-
૧૨૬ ] [ મોક્ષમાર્ગપ્રકાશક
તથા કર્મ ઇન્દ્રિયાઁ પાઁચ હી તો નહીં હૈં, શરીર કે સર્વ અંગ કાર્યકારી હૈં. તથા
વર્ણન તો સર્વ જીવાશ્રિત હૈ, મનુષ્યાશ્રિત હી તો નહીં હૈ, ઇસલિયે સૂંડ, પૂંછ ઇત્યાદિ અંગ
ભી કર્મઇન્દ્રિયાઁ હૈં; પાઁચકી હી સંખ્યા કિસલિયે કહતે હૈં?
તથા સ્પર્શાદિક પાઁચ તન્માત્રા કહીં, સો રૂપાદિ કુછ અલગ વસ્તુ નહીં હૈં, વે તો
પરમાણુઓં સે તન્મય ગુણ હૈં; વે અલગ કૈસે ઉત્પન્ન હુએ? તથા અહંકાર તો અમૂર્તિક જીવ
કા પરિણામ હૈ, ઇસલિયે યહ મૂર્તિક ગુણ કૈસે ઉત્પન્ન હુએ માનેં?
તથા ઇન પાઁચોંસે અગ્નિ આદિ ઉત્પન્ન કહતે હૈં સો પ્રત્યક્ષ ઝૂઠ હૈ. રૂપાદિક ઔર અગ્નિ
આદિકકે તો સહભૂત ગુણ-ગુણી સમ્બન્ધ હૈ, કથનમાત્ર ભિન્ન હૈ, વસ્તુભેદ નહીં હૈ. કિસી પ્રકાર
કોઈ ભિન્ન હોતે ભાસિત નહીં હોતે, કથનમાત્રસે ભેદ ઉત્પન્ન કરતે હૈં. ઇસલિયે રૂપાદિસે અગ્નિ
આદિ ઉત્પન્ન હુએ કૈસે કહેં? તથા કહનેમેં ભી ગુણીમેં ગુણ હૈં, ગુણસે ગુણી ઉત્પન્ન હુઆ કૈસે માનેં?
તથા ઇનસે ભિન્ન એક પુરુષ કહતે હૈં, પરન્તુ ઉસકા સ્વરૂપ અવક્તવ્ય કહકર પ્રત્યુત્તર
નહીં કરતે, તો કૌન સમઝે? કૈસા હૈ, કહાઁ હૈ, કૈસે કર્તા-હર્તા હૈ, સો બતલા. જો બતલાયેગા
ઉસીમેં વિચાર કરનેસે અન્યથાપના ભાસિત હોગા.
ઇસ પ્રકાર સાંખ્યમત દ્વારા કલ્પિત તત્ત્વ મિથ્યા જાનના.
તથા પુરુષકો પ્રકૃતિસે ભિન્ન જાનનેકા નામ મોક્ષમાર્ગ કહતે હૈં; સો પ્રથમ તો પ્રકૃતિ ઔર
પુરુષ કોઈ હૈ હી નહીં તથા માત્ર જાનનેસે હી તો સિદ્ધિ હોતી નહીં હૈ; જાનકર રાગાદિક મિટાને પર
સિદ્ધિ હોતી હૈ. પરન્તુ ઇસ પ્રકાર જાનનેસે કુછ રાગાદિક નહીં ઘટતે. પ્રકૃતિકા કર્ત્તવ્ય માને, આપ
અકર્ત્તા રહે; તો કિસલિયે આપ રાગાદિક કમ કરેગા? ઇસલિયે યહ મોક્ષમાર્ગ નહીં હૈ.
તથા પ્રકૃતિ-પુરુષકા ભિન્ન હોના ઉસે મોક્ષ કહતે હૈં. સો પચ્ચીસ તત્ત્વોંમેં ચૌબીસ તત્ત્વ
તો પ્રકૃતિ સમ્બન્ધી કહે, એક પુરુષ ભિન્ન કહા; સો વે તો ભિન્ન હૈં હી; ઔર કોઈ જીવ
પદાર્થ પચ્ચીસ તત્ત્વોંમેં કહા હી નહીં. તથા પુરુષકો હી પ્રકૃતિકા સંયોગ હોને પર જીવ સંજ્ઞા
હોતી હૈ તો પુરુષ ન્યારે-ન્યારે પ્રકૃતિસહિત હૈં, પશ્ચાત્ સાધન દ્વારા કોઈ પુરુષ પ્રકૃતિરહિત
હોતા હૈ — ઐસા સિદ્ધ હુઆ, એક પુરુષ ન ઠહરા.
તથા પ્રકૃતિ પુરુષકી ભૂલ હૈ યા કિસી વ્યંતરીવત્ ભિન્ન હી હૈ, જો જીવકો આ લગતી
હૈ? યદિ ઉસકી ભૂલ હૈ તો પ્રકૃતિસે ઇન્દ્રિયાદિક વ સ્પર્શાદિક તત્ત્વ ઉત્પન્ન હુએ કૈસે માનેં?
ઔર અલગ હૈ તો વહ ભી એક વસ્તુ હૈ, સર્વ કર્તવ્ય ઉસકા ઠહરા. પુરુષકા કુછ કર્તવ્ય
હી નહીં રહા, તબ કિસલિયે ઉપદેશ દેતે હૈં?
ઇસ પ્રકાર યહ મોક્ષ માનના મિથ્યા હૈ.