Page 113 of 350
PDF/HTML Page 141 of 378
single page version
వహాఁ కైసే సమ్భవ హై? తథా జ్యోతిమేం జ్యోతి మిలనే పర యహ జ్యోతి రహతీ హై యా వినష్ట హో జాతీ హై?
యది రహతీ హై తో జ్యోతి బఢతీ జాయగీ, తబ జ్యోతిమేం హీనాధికపనా హోగా; ఔర వినష్ట హో జాతీ
హై తో అపనీ సత్తా నష్ట హో ఐసా కార్య ఉపాదేయ కైసే మానేం? ఇసలియే ఐసా భీ బనతా నహీం హై.
యది ఏక థా తో బ్రహ్మ హీ మాయారూప హుఆ ఔర అలగ థా తో మాయా దూర హోనే పర బ్రహ్మమేం మిలతా హై
తబ ఇసకా అస్తిత్వ రహతా హై యా నహీం? యది రహతా హై తో సర్వజ్ఞకో తో ఇసకా అస్తిత్వ అలగ భాసిత
హోగా; తబ సంయోగ హోనేసే మిలే కహో, పరన్తు పరమార్థసే తో మిలే నహీం హైం. తథా అస్తిత్వ నహీం రహతా
హై తో అపనా అభావ హోనా కౌన చాహేగా? ఇసలియే యహ భీ నహీం బనతా.
క్రోధాదిక దూర హోనే పర తో ఐసా కహనా బనతా హై; ఔర వహాఁ చేతనాకా భీ అభావ హుఆ మానేం
తో పాషాణాది సమాన జడ అవస్థాకో కైసే భలా మానేం? తథా భలా సాధన కరనేసే తో జానపనా
బఢతా హై, ఫి ర బహుత భలా సాధన కరనే పర జానపనేకా అభావ హోనా కైసే మానేం? తథా లోకమేం
జ్ఞానకీ మహంతతాసే జడపనేకీ తో మహంతతా నహీం హై; ఇసలియే యహ నహీం బనతా.
జైసే వే అవతార హుఏ మానతే హైం వైసే హీ యహ పైగమ్బర హుఏ మానతే హైం. జిస ప్రకార వే పుణ్య-పాపకా
లేఖా లేనా, యథాయోగ్య దణ్డాదిక దేనా ఠహరాతే హైం; ఉసీ ప్రకార యహ ఖుదాకో ఠహరాతే హైం. తథా
జిస ప్రకార వే గాయ ఆదికో పూజ్య కహతే హైం; ఉసీ ప్రకార యహ సూఅర ఆదికో కహతే హైం. సబ
తిర్యంచాదిక హైం. తథా జిస ప్రకార వే ఈశ్వరకీ భక్తిసే ముక్తి కహతే హైం; ఉసీ ప్రకార యహ ఖుదాకీ
భక్తిసే కహతే హైం. తథా జిసప్రకార వే కహీం దయాకా పోషణ, కహీం హింసాకా పోషణ కరతే హైం; ఉసీ
ప్రకార యహ భీ కహీం మహర కరనేకా, కహీం కతల కరనేకా పోషణ కరతే హైం. తథా జిస ప్రకార
Page 114 of 350
PDF/HTML Page 142 of 378
single page version
కరతే హైం. తథా జిస ప్రకార వే కహీం మాంస-మదిరా, శికార ఆదికా నిషేధ కరతే హైం, కహీం ఉత్తమ
పురుషోం ద్వారా ఉనకా అంగీకార కరనా బతలాతే హైం; ఉసీ ప్రకార యహ భీ ఉనకా నిషేధ వ అంగీకార
కరనా బతలాతే హైం. ఐసే అనేక ప్రకారసే సమానతా పాయీ జాతీ హై. యద్యపి నామాదిక ఔర హైం;
తథాపి ప్రయోజనభూత అర్థకీ ఏకతా పాయీ జాతీ హై.
ప్రత్యక్షాది ప్రమాణసే విరుద్ధ నిరూపణ కరతే హైం.
ఇస ప్రకార ఇస క్షేత్ర-కాలమేం జిన-జిన మతోంకీ ప్రచుర ప్రవృత్తి హై ఉనకా మిథ్యాపనా ప్రగట
తథా రాజాదికోంకా వ విద్యావానోంకా ఐసే ధర్మమేం విషయకషాయరూప ప్రయోజన సిద్ధ హోతా హై. తథా జీవ
తో లోకనింద్యపనాకో భీ లాఁఘకర, పాప భీ జానకర, జిన కార్యోంకో కరనా చాహే ఉన కార్యోంకో కరతే
ధర్మ బతలాయేం తో ఐసే ధర్మమేం కౌన నహీం లగేగా? ఇసలియే ఇన ధర్మోంకీ విశేష ప్రవృత్తి హై.
బినా ఝూఠ నహీం చలతా; పరన్తు సర్వకే హిత ప్రయోజనమేం విషయకషాయకా హీ పోషణ కియా హై.
