-
૧૩૪ ] [ મોક્ષમાર્ગપ્રકાશક
પરન્તુ ઇસ માર્ગકે ફલકો આપ તો પ્રાપ્ત કરતા હી નહીં હૈ, કિસલિયે ઇસ માર્ગમેં પ્રવર્તતા હૈ?
તથા તેરે મતમેં નિરર્થક શાસ્ત્ર કિસલિયે બનાયે? ઉપદેશ તો કુછ કર્તવ્ય દ્વારા ફલ પ્રાપ્ત કરનેકે
અર્થ દિયા જાતા હૈ. ઇસ પ્રકાર યહ માર્ગ મિથ્યા હૈ.
તથા રાગાદિક જ્ઞાનસંતાનવાસનાકા ઉચ્છેદ અર્થાત્ નિરોધ ઉસે મોક્ષ કહતે હૈં. પરન્તુ
ક્ષણિક હુઆ તબ મોક્ષ કિસકો કહતા હૈ? ઔર રાગાદિકકા અભાવ હોના તો હમ ભી માનતે
હૈં; પરન્તુ જ્ઞાનાદિક અપને સ્વરૂપકા અભાવ હોને પર તો અપના અભાવ હોગા, ઉસકા ઉપાય
કરના કૈસે હિતકારી હોગા? હિતાહિત કા વિચાર કરનેવાલા તો જ્ઞાન હી હૈ; સો અપને અભાવકો
જ્ઞાની હિત કૈસે માનેગા?
તથા બૌદ્ધમતમેં દો પ્રમાણ માનતે હૈં — પ્રત્યક્ષ ઔર અનુમાન. ઇસકે સત્યાસત્યકા
નિરૂપણ જૈનશાસ્ત્રોંસે જાનના. તથા યદિ યે દો હી પ્રમાણ હૈં તો ઇનકે શાસ્ત્ર અપ્રમાણ હુએ,
ઉનકા નિરૂપણ કિસ અર્થ કિયા? પ્રત્યક્ષ-અનુમાન તો જીવ આપ હી કર લેંગે, તુમને શાસ્ત્ર
કિસલિયે બનાયે?
તથા વહાઁ સુગતકો દેવ માનતે હૈં ઔર ઉસકા સ્વરૂપ નગ્ન વ વિક્રિયારૂપ સ્થાપિત
કરતે હૈં સો બિડમ્બનારૂપ હૈ. તથા કમણ્ડલ ઔર રક્તામ્બરકે ધારી, પૂર્વાહ્નમેં ભોજન કરનેવાલે
ઇત્યાદિ લિંગરૂપ બૌદ્ધમતકે ભિક્ષુક હૈં; સો ક્ષણિકકો ભેષ ધારણ કરનેકા ક્યા પ્રયોજન? પરન્તુ
મહંતતાકે અર્થ કલ્પિત નિરૂપણ કરના ઔર ભેષ ધારણ કરના હોતા હૈ.
ઇસ પ્રકાર બૌદ્ધોં કે ચાર પ્રકાર હૈં — વૈભાષિક, સૌત્રાંતિક, યોગાચાર, માધ્યમિક.
વહાઁ વૈભાષિક તો જ્ઞાનસહિત પદાર્થકો માનતે હૈં; સૌત્રાંતિક પ્રત્યક્ષ યહ દિખાઈ દેતા હૈ, યહી
હૈ, ઇસસે પરે કુછ નહીં હૈ ઐસા માનતે હૈં. યોગાચારોંકે આચારસહિત બુદ્ધિ પાયી જાતી હૈ;
તથા માધ્યમિક હૈં વે પદાર્થકે આશ્રય બિના જ્ઞાનકો હી માનતે હૈં. વે અપની-અપની કલ્પના
કરતે હૈં; પરન્તુ વિચાર કરને પર કુછ ઠિકાનેકી બાત નહીં હૈ.
ઇસ પ્રકાર બૌદ્ધમતકા નિરૂપણ કિયા.
ચાર્વાકમત
અબ ચાર્વાકમત કા સ્વરૂપ કહતે હૈંઃ —
કોઈ સર્વજ્ઞદેવ, ધર્મ, અધર્મ, મોક્ષ હૈ નહીં, પુણ્ય-પાપકા ફલ હૈ નહીં, પરલોક હૈ
નહીં; યહ ઇન્દ્રિયગોચર જિતના હૈ વહ લોક હૈ — ઐસા ચાર્વાક કહતા હૈ.
સો વહાઁ ઉસસે પૂછતે હૈં — સર્વજ્ઞદેવ ઇસ કાલ-ક્ષેત્રમેં નહીં હૈં યા સર્વદા સર્વત્ર નહીં
હૈં? ઇસ કાલ-ક્ષેત્રમેં તો હમ નહીં માનતે હૈં, પરન્તુ સર્વકાલ-ક્ષેત્રમેં નહીં હૈં ઐસા જાનના સર્વજ્ઞકે