉదయ హై, ఇసలియే మహన్త పదకో ప్రాప్త హైం.
హై, ఇసలియే సుఖీ నహీం హోతే. ఉచ్చ దేవోంకో ఉత్కృష్ట పుణ్య-ఉదయ హై, కషాయ బహుత మంద హై; తథాపి
ఉనకే భీ ఇచ్ఛాకా అభావ నహీం హోతా, ఇసలియే పరమార్థసే దుఃఖీ హీ హైం.
Page 60 of 350
PDF/HTML Page 88 of 378
single page version
పీడా నహీం హై, పరన్తు జబ తక దేఖతా-జానతా నహీం హై తబ తక మహా వ్యాకుల హోతా హై. ఇస
ఇచ్ఛా కా నామ విషయ హై.
నామ కషాయ హై.
మహా వ్యాకుల రహతా హై. ఇస ఇచ్ఛాకా నామ పాపకా ఉదయ హై.
తథా (౪) ఏక ఇచ్ఛా బాహ్య నిమిత్తసే బనతీ హై; సో ఇన తీన ప్రకారకీ ఇచ్ఛాఓంకే
అనేక ప్రకార హైం. వహాఁ కితనే హీ ప్రకారకీ ఇచ్ఛా పూర్ణ హోనేకే కారణ పుణ్యోదయసే మిలతే హైం,
పరన్తు ఉనకా సాధన ఏకసాథ నహీం హో సకతా; ఇసలియే ఏకకో ఛోడకర అన్యమేం లగతా హై,
ఫి ర భీ ఉసే ఛోడకర అన్యమేం లగతా హై. జైసే
కరనే లగ జాతా హై, ఉసే ఛోడకర భోజన కరతా హై; అథవా దేఖనేమేం హీ ఏకకో దేఖకర అన్యకో
దేఖతా హై.
Page 61 of 350
PDF/HTML Page 89 of 378
single page version
పూర్ణ కరనేకే కారణ బనేం తో యుగపత్ ఉనకా సాధన నహీం హోతా. సో ఏకకా సాధన జబ తక
న హో తబ తక ఉసకీ ఆకులతా రహతీ హై; ఔర ఉసకా సాధన హోనే పర ఉస హీ సమయ అన్యకే
సాధనకీ ఇచ్ఛా హోతీ హై తబ ఉసకీ ఆకులతా హోతీ హై. ఏక సమయ భీ నిరాకుల నహీం రహతా,
ఇసలియే దుఃఖ హీ హై. అథవా తీన ప్రకారకీ ఇచ్ఛారూపీ రోగకో మిటానేకా కించిత్ ఉపాయ కరతా
హై, ఇసలియే కించిత్ దుఃఖ కమ హోతా హై, సర్వ దుఃఖకా తో నాశ నహీం హోతా, ఇసలియే దుఃఖ
హీ హై.
ధర్మానురాగమేం జీవ కమ లగతా హై, జీవ తో బహుత పాప-క్రియాఓంమేం హీ ప్రవర్తతా హై. ఇసలియే
చౌథీ ఇచ్ఛా కిసీ జీవకే కిసీ కాలమేం హీ హోతీ హై.
చౌథీ ఇచ్ఛా హోనే పర భీ దుఃఖీ హోతా హై. కిసీకే బహుత విభూతి హై ఔర ఉసకే ఇచ్ఛా బహుత
హై తో బహుత ఆకులతావాన హై ఔర జిసకే థోడీ విభూతి హై తథా ఉసకే ఇచ్ఛా భీ థోడీ హై తో
వహ థోడా ఆకులతావాన హై. అథవా కిసీకో అనిష్ట సామగ్రీ మిలీ హై ఔర ఉసే ఉసకో దూర
కరనేకీ ఇచ్ఛా థోడీ హై తో వహ థోడా ఆకులతావాన హై. తథా కిసీకో ఇష్ట సామగ్రీ మిలీ హై,
పరన్తు ఉసే ఉసకో భోగనేకీ తథా అన్య సామగ్రీకీ ఇచ్ఛా బహుత హై తో వహ జీవ బహుత ఆకులతావాన
హై. ఇసలియే సుఖీ-దుఃఖీ హోనా ఇచ్ఛాకే అనుసార జాననా, బాహ్య కారణకే ఆధీన నహీం హై.