జిస ప్రకార గీతామేం ఉపదేశ దేకర యుద్ధ కరనేకా ప్రయోజన ప్రగట కియా, వేదాన్తమేం శుద్ధ నిరూపణ
కరకే స్వచ్ఛన్ద హోనేకా ప్రయోజన దిఖాయా; ఉసీ ప్రకార అన్య జాననా. తథా యహ కాల తో
నికృష్ట హై, సో ఇసమేం తో నికృష్ట ధర్మకీ హీ ప్రవృత్తి విశేష హోతీ హై.
Page 115 of 350
PDF/HTML Page 143 of 378
single page version
హై, తమోగుణ ద్వారా మూఢతా హోతీ హై, ఇత్యాది లక్షణ కహతే హైం. ఇనరూప అవస్థాకా నామ ప్రకృతి హై;
తథా ఉససే బుద్ధి ఉత్పన్న హోతీ హై; ఉసీకా నామ మహతత్త్వ హై, ఉససే అహంకార ఉత్పన్న హోతా హై; ఉససే
సోలహ మాత్రా హోతీ హైం. వహాఁ పాఁచ తో జ్ఞాన ఇన్ద్రియాఁ హోతీ హైం
హైం సో బుద్ధి నామ తో జ్ఞానకా హై ఔర జ్ఞానగుణధారీ పదార్థమేం యహ హోతీ దేఖీ జాతీ హై, తో
ఇససే జ్ఞాన హుఆ కైసే మానేం? కోఈ కహే
అహంకార హుఆ కహా సో పరవస్తు మేం ‘‘మైం కరతా హూఁ’’ ఐసా మాననేకా నామ అహంకార హై, సాక్షీభూత
జాననేసే తో అహంకార హోతా నహీం హై, తో జ్ఞానసే ఉత్పన్న కైసే కహా జాతా హై?
జాననేరూప భావఇన్ద్రియాఁ హైం సో జ్ఞానరూప హైం, అహంకారకా క్యా ప్రయోజన హై? కోఈ-కిసీకో అహంకార
బుద్ధిరహిత దేఖనేమేం ఆతా హై? వహాఁ అహంకార ద్వారా ఉత్పన్న హోనా కైసే సమ్భవ హై? తథా మన
కహా, సో ఇన్ద్రియవత్ హీ మన హై; క్యోంకి ద్రవ్యమన శరీరరూప హై, భావమన జ్ఞానరూప హై. తథా
పాఁచ కర్మఇన్ద్రియ కహతే హైం సో యహ తో శరీరకే అంగ హైం, మూర్తిక హైం. అమూర్తిక అహంకారసే ఇనకా
ఉత్పన్న హోనా కైసే మానేం?
Page 116 of 350
PDF/HTML Page 144 of 378
single page version
భీ కర్మఇన్ద్రియాఁ హైం; పాఁచకీ హీ సంఖ్యా కిసలియే కహతే హైం?
కా పరిణామ హై, ఇసలియే యహ మూర్తిక గుణ కైసే ఉత్పన్న హుఏ మానేం?
కోఈ భిన్న హోతే భాసిత నహీం హోతే, కథనమాత్రసే భేద ఉత్పన్న కరతే హైం. ఇసలియే రూపాదిసే అగ్ని
ఆది ఉత్పన్న హుఏ కైసే కహేం? తథా కహనేమేం భీ గుణీమేం గుణ హైం, గుణసే గుణీ ఉత్పన్న హుఆ కైసే మానేం?
ఉసీమేం విచార కరనేసే అన్యథాపనా భాసిత హోగా.
తథా పురుషకో ప్రకృతిసే భిన్న జాననేకా నామ మోక్షమార్గ కహతే హైం; సో ప్రథమ తో ప్రకృతి ఔర
సిద్ధి హోతీ హై. పరన్తు ఇస ప్రకార జాననేసే కుఛ రాగాదిక నహీం ఘటతే. ప్రకృతికా కర్త్తవ్య మానే, ఆప
అకర్త్తా రహే; తో కిసలియే ఆప రాగాదిక కమ కరేగా? ఇసలియే యహ మోక్షమార్గ నహీం హై.
పదార్థ పచ్చీస తత్త్వోంమేం కహా హీ నహీం. తథా పురుషకో హీ ప్రకృతికా సంయోగ హోనే పర జీవ సంజ్ఞా
హోతీ హై తో పురుష న్యారే-న్యారే ప్రకృతిసహిత హైం, పశ్చాత్ సాధన ద్వారా కోఈ పురుష ప్రకృతిరహిత
హోతా హై
ఔర అలగ హై తో వహ భీ ఏక వస్తు హై, సర్వ కర్తవ్య ఉసకా ఠహరా. పురుషకా కుఛ కర్తవ్య
హీ నహీం రహా, తబ కిసలియే ఉపదేశ దేతే హైం?
