-
પાઁચવાઁ અધિકાર ][ ૧૩૩
સંસારીકે સ્કન્ધરૂપ વહ દુઃખ હૈ. વહ પાઁચ ૧પ્રકાર કા હૈ — વિજ્ઞાન, વેદના, સંજ્ઞા, સંસ્કાર, રૂપ.
વહાઁ રૂપાદિકકા જાનના સો વિજ્ઞાન હૈ; સુખ-દુઃખકા અનુભવન કરના સો વેદના હૈ;
સોતેકા જાગના સો સંજ્ઞા હૈ; પઢા થા ઉસે યાદ કરના સો સંસ્કાર હૈ; રૂપકા ધારણ સો
રૂપ૨ હૈ. યહાઁ વિજ્ઞાનાદિકકો દુઃખ કહા સો મિથ્યા હૈ; દુઃખ તો કામ-ક્રોધાદિક હૈં, જ્ઞાન
દુઃખ નહીં હૈ. યહ તો પ્રત્યક્ષ દેખતે હૈં કિ કિસીકે જ્ઞાન થોડા હૈ ઔર ક્રોધ-લોભાદિક
બહુત હૈં સો દુઃખી હૈ; કિસીકે જ્ઞાન બહુત હૈ, કામ-ક્રોધાદિ અલ્પ હૈં વ નહીં હૈં સો સુખી
હૈ. ઇસલિયે વિજ્ઞાનાદિક દુઃખ નહીં હૈં.
તથા આયતન બારહ કહે હૈં — પાઁચ ઇન્દ્રિયાઁ ઔર ઉનકે શબ્દાદિક પાઁચ વિષય, એક
મન ઔર એક ધર્માયતન. સો યહ આયતન કિસ અર્થ કહે હૈં? સબકો ક્ષણિક કહતે હૈં,
તો ઇનકા ક્યા પ્રયોજન હૈ?
તથા જિસસે રાગાદિકકે ગણ ઉત્પન્ન હોતે હૈં ઐસા આત્મા ઔર આત્મીય હૈ નામ જિસકા
સો સમુદાય હૈ. વહાઁ અહંરૂપ આત્મા ઔર મમરૂપ આત્મીય જાનના, પરન્તુ ક્ષણિક માનનેસે
ઇનકો ભી કહનેકા કુછ પ્રયોજન નહીં હૈ.
તથા સર્વ સંસ્કાર ક્ષણિક હૈં, ઐસી વાસના સો માર્ગ હૈ. પરન્તુ બહુત કાલ સ્થાયી કિતની
હી વસ્તુએઁ પ્રત્યક્ષ દેખી જાતી હૈં. તૂ કહેગા — એક અવસ્થા નહીં રહતી; સો યહ હમ ભી માનતે
હૈં. સૂક્ષ્મ પર્યાય ક્ષણસ્થાયી હૈ. તથા ઉસી વસ્તુકા નાશ માનતે હૈં; પરન્તુ યહ તો હોતા દિખાઈ
નહીં દેતા, હમ કૈસે માનેં? તથા બાલ-વૃદ્ધાદિ અવસ્થામેં એક આત્માકા અસ્તિત્વ ભાસિત હોતા
હૈ; યદિ એક નહીં હૈ તો પૂર્વ-ઉત્તર કાર્યકા એક કર્તા કૈસે માનતે હૈં? યદિ તૂ કહેગા — સંસ્કારસે
હૈ, તો સંસ્કાર કિસકે હૈં? જિસકે હૈં વહ નિત્ય હૈ યા ક્ષણિક હૈ? નિત્ય હૈ તો સર્વ ક્ષણિક
કૈસે કહતે હૈં? ક્ષણિક હૈ તો જિસકા આધાર હી ક્ષણિક હૈ ઉસ સંસ્કારકી પરમ્પરા કૈસે કહતે
હૈં? તથા સર્વ ક્ષણિક હુઆ તબ આપ ભી ક્ષણિક હુઆ. તૂ ઐસી વાસનાકો માર્ગ કહતા હૈ,
૧. દુઃખં સંસારિણઃ સ્કન્ધાસ્તે ચ પશ્ચપ્રકીર્તિતાઃ.
વિજ્ઞાનં વેદના સંજ્ઞા સંસ્કારોરૂપમેવ ચ ..૩૭.. વિ૦ વિ૦
૨. રૂપં પંચેન્દ્રિયાણ્યર્થાઃ પંચાવિજ્ઞાપ્તિરેવ ચ.
તદ્વિજ્ઞાનાશ્રયા રૂપપ્રસાદાશ્ચક્ષુરાદયાઃ ..૭..
વેદનાનુભવઃ સંજ્ઞા નિમિત્તોદ્ગ્રહણાત્મિકા.
સંસ્કારસ્કન્ધશ્ચતુર્ભ્યોન્યે સંસ્કારાસ્ત ઇમે ત્રય ..૧૫..
વિજ્ઞાનં પ્રતિ વિજ્ઞપ્તિ......... અ૦ કો૦ (૧)