తథా మనుష్య, తిర్యంచోంకో భీ సుఖీ-దుఃఖీ, ఇచ్ఛా హీ కీ అపేక్షా జాననా. తీవ్ర కషాయసే జిసకే
ఇచ్ఛా బహుత హై ఉసే దుఃఖీ కహతే హైం, మన్ద కషాయసే జిసకే ఇచ్ఛా థోడీ హై ఉసే సుఖీ కహతే
హైం. పరమార్థసే దుఃఖ హీ బహుత యా థోడా హై, సుఖ నహీం హై. దేవాదికోంకో భీ సుఖీ మానతే
హైం వహ భ్రమ హీ హై. ఉనకే చౌథీ ఇచ్ఛాకీ ముఖ్యతా హై, ఇసలియే ఆకులిత హైం.
దుఃఖోంసే పీడిత హీ హో రహే హైం.
Page 62 of 350
PDF/HTML Page 90 of 378
single page version
ప్రాప్తి హో, ఇసలియే ఇసీ కార్యకా ఉద్యమ కరనా యోగ్య హై. ఐసా సాధన కరనే పర జితనీ-జితనీ
ఇచ్ఛా మిటే ఉతనా-ఉతనా దుఃఖ దూర హోతా జాతా హై ఔర జబ మోహకే సర్వథా అభావసే సర్వ ఇచ్ఛాకా
అభావ హో తబ సర్వ దుఃఖ మిటతా హై, సచ్చా సుఖ ప్రగట హోతా హై. తథా జ్ఞానావరణ-దర్శనావరణ
ఔర అన్తరాయకా అభావ హో తబ ఇచ్ఛాకే కారణభూత క్షాయోపశమిక జ్ఞాన-దర్శనకా తథా
శక్తిహీనపనేకా భీ అభావ హోతా హై, అనన్త జ్ఞాన-దర్శన-వీర్యకీ ప్రాప్తి హోతీ హై. తథా కితనే
హీ కాల పశ్చాత్ అఘాతికర్మోంకా భీ అభావ హో తబ ఇచ్ఛాకే బాహ్య కారణోంకా భీ అభావ హోతా
హై. క్యోంకి మోహ చలే జానేకే బాద కిసీ భీ కాలమేం కోఈ ఇచ్ఛా ఉత్పన్న కరనేమేం సమర్థ నహీం
థే, మోహకే హోనే పర కారణ థే, ఇసలియే కారణ కహే హైం; ఉనకా భీ అభావ హుఆ తబ జీవ
సిద్ధపదకో ప్రాప్త హోతే హైం.
ఇచ్ఛాకా భీ అభావ హుఆ, ఇసలియే దుఃఖకా అభావ హుఆ హై. తథా జ్ఞానావరణ, దర్శనావరణకా
క్షయ హోనేసే సర్వ ఇన్ద్రియోంకో సర్వ విషయోంకా యుగపత్ గ్రహణ హుఆ, ఇసలియే దుఃఖకా కారణ భీ
దూర హుఆ హై వహీ దిఖాతే హైం. జైసే
కీ ఇచ్ఛా ఉత్పన్న హో. ఇసీ ప్రకార స్పర్శనాది ద్వారా ఏక-ఏక విషయకా గ్రహణ కరనా చాహతా
థా. అబ త్రికాలవర్తీ త్రిలోకకే సర్వ స్పర్శ, రస, గన్ధ తథా శబ్దోంకా యుగపత్ గ్రహణ కరతా
హై, కోఈ బినా గ్రహణ కియా నహీం రహా జిసకా గ్రహణ కరనేకీ ఇచ్ఛా ఉత్పన్న హో.
Page 63 of 350
PDF/HTML Page 91 of 378
single page version
జిహ్వా ఇత్యాదిసే స్పర్శ, రసాదికకా
అనన్తకాల పర్యన్త సర్వ పదార్థోంకే ద్రవ్య, క్షేత్ర, కాల, భావోంకో యుగపత్ జానతా హై, కోఈ బినా
జానే నహీం రహా జిసకో జాననేకీ ఇచ్ఛా ఉత్పన్న హో. ఇస ప్రకార యహ దుఃఖ ఔర దుఃఖోంకే కారణ
ఉనకా అభావ జాననా.
భీ అభావ హుఆ హై. ఉన కారణోంకా అభావ యహాఁ దిఖాతే హైంః
ఊఁచా కోఈ హై నహీం, ఇన్ద్రాదిక స్వయమేవ నమన కరతే హైం ఔర ఇష్టకో పాతే హైం; కిససే మాన కరేం?