Page 117 of 350
PDF/HTML Page 145 of 378
single page version
కల్పనా కరతే హైం, కుఛ నిశ్చయ నహీం హై. తథా ఇస మతమేం కితనే హీ జటా ధారణ కరతే హైం,
కితనే హీ చోటీ రఖతే హైం, కితనే హీ ముణ్డిత హోతే హైం, కితనే హీ కత్థఈ వస్త్ర పహినతే హైం;
ఇత్యాది అనేక ప్రకారసే భేష ధారణ కరకే తత్త్వజ్ఞానకే ఆశ్రయసే మహన్త కహలాతే హైం.
అర్థ ప్రవృత్తి హో సో ప్రయోజన హై. జిసే వాదీ-ప్రతివాదీ మానేం సో దృష్టాన్త హై. దృష్టాన్త ద్వారా జిసే
ఠహరాయేం వహ సిద్ధాన్త హై. తథా అనుమానకే ప్రతిజ్ఞా ఆది పాఁచ అంగ వహ అవయవ హైం. సంశయ
దూర హోనే పర కిసీ విచారసే ఠీక హో సో తర్క హై. పశ్చాత్ ప్రతీతిరూప జాననా సో నిర్ణయ హై.
ఆచార్య-శిష్యమేం పక్ష-ప్రతిపక్ష ద్వారా అభ్యాస సో వాద హై. జాననేకీ ఇచ్ఛారూప కథామేం జో ఛల,
జాతి ఆది దూషణ హో సో జల్ప హై. ప్రతిపక్ష రహిత వాద సో వితండా హై. సచ్చే హేతు నహీం హైం
ఐసే అసిద్ధ ఆది భేదసహిత హేత్వాభాస హై. ఛలసహిత వచన సో ఛల హై. సచ్చే దూషణ నహీం హైం
ఐసే దూషణాభాస సో జాతి హై. జిససే ప్రతివాదీకా నిగ్రహ హో సో నిగ్రహస్థాన హై.
ఇనసే పరమార్థకార్య క్యా హోగా? కామ-క్రోధాది భావకో మిటాకర నిరాకుల హోనా సో కార్య హై;
వహ ప్రయోజన తో యహాఁ కుఛ దిఖాయా నహీం హై; పండితాఈకీ నానా యుక్తియాఁ బనాఈం, సో యహ భీ
ఏక చాతుర్య హై; ఇసలియే యహ తత్త్వభూత నహీం హైం.
Page 118 of 350
PDF/HTML Page 146 of 378
single page version
లౌకిక (కార్య) సాధనేకో హీ కారణ హోతే హైం. జిస ప్రకార ఇన్ద్రియాదికకే జాననేకో ప్రత్యక్షాది
ప్రమాణ కహా, వ స్థాణు-పురుషాదిమేం సంశయాదికకా నిరూపణ కియా. ఇసలియే జినకో జాననేసే
అవశ్య కామ-క్రోధాది దూర హోం, నిరాకులతా ఉత్పన్న హో, వే హీ తత్త్వ కార్యకారీ హైం.
ప్రమేయ తత్త్వ కిసలియే కహే? ఆత్మా ఆది తత్త్వ కహనా థే.
ఉత్పన్న నహీం హై, క్యోంకి ఇసమేం అకార్యరూప పదార్థ భీ హైం. జో అకార్య హైం సో కర్తా ద్వారా ఉత్పన్న
నహీం హైం, జైసే
ప్రత్యక్షాది ప్రమాణకే అగోచర హైం, ఇసలియే ఈశ్వరకో కర్తా మాననా మిథ్యా హై.
తథా ప్రమాణాదికకే స్వరూపకీ భీ అన్యథా కల్పనా కరతే హైం వహ జైన గ్రంథోంసే పరీక్షా
Page 119 of 350
PDF/HTML Page 147 of 378
single page version
కార్యరూప పృథ్వీ ఆది హోతే హైం సో అనిత్య హైం. పరన్తు ఐసా కహనా ప్రత్యక్షాదిసే విరుద్ధ హై.
ఈన్ధనరూప పృథ్వీ ఆదికే పరమాణు అగ్నిరూప హోతే దేఖే జాతే హైం, అగ్ని కే పరమాణు రాఖరూప పృథ్వీ
హోతే దేఖే జాతే హైం. జలకే పరమాణు ముక్తాఫల (మోతీ) రూప పృథ్వీ హోతే దేఖే జాతే హైం. ఫి ర
యది తూ కహేగా
హీ ఐసా ఠహరతా నహీం హై. ఇసలియే సబ పరమాణుఓంకీ ఏక పుద్గలరూప మూర్తిక జాతి హై, వహ
పృథ్వీ ఆది అనేక అవస్థారూప పరిణమిత హోతీ హై.
