-
૧૧૪ ] [ મોક્ષમાર્ગપ્રકાશક
હૈ — ધાતુઓંમેં સુવર્ણ, વૃક્ષોંમેં કલ્પવૃક્ષ, જુએમેં ઝૂઠ ઇત્યાદિમેં મૈં હી હૂઁ; સો પૂર્વાપર કુછ વિચાર
નહીં કરતે. કિસી એક અઙ્ગસે કિતને હી સંસારી જિસે મહંત માનતે હૈં, ઉસીકો બ્રહ્માકા સ્વરૂપ
કહતે હૈં; સો બ્રહ્મ સર્વવ્યાપી હૈ તો ઐસા વિશેષ કિસલિયે કિયા? ઔર સૂર્યાદિમેં વ સુવર્ણાદિમેં
હી બ્રહ્મ હૈ તો સૂર્ય ઉજાલા કરતા હૈ, સુવર્ણ ધન હૈ ઇત્યાદિ ગુણોંસે બ્રહ્મ માના; સો દીપાદિક
ભી સૂર્યવત્ ઉજાલા કરતે હૈં, ચાંદી – લોહાદિ ભી સુવર્ણવત્ ધન હૈં — ઇત્યાદિ ગુણ અન્ય પદાર્થોંમેં
ભી હૈં, ઉન્હેં ભી બ્રહ્મ માનો, બડા – છોટા માનો, પરન્તુ જાતિ તો એક હુઈ. સો ઝૂઠી મહંતતા
ઠહરાનેકે અર્થ અનેક પ્રકારકી યુક્તિ બનાતે હૈં.
તથા અનેક જ્વાલામાલિની આદિ દેવિયોંકો માયાકા સ્વરૂપ કહકર હિંસાદિક પાપ ઉત્પન્ન
કરકે ઉન્હેં પૂજના ઠહરાતે હૈં; સો માયા તો નિંદ્ય હૈ, ઉસકા પૂજના કૈસે સમ્ભવ હૈ? ઔર
હિંસાદિક કરના કૈસે ભલા હોગા? તથા ગાય, સર્પ આદિ પશુ અભક્ષ્ય ભક્ષણાદિસહિત ઉન્હેં
પૂજ્ય કહતે હૈં; અગ્નિ, પવન, જલાદિકકો દેવ ઠહરાકર પૂજ્ય કહતે હૈં; વૃક્ષાદિકકો યુક્તિ
બનાકર પૂજ્ય કહતે હૈં.
બહુત ક્યા કહેં? પુરુષલિંગી નામ સહિત જો હોં ઉનમેં બ્રહ્મકી કલ્પના કરતે હૈં ઔર
સ્ત્રીલિંગી નામ સહિત હોં ઉનમેં માયાકી કલ્પના કરકે અનેક વસ્તુઓંકા પૂજન ઠહરાતે હૈં.
ઇનકે પૂજનેસે ક્યા હોગા સો કુછ વિચાર નહીં હૈ. ઝૂઠે લૌકિક પ્રયોજનકે કારણ ઠહરાકર
જગતકો ભ્રમાતે હૈં.
તથા વે કહતે હૈં — વિધાતા શરીરકો ગઢતા હૈ ઔર યમ મારતા હૈ, મરતે સમય યમકે
દૂત લેને આતે હૈં, મરનેકે પશ્ચાત્ માર્ગમેં બહુત કાલ લગતા હૈ, તથા વહાઁ પુણ્ય-પાપકા લેખા
કરતે હૈં ઔર વહાઁ દણ્ડાદિક દેતે હૈં; સો યહ કલ્પિત ઝૂઠી યુક્તિ હૈ. જીવ તો પ્રતિસમય
અનન્ત ઉપજતે-મરતે હૈં, ઉનકા યુગપત્ ઐસા હોના કૈસે સમ્ભવ હૈ? ઔર ઇસ પ્રકાર માનનેકા
કોઈ કારણ ભી ભાસિત નહીં હોતા.
તથા વે મરનેકે પશ્ચાત્ શ્રાદ્ધાદિકસે ભલા હોના કહતે હૈં, સો જીવિત દશા તો કિસીકે
પુણ્ય-પાપ દ્વારા કોઈ સુખી-દુખી હોતા દિખાઈ નહીં દેતા, મરનેકે બાદમેં કૈસે હોગા? યહ યુક્તિ
મનુષ્યોંકો ભ્રમિત કરકે અપના લોભ સાધનેકે અર્થ બનાયી હૈ.
કીડી, પતંગા, સિંહાદિક જીવ ભી તો ઉપજતે-મરતે હૈં ઉનકો તો પ્રલયકે જીવ ઠહરાતે
હૈં; પરન્તુ જિસ પ્રકાર મનુષ્યાદિકકે જન્મ-મરણ હોતે દેખે જાતે હૈં, ઉસી પ્રકાર ઉનકે હોતે
દેખે જાતે હૈં. ઝૂઠી કલ્પના કરનેસે ક્યા સિદ્ધિ હૈ?
તથા વે શાસ્ત્રોંમેં કથાદિકકા નિરૂપણ કરતે હૈં વહાઁ વિચાર કરને પર વિરુદ્ધ ભાસિત
હોતા હૈ.