-
૧૬૨ ] [ મોક્ષમાર્ગપ્રકાશક
મૂર્તિપૂજા નિષેધકા નિરાકરણ
તથા ઇસ અહિંસાકા એકાન્ત પકડકર પ્રતિમા, ચૈત્યાલય, પૂજનાદિ ક્રિયાકા ઉત્થાપન
કરતે હૈં; સો ઉન્હીંકે શાસ્ત્રોંમેં પ્રતિમા આદિકા નિરૂપણ હૈ, ઉસે આગ્રહસે લોપ કરતે હૈં.
ભગવતી સૂત્રમેં ઋદ્ધિધારી મુનિકા નિરૂપણ હૈ વહાઁ મેરુગિરિ આદિમેં જાકર ‘‘તત્થ ચેયયાઇં વંદઈ’’
ઐસા પાઠ હૈ. ઇસકા અર્થ યહ હૈ કિ — વહાઁ ચૈત્યોંકી વંદના કરતે હૈં. ઔર ચૈત્ય નામ
પ્રતિમાકા પ્રસિદ્ધ હૈ. તથા વે હઠસે કહતે હૈં — ચૈત્ય શબ્દકે જ્ઞાનાદિક અનેક અર્થ હોતે
હૈં, ઇસલિયે અન્ય અર્થ હૈ, પ્રતિમાકા અર્થ નહીં હૈ. ઇસસે પૂછતે હૈં — મેરુગિરિ નન્દીશ્વર દ્વીપમેં
જા-જાકર વહાઁ ચૈત્ય વન્દના કી, સો વહાઁ જ્ઞાનાદિકકી વન્દના કરનેકા અર્થ કૈસે સમ્ભવ હૈ?
જ્ઞાનાદિકકી વન્દના તો સર્વત્ર સમ્ભવ હૈ. જો વન્દનાયોગ્ય ચૈત્ય વહાઁ સમ્ભવ હો ઔર સર્વત્ર
સમ્ભવ ન હો વહાઁ ઉસે વન્દના કરનેકા વિશેષ સમ્ભવ હૈ ઔર ઐસા સમ્ભવિત અર્થ પ્રતિમા
હી હૈ; ઔર ચૈત્ય શબ્દકા મુખ્ય અર્થ પ્રતિમા હી હૈ, સો પ્રસિદ્ધ હૈ. ઇસી અર્થ દ્વારા ચૈત્યાલય
નામ સમ્ભવ હૈ; ઉસે હઠ કરકે કિસલિયે લુપ્ત કરેં?
તથા નન્દીશ્વર દ્વીપાદિકમેં જાકર દેવાદિક પૂજનાદિ ક્રિયા કરતે હૈં, ઉસકા વ્યાખ્યાન
ઉનકે જહાઁ-તહાઁ પાયા જાતા હૈ. તથા લોકમેં જહાઁ-તહાઁ અકૃત્રિમ પ્રતિમાકા નિરૂપણ હૈ.
સો વહ રચના અનાદિ હૈ, વહ રચના ભોગ – કુતૂહલાદિકે અર્થ તો હૈ નહીં. ઔર ઇન્દ્રાદિકોંકે
સ્થાનોંમેં નિષ્પ્રયોજન રચના સમ્ભવ નહીં હૈ. ઇસલિયે ઇન્દ્રાદિક ઉસે દેખકર ક્યા કરતે હૈં?
યા તો અપને મન્દિરોંમેં નિષ્પ્રયોજન રચના દેખકર ઉસસે ઉદાસીન હોતે હોંગે, વહાઁ દુઃખી હોતે
હોંગે, પરન્તુ યહ સમ્ભવ નહીં હૈ. યા અચ્છી રચના દેખકર વિષયોંકા પોષણ કરતે હોંગે,
પરન્તુ અરહન્તકી મૂર્તિ દ્વારા સમ્યગ્દૃષ્ટિ અપના વિષય પોષણ કરેં યહ ભી સમ્ભવ નહીં હૈ.
ઇસલિયે વહાઁ ઉનકી ભક્તિ આદિ હી કરતે હૈં, યહી સમ્ભવ હૈ.
ઉનકે સૂર્યાભદેવકા વ્યાખ્યાન હૈ; વહાઁ પ્રતિમાજીકો પૂજનેકા વિશેષ વર્ણન કિયા હૈ.
ઉસે ગોપનેકે અર્થ કહતે હૈં — દેવોંકા ઐસા હી કર્તવ્ય હૈ. સો સચ હૈ, પરન્તુ કર્તવ્યકા તો
ફલ હોતા હૈ; વહાઁ ધર્મ હોતા હૈ યા પાપ હોતા હૈ? યદિ ધર્મ હોતા હૈ તો અન્યત્ર પાપ હોતા
થા યહાઁ ધર્મ હુઆ; ઇસે ઔરોંકે સદૃશ કૈસે કહેં? યહ તો યોગ્ય કાર્ય હુઆ. ઔર પાપ હોતા
હૈ તો વહાઁ ‘‘ણમોત્થુણં’’ કા પાઠ પઢા; સો પાપકે ઠિકાને ઐસા પાઠ કિસલિયે પઢા?
તથા એક વિચાર યહાઁ યહ આયા કિ — ‘‘ણમોત્થુણં’’ કે પાઠમેં તો અરહન્તકી ભક્તિ
હૈ; સો પ્રતિમાજીકે આગે જાકર યહ પાઠ પઢા, ઇસલિયે પ્રતિમાજીકે આગે જો અરહંતભક્તિકી
ક્રિયા હૈ વહ કરના યુક્ત હુઈ.