యహ అన్యత్ర
హీ అవస్తు హైం, యహ సత్తారూప పదార్థ నహీం హైం. పదార్థోంకే క్షేత్ర-పరిణమనాదికకా పూర్వాపర విచార
కరనేకే అర్థ ఇనకీ కల్పనా కరతే హైం. తథా దిశా కుఛ హై హీ నహీం; ఆకాశమేం ఖణ్డకల్పనా
ద్వారా దిశా మానతే హైం. తథా ఆత్మా దో ప్రకార సే కహతే హైం; సో పహలే నిరూపణ కియా హీ
హై. తథా మన కోఈ పృథక్ పదార్థ నహీం హై. భావమన తో జ్ఞానరూప హై సో ఆత్మాకా స్వరూప
హై, ద్రవ్యమన పరమాణుఓంకా పిణ్డ హై సో శరీరకా అంగ హై. ఇస ప్రకార యహ ద్రవ్య కల్పిత జాననా.
ద్వేష, స్నేహ, గురుత్వ, ద్రవ్యత్వ. సో ఇనమేం స్పర్శాదిక గుణ తో పరమాణుఓంమేం పాయే జాతే హైం; పరన్తు
పృథ్వీకో గంధవతీ హీ కహనా, జలకో శీత స్పర్శవాన హీ కహనా ఇత్యాది మిథ్యా హై; క్యోంకి కిసీ
పృథ్వీమేం గంధకీ ముఖ్యతా భాసిత నహీం హోతీ, కోఈ జల ఉష్ణ దేఖా జాతా హై
రుకతా హై, ఇసలియే మూర్తిక హై ఔర ఆకాశ అమూర్తిక సర్వవ్యాపీ హై. భీంతమేం ఆకాశ రహే ఔర
శబ్దగుణ ప్రవేశ న కర సకే, యహ కైసే బనేగా? తథా సంఖ్యాదిక హైం సో వస్తుమేం తో కుఛ హైం
నహీం, అన్య పదార్థకీ అపేక్షా అన్య పదార్థకీ హీనాధికతా జాననేకో అపనే జ్ఞానమేం సంఖ్యాదికకీ
కల్పనా ద్వారా విచార కరతే హైం. తథా బుద్ధి ఆది హై సో ఆత్మాకా పరిణమన హై, వహాఁ బుద్ధి
నామ జ్ఞానకా హై తో ఆత్మాకా గుణ హై హీ, ఔర మనకా నామ హై తో మన తో ద్రవ్యోంమేం కహా హీ
Page 120 of 350
PDF/HTML Page 148 of 378
single page version
లక్షణభూత తో యహ గుణ హైం నహీం, అవ్యాప్తపనేసే లక్షణాభాస హై. తథా స్నిగ్ధాది పుద్గలపరమాణుమేం
పాయే జాతే హైం, సో స్నిగ్ధ గురుత్వ ఇత్యాది తో స్పర్శన ఇన్ద్రియ ద్వారా జానే జాతే హైం, ఇసలియే
స్పర్శగుణమేం గర్భిత హుఏ, అలగ కిసలియే కహే? తథా ద్రవ్యత్వగుణ జలమేం కహా, సో ఐసే తో అగ్ని
ఆదిమేం ఊర్ధ్వగమనత్వాది పాయే జాతే హైం. యా తో సర్వ కహనా థే యా సామాన్యమేం గర్భిత కరనా
థే. ఇస ప్రకార యహ గుణ కహే వే భీ కల్పిత హైం.
నహీం హైం, చేష్టాఏఁ తో బహుత హీ ప్రకారకీ హోతీ హైం. తథా ఇనకో అలగ హీ తత్త్వ సంజ్ఞా కహీ; సో
యా తో అలగ పదార్థ హోం తో ఉన్హేం అలగ తత్త్వ కహనా థా, యా కామ-క్రోధాది మిటానేమేం విశేష
ప్రయోజనభూత హోం తో తత్త్వ కహనా థా; సో దోనోం హీ నహీం హై. ఔర ఐసే హీ కహ దేనా హో తో
పాషాణాదికకీ అనేక అవస్థాఏఁ హోతీ హైం సో కహా కరో, కుఛ సాధ్య నహీం హైం.
నామ సమవాయ హై. యహ సామాన్యాదిక తో బహుతోంకో ఏక ప్రకార ద్వారా వ ఏక వస్తుమేం భేద-కల్పనా
ద్వారా వ భేదకల్పనా అపేక్షా సమ్బన్ధ మాననేసే అపనే విచారమేం హీ హోతే హైం, కోఈ అలగ పదార్థ
తో హైం నహీం. తథా ఇనకే జాననేసే కామ-క్రోధాది మిటానేరూప విశేష ప్రయోజనకీ భీ సిద్ధి నహీం
హై, ఇసలియే ఇనకో తత్త్వ కిసలియే కహా? ఔర ఐసే హీ తత్త్వ కహనా థే తో ప్రమేయత్వాది వస్తుకే
అనన్త ధర్మ హైం వ సమ్బన్ధ, ఆధారాదిక కారకోంకే అనేక ప్రకార వస్తుమేం సమ్భవిత హైం, ఇసలియే
యా తో సర్వ కహనా థే యా ప్రయోజన జానకర కహనా థే. ఇసలియే యహ సామాన్యాదిక తత్త్వ భీ
వృథా హీ కహే హైం.