సర్వ భవితవ్య భాసిత హో గయా, కార్య రహా నహీం, కిసీసే ప్రయోజన రహా నహీం హై; కిసకా లోభ
కరేం? కోఈ అన్య ఇష్ట రహా నహీం; కిస కారణసే హాస్య హో? కోఈ అన్య ఇష్ట ప్రీతి కరనే యోగ్య
హై నహీం; ఫి ర కహాఁ రతి కరేం? కోఈ దుఃఖదాయక సంయోగ రహా నహీం హై; కహాఁ అరతి కరేం? కోఈ
ఇష్ట-అనిష్ట సంయోగ-వియోగ హోతా నహీం హై; కిసకా శోక కరేం? కోఈ అనిష్ట కరనేవాలా కారణ
రహా నహీం హై; కిసకా భయ కరేం? సర్వ వస్తుఏఁ అపనే స్వభావ సహిత భాసిత హోతీ హైం, అపనేకో
అనిష్ట నహీం హైం, కహాఁ జుగుప్సా కరేం? కామపీడా దూర హోనేసే స్త్రీ-పురుష దోనేంసే రమణ కరనేకా కుఛ
ప్రయోజన నహీం రహా; కిసలియే పురుష, స్త్రీ యా నపుంసకవేదరూప భావ హో?
భీ అభావ హుఆ.
Page 64 of 350
PDF/HTML Page 92 of 378
single page version
శక్తి ప్రగట హుఈ కహతే హైం. జైసే
కార్య నహీం రహా, ఇసలియే గమన భీ నహీం కియా. వహాఁ ఉసకే గమన న కరనే పర భీ శక్తి
ప్రగట హుఈ కహీ జాతీ హై; ఉసీ ప్రకార యహాఁ భీ జాననా. తథా ఉనకే జ్ఞానాదికీ శక్తిరూప
అనన్తవీర్య ప్రగట పాయా జాతా హై.
హీ థా. అబ, మోహకే నాశసే సర్వ ఆకులతా దూర హోనే పర సర్వ దుఃఖకా నాశ హుఆ. తథా
జిన కారణోంసే దుఃఖ మాన రహా థా, వే కారణ తో సర్వ నష్ట హుఏ; ఔర కిన్హీం కారణోంసే కించిత్
దుఃఖ దూర హోనేసే సుఖ మాన రహా థా సో అబ మూలహీమేం దుఃఖ నహీం రహా, ఇసలియే ఉన దుఃఖకే
ఉపచారోంకా కుఛ ప్రయోజన నహీం రహా కి ఉనసే కార్యకీ సిద్ధి కరనా చాహే. ఉసకీ సిద్ధి స్వయమేవ
హీ హో రహీ హై.
ఆతాప ఆది థే; పరన్తు అబ శరీర బినా కిసకో కారణ హోం? తథా బాహ్య అనిష్ట నిమిత్త
బనతే థే; పరన్తు అబ ఇనకే అనిష్ట రహా హీ నహీం. ఇస ప్రకార దుఃఖకే కారణోంకా తో అభావ
హుఆ.
ఇష్ట మాననేకా ప్రయోజన నహీం రహా, ఇనకే ద్వారా దుఃఖ మిటానా చాహతా థా ఔర ఇష్ట కరనా చాహతా
థా; సో అబ తో సమ్పూర్ణ దుఃఖ నష్ట హుఆ ఔర సమ్పూర్ణ ఇష్ట ప్రాప్త హుఆ.
హీ కాల తక జీనే-మరనేసే సుఖ మానతా థా, వహాఁ భీ నరక పర్యాయమేం దుఃఖకీ విశేషతాసే వహాఁ
నహీం జీనా చాహతా థా; పరన్తు అబ ఇస సిద్ధపర్యాయమేం ద్రవ్యప్రాణకే బినా హీ అపనే చైతన్యప్రాణసే
సదాకాల జీతా హై ఔర వహాఁ దుఃఖకా లవలేశ భీ నహీం రహా.
Page 65 of 350
PDF/HTML Page 93 of 378
single page version
సుఖ మానతా థా; పరన్తు అబ ఉనకే బినా హీ సర్వ దుఃఖకా నాశ ఔర సర్వ సుఖకా ప్రకాశ
పాయా జాతా హై. ఇసలియే ఉనకా భీ కుఛ ప్రయోజన నహీం రహా.
ఉచ్చ కులకే బినా హీ త్రైలోక్య పూజ్య ఉచ్చ పదకో ప్రాప్త హై.
