-
૧૯૬ ] [ મોક્ષમાર્ગપ્રકાશક
ઐસા હી સમયસારકે કલશમેં કહા હૈ : —
રાગજન્મનિ નિમિત્તતાં પરદ્રવ્યમેવ કલયન્તિ યે તુ તે.
ઉત્તરન્તિ ન હિ મોહવાહિનીં શુદ્ધબોધવિધુરાન્ધબુદ્ધયઃ..૨૨૧..
ઇસકા અર્થઃ — જો જીવ રાગાદિકકી ઉત્પત્તિમેં પરદ્રવ્યકા હી નિમિત્તપના માનતે હૈં,
વે જીવ - શુદ્ધજ્ઞાનસે રહિત અન્ધબુદ્ધિ હૈ જિનકી — ઐસે હોતે હુએ મોહનદીકે પાર નહીં ઉતરતે
હૈં.
તથા સમયસારકે ‘સર્વવિશુદ્ધજ્ઞાન અધિકાર’ મેં — જો આત્માકો અકર્તા માનતા હૈ ઔર
યહ કહતા હૈ કિ કર્મ હી જગાતે-સુલાતે હૈં, પરઘાતકર્મસે હિંસા હૈ, વેદકર્મસે અબ્રહ્મ હૈ, ઇસલિયે
કર્મ હી કર્તા હૈ — ઉસ જૈનીકો સાંખ્યમતી કહા હૈ. જૈસે સાંખ્યમતી આત્માકો શુદ્ધ માનકર
સ્વચ્છન્દી હોતા હૈ, ઉસી પ્રકાર યહ હુઆ.
તથા ઇસ શ્રદ્ધાનસે યહ દોષ હુઆ કિ રાગાદિકકો અપના નહીં જાના, અપનેકો અકર્તા
માના, તબ રાગાદિક હોનેકા ભય નહીં રહા તથા રાગાદિકકો મિટાનેકા ઉપાય કરના નહીં
રહા; તબ સ્વચ્છન્દ હોકર ખોટે કર્મોંકા બન્ધ કરકે અનન્ત સંસારમેં રુલતા હૈ.
યહાઁ પ્રશ્ન હૈ કિ સમયસારમેં હી ઐસા કહા હૈ : —
‘‘વર્ણાદ્યા વા રાગમોહાદયો વા ભિન્ના ભાવાઃ સર્વ એવાસ્ય પુંસઃ૧.’’
ઇસકા અર્થ : — વર્ણાદિક અથવા રાગાદિક ભાવ હૈં વે સભી ઇસ આત્માસે ભિન્ન હૈં.
તથા વહીં રાગાદિકકો પુદ્ગલમય કહા હૈ, તથા અન્ય શાસ્ત્રોંમેં ભી આત્માકો રાગાદિકસે
ભિન્ન કહા હૈ; સો વહ કિસ પ્રકાર હૈ?
ઉત્તર : — રાગાદિકભાવ પરદ્રવ્યકે નિમિત્તસે ઔપાધિકભાવ હોતે હૈં, ઔર યહ જીવ
ઉન્હેં સ્વભાવ જાનતા હૈ. જિસે સ્વભાવ જાને ઉસે બુરા કૈસે માનેગા? ઉસકે નાશકા ઉદ્યમ
કિસલિયે કરેગા? ઇસલિયે યહ શ્રદ્ધાન ભી વિપરીત હૈ. ઉસે છુડાનેકે લિયે સ્વભાવકી અપેક્ષા
રાગાદિકકો ભિન્ન કહા હૈ ઔર નિમિત્તકી મુખ્યતાસે પુદ્ગલમય કહા હૈ. જૈસે — વૈદ્ય રોગ
મિટાના ચાહતા હૈ; યદિ શીતકી અધિકતા દેખતા હૈ તબ ઉષ્ણ ઔષધિ બતલાતા હૈ, ઔર
યદિ આતાપકી અધિકતા દેખતા હૈ તબ શીતલ ઔષધિ બતલાતા હૈ. ઉસી પ્રકાર શ્રીગુરુ
રાગાદિક છુડાના ચાહતે હૈં; જો રાગાદિકકો પરકા માનકર સ્વચ્છન્દ હોકર નિરુદ્યમી હોતા
૧. વર્ણાદ્યા વા રાગમોહાદયો વા ભિન્ના ભાવાઃ સર્વ એવાસ્ય પુંસઃ.
તેનૈવાન્તસ્તત્ત્વતઃ પશ્યતોઽભી નો દૃષ્ટાઃ સ્યુર્દૃષ્ટમેકં પરં સ્યાત્..(સમયસાર કલશ ૩૭)