తథా వైశేషిక దో హీ ప్రమాణ మానతే హైం
Page 121 of 350
PDF/HTML Page 149 of 378
single page version
అధికరణపనా ఆత్మాకా లక్షణ కహా థా; అబ జ్ఞానకా అభావ హోనే పర లక్షణకా అభావ హోనేసే
లక్ష్యకా భీ అభావ హోగా, తబ ఆత్మాకీ స్థితి కిస ప్రకార రహీ? ఔర యది బుద్ధి నామ
మనకా హై తో భావమన తో జ్ఞానరూప హై హీ, ఔర ద్రవ్యమన శరీరరూప హై సో ముక్త హోనే పర ద్రవ్యమనకా
సమ్బన్ధ ఛూటతా హీ హై, తో జడ ద్రవ్యమనకా నామ బుద్ధి కైసే హోగా? తథా మనవత్ హీ ఇన్ద్రియాఁ
జాననా. తథా విషయకా అభావ హో, తో స్పర్శాది విషయోంకా జాననా మిటతా హై, తబ జ్ఞాన కిసకా
నామ ఠహరేగా? ఔర ఉన విషయోంకా అభావ హోగా తో లోకకా అభావ హోగా. తథా సుఖకా
అభావ కహా, సో సుఖకే హీ అర్థ ఉపాయ కరతే హైం; ఉసకా జబ అభావ హోగా, తబ ఉపాదేయ
కైసే హోగా? తథా యది వహాఁ ఆకులతామయ ఇన్ద్రియజనిత సుఖకా అభావ హుఆ కహేం తో యహ సత్య
హై; క్యోంకి నిరాకులతా- లక్షణ అతీన్ద్రియ సుఖ తో వహాఁ సమ్పూర్ణ సమ్భవ హై, ఇసలియే సుఖకా
అభావ నహీం హై. తథా శరీర, దుఃఖ, ద్వేషాదికకా వహాఁ అభావ కహతే హైం సో సత్య హై.
సహిత భేష హోతే హైం సో ఆచారాది భేదసే చార ప్రకార హైంః
దిఖాయా హై సో విచారనా.
హైం.
Page 122 of 350
PDF/HTML Page 150 of 378
single page version
జినకా వే చార ప్రకారకే హైం
యహ భేష కార్యకారీ నహీం హైం.
ధర్మకా సాధన కరనా. జైసే కహతే హైం కి
యది వేదమేం హీ కహీం కుఛ, కహీం కుఛ నిరూపణ కియా హై, తో ఉసకీ ప్రమాణతా కైసే రహీ? ఔర
యది మతవాలే హీ కహీం కుఛ కహీం కుఛ నిరూపణ కరతే హైం తో తుమ పరస్పర ఝగడ, నిర్ణయ కరకే
ఏకకో వేదకా అనుసారీ అన్యకో వేదసే పరాఙ్ముఖ ఠహరాఓ. సో హమేం తో యహ భాసిత హోతా హై
గ్రహణ కరకే అలగ-అలగ మతోంకే అధికారీ హుఏ హైం. పరన్తు ఐసే వేదకో ప్రమాణ కైసే కరేం? తథా
అగ్ని పూజనేసే స్వర్గ హోతా హై, సో అగ్నికో మనుష్యసే ఉత్తమ కైసే మానేం? ప్రత్యక్ష-విరుద్ధ హై. తథా
వహ స్వర్గదాతా కైసే హోగీ? ఇసీ ప్రకార అన్య వేదవచన ప్రమాణవిరుద్ధ హైం. తథా వేదమేం బ్రహ్మా కహా
హై, తో సర్వజ్ఞ క్యోం నహీం మానతే? ఇత్యాది ప్రకారసే జైమినీయమత కల్పిత జాననా.
మార్గశ్చేత్యస్య చ వ్యాఖ్యా క్రమేణ శ్రూయతామతః..౩౬.. వి౦ వి౦
Page 123 of 350
PDF/HTML Page 151 of 378
single page version
రూప
బహుత హైం సో దుఃఖీ హై; కిసీకే జ్ఞాన బహుత హై, కామ-క్రోధాది అల్ప హైం వ నహీం హైం సో సుఖీ
హై. ఇసలియే విజ్ఞానాదిక దుఃఖ నహీం హైం.
తో ఇనకా క్యా ప్రయోజన హై?
ఇనకో భీ కహనేకా కుఛ ప్రయోజన నహీం హై.