దుఃఖకా లక్షణ తో ఆకులతా హై ఔర ఆకులతా తభీ హోతీ హై జబ ఇచ్ఛా హో; పరన్తు
అనన్త సుఖకా అనుభవ కరతా హై; క్యోంకి నిరాకులతా హీ సుఖకా లక్షణ హై. సంసారమేం భీ
కిసీ ప్రకార నిరాకుల హోకర సబ హీ సుఖ మానతే హైం; జహాఁ సర్వథా నిరాకుల హుఆ వహాఁ సుఖ
సమ్పూర్ణ కైసే నహీం మానా జాయే?
సో ఐసే హీ హైం యా నహీం, వహ విచార. తథా సిద్ధపద ప్రాప్త హోనే పర సుఖ హోతా హై యా నహీం,
ఉసకా భీ విచార కర. జైసా కహా హై వైసీ హీ ప్రతీతి తుఝే ఆతీ హో తో తూ సంసారసే ఛూటకర
సిద్ధపద ప్రాప్త కరనేకా హమ జో ఉపాయ కహతే హైం వహ కర, విలమ్బ మత కర. యహ ఉపాయ కరనేసే
తేరా కల్యాణ హోగా.
Page 66 of 350
PDF/HTML Page 94 of 378
single page version
రోగీ కుపథ్య సేవన న కరే, తబ రోగ రహిత హో. ఉసీ ప్రకార యహాఁ సంసారకే కారణోంకా విశేష
నిరూపణ కరతే హైం, జిససే సంసారీ మిథ్యాత్వాదికకా సేవన న కరే, తబ సంసార రహిత హో. ఇసలియే
మిథ్యాదర్శనాదికకా విశేష నిరూపణ కరతే హైంః
యోగ్య అర్థ హై ఉసకా జో భావ
హై’
అభిప్రాయ, ఉసకో లియే హుఏ మిథ్యాదర్శన హోతా హై.
Page 67 of 350
PDF/HTML Page 95 of 378
single page version
జానే యా యథార్థ జానే, తథా జైసా జానతా హై వైసా హీ మానే తో ఉససే ఉసకా కుఛ భీ బిగాడ-
సుధార నహీం హై, ఉససే వహ పాగల యా చతుర నామ నహీం పాతా; తథా జినసే ప్రయోజన పాయా జాతా
హై ఉన్హేం యది అన్యథా జానే ఔర వైసా హీ మానే తో బిగాడ హోతా హై, ఇసలిఏ ఉసే పాగల
కహతే హైం; తథా ఉనకో యది యథార్థ జానే ఔర వైసా హీ మానే తో సుధార హోతా హై, ఇసలియే
ఉసే చతుర కహతే హైం. ఉసీ ప్రకార జీవ హై వహ జినసే ప్రయోజన నహీం హై ఉన్హేం అన్యథా జానే
యా యథార్థ జానే, తథా జైసా జానే వైసా శ్రద్ధాన కరే, తో ఇసకా కుఛ భీ బిగాడ-సుధార నహీం
హై, ఉససే మిథ్యాదృష్టి యా సమ్యగ్దృష్టి నామ ప్రాప్త నహీం కరతా; తథా జిససే ప్రయోజన పాయా జాతా
హై ఉన్హేం యది అన్యథా జానే ఔర వైసా హీ శ్రద్ధాన కరే తో బిగాడ హోతా హై, ఇసలియే ఉసే
మిథ్యాదృష్టి కహతే హైం; తథా యది ఉన్హేం యథార్థ జానే ఔర వైసా హీ శ్రద్ధాన కరే తో సుధార హోతా
హై, ఇసలియే ఉసే సమ్యదృష్టి కహతే హైం.
ఔర ఉసకా నిమిత్త తో జ్ఞానావరణ కర్మ హై, పరన్తు వహాఁ ప్రయోజనభూత పదార్థోంకా అన్యథా యా
యథార్థ శ్రద్ధాన కరనేసే జీవకా కుఛ ఔర భీ బిగాడ-సుధార హోతా హై, ఇసలియే ఉసకా నిమిత్త
దర్శనమోహ నామక కర్మ హై.
