-
૧૫૪ ] [ મોક્ષમાર્ગપ્રકાશક
અબ યહાઁ વિચાર કરો કિ — દોંનોંમેં કલ્પિત વચન કૌન હૈં? પ્રથમ તો કલ્પિત રચના
કષાયી હો વહ કરતા હૈ; તથા કષાયી હો વહી નીચપદમેં ઉચ્ચપદ પ્રગટ કરતા હૈ. યહાઁ
દિગમ્બર મેં વસ્ત્રાદિ રખનેસે ધર્મ હોતા હી નહીં હૈ — ઐસા તો નહીં કહા, પરન્તુ વહાઁ શ્રાવકધર્મ
કહા હૈ; શ્વેતામ્બરમેં મુનિધર્મ કહા હૈ. ઇસલિએ યહાઁ જિસને નીચી ક્રિયા હોને પર ઉચ્ચત્વ
કિયા વહી કષાયી હૈ. ઇસ કલ્પિત કથનસે અપનેકો વસ્ત્રાદિ રખને પર ભી લોગ મુનિ માનને
લગેં; ઇસલિયે માનકષાયકા પોષણ કિયા ઔર દૂસરોંકો સુગમક્રિયામેં ઉચ્ચપદ હોના દિખાયા,
ઇસલિયે બહુત લોગ લગ ગયે. જો કલ્પિત મત હુએ હૈં વે ઇસી પ્રકાર હુએ હૈં. ઇસલિએ
કષાયી હોકર વસ્ત્રાદિ હોને પર મુનિપના કહા હૈ સો પૂર્વોક્ત યુક્તિમેં વિરુદ્ધ ભાસિત હોતા
હૈ; ઇસલિયે યહ કલ્પિત વચન હૈં, ઐસા જાનના.
ફિ ર કહોગે — દિગમ્બરમેં ભી શાસ્ત્ર, પીંછી આદિ ઉપકરણ મુનિકે કહે હૈં; ઉસી પ્રકાર
હમારે ચૌદહ ઉપકરણ કહે હૈં?
સમાધાનઃ — જિસસે ઉપકાર હો ઉસકા નામ ઉપકરણ હૈ. સો યહાઁ શીતાદિકકી વેદના
દૂર કરનેસે ઉપકરણ ઠહરાયેં તો સર્વ પરિગ્રહ-સામગ્રી ઉપકરણ નામ પ્રાપ્ત કરે, પરન્તુ ધર્મ મેં
ઉનકા પ્રયોજન? વે તો પાપ કે કારણ હૈં; ધર્મમેં તો જો ધર્મકે ઉપકારી હોં ઉનકા નામ
ઉપકરણ હૈ. વહાઁ શાસ્ત્ર – જ્ઞાનકા કારણ, પીંછી — દયાકા કારણ, કમણ્ડલ — શૌચકા કારણ
હૈ, સો યહ તો ધર્મકે ઉપકારી હુએ, વસ્ત્રાદિક કિસ પ્રકાર ધર્મકે ઉપકારી હોંગે? વે તો
શરીરસુખકે અર્થ હી ધારણ કિએ જાતે હૈં.
ઔર સુનો, યદિ શાસ્ત્ર રખકર મહંતતા દિખાયેં, પીછીસે બુહારી દેં, કમણ્ડલસે જલાદિક
પિયેં વ મૈલ ઉતારેં, તો શાસ્ત્રાદિક ભી પરિગ્રહ હી હૈં; પરન્તુ મુનિ ઐસે કાર્ય નહીં કરતે.
ઇસલિયે ધર્મકે સાધનકો પરિગ્રહ સંજ્ઞા નહીં હૈ; ભોગકે સાધનકો પરિગ્રહ સંજ્ઞા હોતી હૈ ઐસા
જાનના.
ફિ ર કહોગે — કમણ્ડલસે તો શરીરકા હી મલ દૂર કરતે હૈં; પરન્તુ મુનિ મલ દૂર કરનેકી
ઇચ્છાસે કમણ્ડલ નહીં રખતે હૈં. શાસ્ત્ર પઢના આદિ કાર્ય કરતે હૈં, વહાઁ મલલિપ્ત હોં તો
ઉનકી અવિનય હોગી, લોકનિંદ્ય હોંગે; ઇસલિએ ઇસ ધર્મકે અર્થ કમણ્ડલ રખતે હૈં. ઇસપ્રકાર
પીંછી આદિ ઉપકરણ સમ્ભવિત હૈં, વસ્ત્રાદિકો ઉપકરણ સંજ્ઞા સમ્ભવ નહીં હૈ.
કામ, અરતિ આદિ મોહકે ઉદયસે વિકાર બાહ્ય પ્રગટ હોં, તથા શીતાદિ સહે નહીં
જાયેં, ઇસલિએ વિકાર ઢઁકનેકો વ શીતાદિ મિટાનેકો વસ્ત્રાદિ રખતે હૈં ઔર માનકે ઉદયસે
અપની મહંતતા ભી ચાહતે હૈં, ઇસલિયે ઉન્હેં કલ્પિત યુક્તિ દ્વારા ઉપકરણ ઠહરાયા હૈ.