-
પાઁચવાઁ અધિકાર ][ ૧૩૧
અભાવ સો મુક્તિ હૈ. યહાઁ બુદ્ધિકા અભાવ કહા, સો બુદ્ધિ નામ જ્ઞાનકા હૈ ઔર જ્ઞાનકા
અધિકરણપના આત્માકા લક્ષણ કહા થા; અબ જ્ઞાનકા અભાવ હોને પર લક્ષણકા અભાવ હોનેસે
લક્ષ્યકા ભી અભાવ હોગા, તબ આત્માકી સ્થિતિ કિસ પ્રકાર રહી? ઔર યદિ બુદ્ધિ નામ
મનકા હૈ તો ભાવમન તો જ્ઞાનરૂપ હૈ હી, ઔર દ્રવ્યમન શરીરરૂપ હૈ સો મુક્ત હોને પર દ્રવ્યમનકા
સમ્બન્ધ છૂટતા હી હૈ, તો જડ દ્રવ્યમનકા નામ બુદ્ધિ કૈસે હોગા? તથા મનવત્ હી ઇન્દ્રિયાઁ
જાનના. તથા વિષયકા અભાવ હો, તો સ્પર્શાદિ વિષયોંકા જાનના મિટતા હૈ, તબ જ્ઞાન કિસકા
નામ ઠહરેગા? ઔર ઉન વિષયોંકા અભાવ હોગા તો લોકકા અભાવ હોગા. તથા સુખકા
અભાવ કહા, સો સુખકે હી અર્થ ઉપાય કરતે હૈં; ઉસકા જબ અભાવ હોગા, તબ ઉપાદેય
કૈસે હોગા? તથા યદિ વહાઁ આકુલતામય ઇન્દ્રિયજનિત સુખકા અભાવ હુઆ કહેં તો યહ સત્ય
હૈ; ક્યોંકિ નિરાકુલતા- લક્ષણ અતીન્દ્રિય સુખ તો વહાઁ સમ્પૂર્ણ સમ્ભવ હૈ, ઇસલિયે સુખકા
અભાવ નહીં હૈ. તથા શરીર, દુઃખ, દ્વેષાદિકકા વહાઁ અભાવ કહતે હૈં સો સત્ય હૈ.
તથા શિવમતમેં કર્તા નિર્ગુણ ઈશ્વર શિવ હૈ, ઉસે દેવ માનતે હૈં; સો ઉસકે સ્વરૂપકા
અન્યથાપના પૂર્વોક્ત પ્રકારસે જાનના. તથા યહાઁ ભસ્મ, કોપીન, જટા, જનેઊ ઇત્યાદિ ચિહ્નોં
સહિત ભેષ હોતે હૈં સો આચારાદિ ભેદસે ચાર પ્રકાર હૈંઃ — શૈવ, પાશુપત, મહાવ્રતી, કાલમુખ.
સો યહ રાગાદિ સહિત હૈં, ઇસલિએ સુલિંગ નહીં હૈં.
ઇસ પ્રકાર શિવમતકા નિરૂપણ કિયા.
મીમાંસકમત
અબ મીમાંસકમતકા સ્વરૂપ કહતે હૈં. મીમાંસક દો પ્રકારકે હૈંઃ — બ્રહ્મવાદી ઔર
કર્મવાદી.
વહાઁ બ્રહ્મવાદી તો ‘‘યહ સર્વ બ્રહ્મ હૈ, દૂસરા નહીં હૈ’’ ઐસા વેદાન્તમેં અદ્વૈત બ્રહ્મકો
નિરૂપિત કરતે હૈં; તથા ‘‘આત્મામેં લય હોના સો મુક્તિ’’ કહતે હૈં. ઇનકા મિથ્યાપના પહલે
દિખાયા હૈ સો વિચારના.
તથા કર્મવાદી ક્રિયા, આચાર, યજ્ઞાદિક કાર્યોંકા કર્તવ્યપના પ્રરૂપિત કરતે હૈં સો ઇન
ક્રિયાઓંમેં રાગાદિકકા સદ્ભાવ પાયા જાતા હૈ, ઇસલિયે યહ કાર્ય કુછ ભી કાર્યકારી નહીં
હૈં.
તથા વહાઁ ‘ભટ્ટ’ ઔર ‘પ્રભાકર’ દ્વારા કી હુઈ દો પદ્ધતિયાઁ હૈં. વહાઁ ભટ્ટ તો છહ
પ્રમાણ માનતે હૈં — પ્રત્યક્ષ, અનુમાન, વેદ, ઉપમા, અર્થાપત્તિ, અભાવ. તથા પ્રભાકર અભાવ
બિના પાઁચ હી પ્રમાણ માનતે હૈં, સો ઇનકા સત્યાસત્યપના જૈન શાસ્ત્રોંસે જાનના.