దేవ అవధిజ్ఞానాదియుక్త హైం, ఉనకే జ్ఞానావరణకా క్షయోపశమ బహుత హోనే పర భీ ప్రయోజనభూత
జీవాదికకా శ్రద్ధాన నహీం హోతా; ఔర తిర్యంచాదికకో జ్ఞానావరణకా క్షయోపశమ థోడా హోనే పర భీ
ప్రయోజనభూత జీవాదికకా శ్రద్ధాన హోతా హై. ఇసలియే జానా జాతా హై కి జ్ఞానావరణకే హీ అనుసార
శ్రద్ధాన నహీం హోతా; కోఈ అన్య కర్మ హై ఔర వహ దర్శనమోహ హై. ఉసకే ఉదయసే జీవకే మిథ్యాదర్శన
హోతా హై తబ ప్రయోజనభూత జీవాది తత్త్వోంకా అన్యథా శ్రద్ధాన కరతా హై.
Page 68 of 350
PDF/HTML Page 96 of 378
single page version
హీ హై; క్యోంకి దుఃఖకా అభావ వహీ సుఖ హై ఔర ఇస ప్రయోజనకీ సిద్ధి జీవాదికకా సత్య
శ్రద్ధాన కరనేసే హోతీ హై. కైసే?
ఆపాపరకో ఏక జానకర అపనా దుఃఖ దూర కరనేకే అర్థ పరకా ఉపచార కరే తో అపనా దుఃఖ
దూర కైసే హో? అథవా అపనేసే పర భిన్న హైం, పరన్తు యహ పరమేం అహంకార-మమకార కరే తో ఉససే దుఃఖ
హీ హోతా హై. ఆపాపరకా జ్ఞాన హోనే పర హీ దుఃఖ దూర హోతా హై. తథా ఆపాపరకా జ్ఞాన జీవ-
అజీవకా జ్ఞాన హోనే పర హీ హోతా హై; క్యోంకి ఆప స్వయం జీవ హై, శరీరాదిక అజీవ హైం.
అన్యథా శ్రద్ధానసే దుఃఖ హోతా థా ఉనకా యథార్థ జ్ఞాన హోనేసే దుఃఖ దూర హోతా హై; ఇసలియే జీవ-
అజీవకో జాననా.
ఔర ఇనకా అభావ నహీం కరే తో కర్మ బన్ధన కైసే నహీం హో? ఇసలియే దుఃఖ హీ హోతా హై.
అథవా మిథ్యాత్వాదిక భావ హైం సో దుఃఖమయ హైం. యది ఉన్హేం జ్యోంకా త్యోం నహీం జానే తో ఉనకా
అభావ నహీం కరే, తబ దుఃఖీ హీ రహే; ఇసలియే ఆస్రవకో జాననా.
హోతా హై; ఇసలియే నిర్జరాకో జాననా.
Page 69 of 350
PDF/HTML Page 97 of 378
single page version
జాననా. ఇస ప్రకార జీవాది సాత తత్త్వ జాననా.
సత్య శ్రద్ధాన కరనే పర హీ దుఃఖ హోనేకా అభావరూప ప్రయోజనకీ సిద్ధి హోతీ హై. ఇసలియే
జీవాదిక పదార్థ హైం వే హీ ప్రయోజనభూత జాననా.
కరనే పర తో దుఃఖ నహీం హోతా, సుఖ హోతా హై; ఔర ఇనకా యథార్థ శ్రద్ధాన కిఏ బినా దుఃఖ
హోతా హై, సుఖ నహీం హోతా.
హో, రాగాదిక దూర కరనేకా శ్రద్ధాన హో, ఉనసే సుఖ ఉత్పన్న హో; తథా అయథార్థ శ్రద్ధాన కరనేసే
స్వ-పరకా శ్రద్ధాన నహీం హో, రాగాదిక దూర కరనేకా శ్రద్ధాన నహీం హో, ఇసలియే దుఃఖ ఉత్పన్న హో;
ఉన విశేషోం సహిత జీవ-అజీవ పదార్థోం తో ప్రయోజనభూత జాననా.
అప్రయోజనభూత హై. ఇసీ ప్రకార అన్య జాననా.
Page 70 of 350
PDF/HTML Page 98 of 378
single page version
వర్ణన కరతే హైం.
