-
252 ] [ mokShamArgaprakAshak
isakA artha hai — is nishchayako angIkAr karaneke liye vyavahAr dvArA upadesh dete
hain; parantu vyavahAranay hai so angIkAr karane yogya nahIn hai.
prashna — vyavahAr binA nishchayakA upadesh kaise nahIn hotA? aur vyavahAranay kaise
angIkAr nahIn karanA? so kahie.
samAdhAna — nishchayase to AtmA paradravyonse bhinna, svabhAvonse abhinna svayamsiddha vastu
hai; use jo nahIn pahichAnate, unase isI prakAr kahate rahen tab to ve samajh nahIn pAyen.
isaliye unako vyavahAranayase sharIrAdik paradravyonkI sApekShatA dvArA nar-nArak-pRithvIkAyAdirUp
jIvake visheSh kiye — tab manuShya jIv hai, nArakI jIv hai, ityAdi prakAr sahit unhen jIvakI
pahichAn huI.
athavA abhed vastumen bhed utpanna karake gnAn – darshanAdi guN-paryAyarUp jIvake visheSh
kiye tab jAnanevAlA jIv hai, dekhanevAlA jIv hai; — ityAdi prakAr sahit unako jIvakI
pahichAn huI.
tathA nishchayase vItarAgabhAv mokShamArga hai; use jo nahIn pahichAnate unako aise hI kahate
rahen to ve samajh nahIn pAyen. tab unako vyavahAranayase, tattvashraddhAn – gnAnapUrvak paradravyake nimitta
miTanekI sApekShatA dvArA vrat, shIl, sanyamAdirUp vItarAgabhAvake visheSh batalAye; tab unhen
vItarAgabhAvakI pahichAn huI.
isI prakAr anyatra bhI vyavahAr binA nishchayake upadeshakA na honA jAnanA.
tathA yahAn vyavahArase nar – nArakAdi paryAyako hI jIv kahA, so paryAyako hI jIv
nahIn mAn lenA. paryAy to jIv – pudgalake sanyogarUp hain. vahAn nishchayase jIvadravya bhinna hai,
usahIko jIv mAnanA. jIvake sanyogase sharIrAdikako bhI upachArase jIv kahA, so kathanamAtra
hI hai, paramArthase sharIrAdik jIv hote nahIn — aisA hI shraddhAn karanA.
tathA abhed AtmAmen gnAn-darshanAdi bhed kiye, so unhen bhedarUp hI nahIn mAn lenA,
kyonki bhed to samajhAneke artha kiye hain. nishchayase AtmA abhed hI hai; usahIko jIv vastu
mAnanA. sangnA – sankhyAdise bhed kahe so kathanamAtra hI hain; paramArthase bhinna-bhinna hain nahIn; —
aisA hI shraddhAn karanA.
tathA paradravyakA nimitta miTAnekI apekShAse vrat – shIl – sanyamAdikako mokShamArga kahA, so
inhInko mokShamArga nahIn mAn lenA; kyonki paradravyakA grahaN-tyAg AtmAke ho to AtmA
paradravyakA kartA-hartA ho jAye. parantu koI dravya kisI dravyake AdhIn hai nahIn; isaliye