నహీం దేతా, హమ కైసే మానేం? తథా బాల-వృద్ధాది అవస్థామేం ఏక ఆత్మాకా అస్తిత్వ భాసిత హోతా
హై; యది ఏక నహీం హై తో పూర్వ-ఉత్తర కార్యకా ఏక కర్తా కైసే మానతే హైం? యది తూ కహేగా
కైసే కహతే హైం? క్షణిక హై తో జిసకా ఆధార హీ క్షణిక హై ఉస సంస్కారకీ పరమ్పరా కైసే కహతే
హైం? తథా సర్వ క్షణిక హుఆ తబ ఆప భీ క్షణిక హుఆ. తూ ఐసీ వాసనాకో మార్గ కహతా హై,
వేదనానుభవః సంజ్ఞా నిమిత్తోద్గ్రహణాత్మికా.
సంస్కారస్కన్ధశ్చతుర్భ్యోన్యే సంస్కారాస్త ఇమే త్రయ ..౧౫..
విజ్ఞానం ప్రతి విజ్ఞప్తి......... అ౦ కో౦ (౧)
Page 124 of 350
PDF/HTML Page 152 of 378
single page version
తథా తేరే మతమేం నిరర్థక శాస్త్ర కిసలియే బనాయే? ఉపదేశ తో కుఛ కర్తవ్య ద్వారా ఫల ప్రాప్త కరనేకే
అర్థ దియా జాతా హై. ఇస ప్రకార యహ మార్గ మిథ్యా హై.
హైం; పరన్తు జ్ఞానాదిక అపనే స్వరూపకా అభావ హోనే పర తో అపనా అభావ హోగా, ఉసకా ఉపాయ
కరనా కైసే హితకారీ హోగా? హితాహిత కా విచార కరనేవాలా తో జ్ఞాన హీ హై; సో అపనే అభావకో
జ్ఞానీ హిత కైసే మానేగా?
ఉనకా నిరూపణ కిస అర్థ కియా? ప్రత్యక్ష-అనుమాన తో జీవ ఆప హీ కర లేంగే, తుమనే శాస్త్ర
కిసలియే బనాయే?
ఇత్యాది లింగరూప బౌద్ధమతకే భిక్షుక హైం; సో క్షణికకో భేష ధారణ కరనేకా క్యా ప్రయోజన? పరన్తు
మహంతతాకే అర్థ కల్పిత నిరూపణ కరనా ఔర భేష ధారణ కరనా హోతా హై.
హై, ఇససే పరే కుఛ నహీం హై ఐసా మానతే హైం. యోగాచారోంకే ఆచారసహిత బుద్ధి పాయీ జాతీ హై;
తథా మాధ్యమిక హైం వే పదార్థకే ఆశ్రయ బినా జ్ఞానకో హీ మానతే హైం. వే అపనీ-అపనీ కల్పనా
కరతే హైం; పరన్తు విచార కరనే పర కుఛ ఠికానేకీ బాత నహీం హై.
Page 125 of 350
PDF/HTML Page 153 of 378
single page version
కైసే కరతా హై?
హైం; ఇన్హేం కైసే న మానేం? ఔర మోక్షకా హోనా అనుమానమేం ఆతా హై. క్రోధాదిక దోష కిసీకే
హీన హైం, కిసీకే అధిక హైం; తో మాలూమ హోతా హై కిసీకే ఇనకీ నాస్తి భీ హోతీ హోగీ.
ఔర జ్ఞానాది గుణ కిసీకే హీన, కిసీకే అధిక భాసిత హోతే హైం; ఇసలియే మాలూమ హోతా హై
కిసీకే సమ్పూర్ణ భీ హోతే హోంగే. ఇసప్రకార జిసకే సమస్త దోషకీ హాని, గుణోంకీ ప్రాప్తి హో;
వహీ మోక్ష-అవస్థా హై.
బినా హీ యత్న నిరోగతా రహతీ హై
తూ ఉసకా నామ పవన కహతా హై. పరన్తు పవన తో భీంత ఆదిసే అటకతీ హై, ఆత్మా ముఁదా
(బన్ద) హోనే పర భీ అటకతా నహీం హై; ఇసలియే పవన కైసే మానేం?
సబకా జాననా తేరే నహీం హై, తూ ఇతనా హీ లోక కిస ప్రకార కహతా హై?
జో ప్రత్యక్ష భిన్న-భిన్న దేఖే జాతే హైం. తథా ఏక శరీరమేం పృథ్వీ ఆది తో భిన్న-భిన్న భాసిత
హోతే హైం, చేతనా ఏక భాసిత హోతీ హై. యది పృథ్వీ ఆదికే ఆధారసే చేతనా హో తో హాడ,
రక్త, ఉచ్ఛ్వాసాదికకే అలగ-అలగ చేతనా హోగీ. తథా హాథ ఆదికో కాటనే పర జిస ప్రకార
ఉసకే సాథ వర్ణాదిక రహతే హైం, ఉసీ ప్రకార చేతనా భీ రహేగీ. తథా అహంకార, బుద్ధి తో చేతనాకే
హైం, సో పృథ్వీ ఆదిరూప శరీర తో యహాఁ హీ రహా, తబ వ్యంతరాది పర్యాయమేం పూర్వపర్యాయకా అహంపనా
Page 126 of 350
PDF/HTML Page 154 of 378
single page version
సో యహ జాననా కిసకే సాథ గయా? జిసకే సాథ జాననా గయా వహీ ఆత్మా హై.