ఔర అనన్త పుద్గలపరమాణుమయ శరీర ఉనసే ఏకపిణ్డ బన్ధానరూప హై. తథా జీవకో ఉస
పర్యాయమేం
హైం
వర్ణాది పలటనేరూప అవస్థా హోతీ హై ఉన సబకో అపనీ అవస్థా మానతా హై. ‘యహ మేరీ అవస్థా
హై’
స్పర్శనాది ద్రవ్యఇన్ద్రియాఁ హైం; యహ ఉన్హేం ఏక మానకర ఐసా మానతా హై కి
పంఖుడియోంకే ఫూ లే కమలకే ఆకారకా హృదయస్థానమేం ద్రవ్యమన హై, వహ దృష్టిగమ్య నహీం ఐసా హై, సో
శరీరకా అంగ హై; ఉసకే నిమిత్త హోనే పర స్మరణాదిరూప జ్ఞానకీ ప్రవృత్తి హోతీ హై. యహ ద్రవ్యమనకో
ఔర జ్ఞానకో ఏక మానకర ఐసా మానతా హై కి మైంనే మనసే జానా.
ఉనకే నిమిత్తసే భాషావర్గణారూప పుద్గల వచనరూప పరిణమిత హోతే హైం; యహ సబకో ఏక మానకర
ఐసా మానతా హై కి మైం బోలతా హూఁ.
హైం తబ వహ కార్య బనతా హై; అథవా అపనీ ఇచ్ఛాకే బినా శరీర హిలతా హై తబ అపనే ప్రదేశ
Page 71 of 350
PDF/HTML Page 99 of 378
single page version
వస్తుకా గ్రహణ కరతా హూఁ అథవా మైంనే కియా హై
హైం, పురుషవేదాది హోనే పర లింగకాఠిన్యాది హో జాతే హైం, యహ సబ ఏక మానకర ఐసా మానతా హై
కి యహ కార్య సబ మైం కరతా హూఁ. తథా శరీరమేం శీత, ఉష్ణ, క్షుధా, తృషా, రోగ ఇత్యాది అవస్థాఏఁ
హోతీ హైం; ఉనకే నిమిత్తసే మోహభావ ద్వారా స్వయం సుఖ-దుఃఖ మానతా హై; ఇన సబకో ఏక జానకర
శీతాదిక తథా సుఖ-దుఃఖ అపనేకో హీ హుఏ మానతా హై.
ఏక మానకర మైం స్థూల హూఁ, మైం కృశ హూఁ, మైం బాలక హూఁ, మైం వృద్ధ హూఁ, మేరే ఇన అంగోంకా భంగ హుఆ
హై
మైం మరూఁగా
జో శరీరసే ఉత్పన్న హుఆ ఉసే అపనా పుత్ర మానతా హై; జో శరీరకో ఉపకారీ హో ఉసే మిత్ర మానతా
హై; జో శరీరకా బురా కరే ఉసే శత్రు మానతా హై
ఇన్ద్రియాదికకే నామ తో యహాఁ కహే హైం, పరన్తు ఇసే తో కుఛ గమ్య నహీం హైం. అచేత హుఆ
అహంబుద్ధి ధారణ కరే హీ కరే, సో జబ స్వయం పృథక్ భాసిత నహీం హుఆ తబ ఉనకే సముదాయరూప
పర్యాయమేం హీ అహంబుద్ధి ధారణ కరతా హై.
Page 72 of 350
PDF/HTML Page 100 of 378
single page version
సకతా, ఇసలియే పర్యాయమేం హీ అహంబుద్ధి పాయీ జాతీ హై.
సదాకాల అపనే ఆధీన నహీం ఐసే స్వయంకో భాసిత హోతే హైం; తథాపి ఉనమేం మమకార కరతా హై.
మానతా హై, దుఃఖకే కారణకో సుఖకా కారణ మానతా హై, దుఃఖకో సుఖ మానతా హై
మానతా హై; క్యోంకి ఇనకా ఆధారభూత తో ఏక ఆత్మా హై ఔర ఇనకా పరిణమన ఏక హీ కాలమేం
హోతా హై, ఇసలియే ఇసే భిన్నపనా భాసిత నహీం హోతా ఔర భిన్నపనా భాసిత హోనేకా కారణ జో
విచార హై సో మిథ్యాదర్శనకే బలసే హో నహీం సకతా.
దుఃఖదాయక మానతా హై. తథా దుఃఖీ తో క్రోధసే హోతా హై, పరన్తు జిససే క్రోధ కియా హో ఉసకో
దుఃఖదాయక మానతా హై. దుఃఖీ తో లోభసే హోతా హై, పరన్తు ఇష్ట వస్తుకీ అప్రాప్తికో దుఃఖదాయక
మానతా హై.
భాసిత నహీం హోతా హై, ఇసలియే వే బురే నహీం లగతే. కారణ యహ హై కి