ఉపదేశ దియా? తూ కహేగా
ఆది హోతా హై; తూ ఇనకో ఛుడాకర క్యా భలా కరతా హై? విషయాసక్త జీవోంకో సుహాతీ బాతేం
కహకర అపనా వ ఔరోంకా బురా కరనేకా భయ నహీం హై; స్వచ్ఛన్ద హోకర విషయసేవనకే అర్థ ఐసీ
యుక్తి బనాతా హై.
ఏక జినమత హై సో హీ సత్యార్థకా ప్రరూపక హై, సర్వజ్ఞ
ఆగే విశేష లిఖేంగే సో జాననా.
Page 127 of 350
PDF/HTML Page 155 of 378
single page version
ప్రయోజన హీ భిన్న-భిన్న హైం సో బతలాతే హైంః
పోషణకో ప్రయోజన హై; క్యోంకి కల్పిత రచనా కషాయీ జీవ హీ కరతే హైం ఔర అనేక యుక్తియాఁ
బనాకర కషాయభావకా హీ పోషణ కరతే హైం. జైసే
జాననేసే హీ సిద్ధి హోనా మాననే ద్వారా, మీమాంసక కషాయజనిత ఆచరణకో ధర్మ మాననే ద్వారా, బౌద్ధ
క్షణిక మాననే ద్వారా, చార్వాక పరలోకాది న మాననే ద్వారా
హైం; తో ఉస ఛలసే అన్య కిసీ కషాయకా పోషణ కరతే హైం. జిస ప్రకార
విషయ-కషాయకా పోషణ కరతే హైం; తథా జైనధర్మమేం దేవ-గురు-ధర్మాదికకా స్వరూప వీతరాగ హీ నిరూపణ
కరకే కేవల వీతరాగతాకా హీ పోషణ కరతే హైం
శేషః కామవిడంబితో హి విషయాన్ మోక్తుం న మోక్తుం క్షమః
ఇనమేం ఏక హీ హితకారీ హై ఔర వహ వీతరాగభావ హీ హై; జిసకే హోనేసే తత్కాల ఆకులతా
హై. శేష లోగ తో దుర్నివార కామదేవకే వాణరూప సర్పోంకే విషసే మూర్ఛిత హుఏ హైం జో కామకీ విడమ్బనాసే
న తో విషయోంకో భలీభాఁతి భోగ హీ సకతే హైం ఔర న ఛోడ హీ సకతే హైం.
Page 128 of 350
PDF/HTML Page 156 of 378
single page version
సభీ మతవాలే కహతే హైం. సరాగభావ హోనే పర తత్కాల ఆకులతా హోతీ హై, నిందనీయ హోతా హై,
ఔర ఆగామీ బురా హోనా భాసిత హోతా హై. ఇసలియే జిసమేం వీతరాగభావకా ప్రయోజన హై ఐసా
జైనమత హీ ఇష్ట హై. జిసమేం సరాగభావకే ప్రయోజన ప్రగట కియే హైం ఐసే అన్యమత అనిష్ట హైం ఇన్హేం
సమాన కైసే మానేం?
హోంగే, ఇసలియే కరుణాభావసే యథార్థ నిరూపణ కియా హై. కోఈ బినా దోష దుఃఖ పాతా హో, విరోధ
ఉత్పన్న కరే, తో హమ క్యా కరేం? జైసే
హో తో క్యా కరేం? ఇసీ ప్రకార యది పాపియోంకే భయసే ధర్మోపదేశ న దేం తో జీవోంకా భలా కైసే
హోగా? ఐసా తో కోఈ ఉపదేశ హై నహీం జిససే సభీ చైన పాయేం? తథా వే విరోధ ఉత్పన్న కరతే
హైం; సో విరోధ తో పరస్పర కరే తో హోతా హై; పరన్తు హమ లడేంగే నహీం, వే ఆప హీ ఉపశాంత
హో జాయేంగే. హమేం తో అపనే పరిణామోంకా ఫల హోగా.
హో తో వీతరాగభావ హోనే పర హీ మహంతపనా భాసిత హో; పరన్తు జో జీవ వీతరాగీ నహీం హైం ఔర
అపనీ మహంతతా చాహతే హైం, ఉన్హోంనే సరాగభావ హోనే పర భీ మహంతతా మనానేకే అర్థ కల్పిత యుక్తి
ద్వారా అన్యథా నిరూపణ కియా హై. వే అద్వైతబ్రహ్మాదికకే నిరూపణ ద్వారా జీవ-అజీవకే ఔర
స్వచ్ఛన్దవృత్తికే పోషణ ద్వారా ఆస్రవ-సంవరాదికకే ఔర సకషాయీవత్ వ అచేతనవత్ మోక్ష కహనే
ద్వారా మోక్షకే అయథార్థ శ్రద్ధానకా పోషణ కరతే హైం; ఇసలియే అన్యమతోంకా అన్యథాపనా ప్రగట కియా
హై. ఇనకా అన్యథాపనా భాసిత హో తో తత్త్వశ్రద్ధానమేం రుచివాన హో, ఔర ఉనకీ యుక్తిసే భ్రమ
ఉత్పన్న న హో.
Page 129 of 350
PDF/HTML Page 157 of 378
single page version
తథా దుర్వాసాఋషికృత ‘‘మహిమ్నిస్తోత్ర’’ మేం ఐసా కహా హైః
కర్త్తార్హన్ పురుషో హరిశ్చ సవితా బుద్ధః శివస్త్వం గురుః ..౧..
బౌద్ధా బుద్ధ ఇతి ప్రమాణపటవః కర్త్తేతి నైయాయికాః.
Page 130 of 350
PDF/HTML Page 158 of 378
single page version
సోయం వో విదధాతు వాంఛితఫలం త్రైలోక్యనాథః ప్రభు
యహాఁ కోఈ కహే
ఈశ్వర మానేం. జైసే
మానే? ఉసీ ప్రకార జైనీ సచ్చే దేవాదికా నిరూపణ కరతా హై, అన్యమతీ ఝూఠే నిరూపిత కరతా
హై; వహాఁ అన్యమతీ అపనీ సమాన మహిమాకే అర్థ సర్వకో సమాన కహతా హై, పరన్తు జైనీ కైసే
మానే?
జినమాతా జినేన్ద్రా చ శారదా హంసవాహినీ ..౧..
తథా ‘‘గణేశ పురాణ’’ మేం ఐసా కహా హై
తథా ‘‘భాగవత’’ కే పంచమస్కంధమేం
కర్మ కహకర ఉపాసనా కరతే హైం; వహ త్రైలోక్యనాథ ప్రభు తుమ్హారే మనోరథోం కో సఫల కరేం.
౩. భాగవత స్కంధ ౫, అధ్యాయ ౫, ౨౯.
Page 131 of 350
PDF/HTML Page 159 of 378
single page version
కీ ఐసా కహతే హైం. సో జిస ప్రకార రామ-కృష్ణాది అవతారోంకే అనుసార అన్యమత హైం, ఉసీ ప్రకార
ఋషభావతారకే అనుసార జైనమత హై; ఇస ప్రకార తుమ్హారే మత హీ ద్వారా జైనమత ప్రమాణ హుఆ.
ప్రవృత్తియోంకో సమాన మాననేసే ధర్మ-అధర్మకా విశేష నహీం రహేగా ఔర విశేష మాననేసే జో భలీ హో
వహ అంగీకార కరనా.
సహజ హీ హుఏ.
ప్రతిభాసిత హోతే హైం.
తేనైవ తపసాకృష్టః శివః ప్రత్యక్షతాం గతః ..౧..
పద్మాసనమాసీనః శ్యామమూర్తిర్దిగమ్బరః.
నేమినాథః శివేత్యేవం నామ చక్రేఅస్య వామనః ..౨..
కలికాలే మహాఘోరే సర్వ పాపప్రణాశకః.
దర్శనాత్స్పర్శనాదేవ కోటియజ్ఞఫలప్రదః ..౩..
తో జైనీ ప్రత్యక్ష మానతే హైం; సో ప్రమాణ ఠహరా.
ఋషీణామాశ్రమాదేవ ముక్తిమార్గస్య కారణమ్..౧..
Page 132 of 350
PDF/HTML Page 160 of 378
single page version
నాదవిన్దుకలాక్రాన్తం చన్ద్రమణ్డలసన్నిభమ్ ..౧..
ఏతద్దేవి పరం తత్త్వం యో విజనాతితత్త్వతః.
సంసారబన్ధనం ఛిత్వా స గచ్ఛేత్పరమాం గతిమ్ ..౨..
మునేరర్హత్సుభక్తస్య తత్ఫలం జాయతే కలౌ ..౧..
చక్షుష్మాన్ యశస్వీ వాభిచన్ద్రోఅథ ప్రసేనజిత్ ..౧..
మరుదేవీ చ నాభిశ్చ భరతే కుల సత్తమాః.
అష్టమో మరుదేవ్యాం తు నాభేర్జాత ఉరక్రమః ..౨..
దర్శయన్ వర్త్మ వీరాణాం సురసురనమస్కృతః.
నీతిత్రితయకర్త్తా యో యుగాదౌ ప్రథమో జినః ..౩..
యుగకే ఆదిసే హీ హై, ఔర ప్రమాణభూత కైసే న కహేం?