-
૧૯૮ ] [ મોક્ષમાર્ગપ્રકાશક
પ્રત્યક્ષ દેખા જાતા હૈ. જ્ઞાનાવરણાદિકસે જ્ઞાનાદિકકા ઘાત દેખા જાતા હૈ, શરીર દ્વારા ઉસકે
અનુસાર અવસ્થાએઁ હોતી દેખી જાતી હૈં, ફિ ર બન્ધન કૈસે નહીં હૈ? યદિ બન્ધન ન હો તો
મોક્ષમાર્ગી ઇનકે નાશકા ઉદ્યમ કિસલિયે કરે?
યહાઁ કોઈ કહે કિ શાસ્ત્રોંમેં આત્માકો કર્મ – નોકર્મસે ભિન્ન અબદ્ધસ્પૃષ્ટ કહા હૈ?
ઉત્તરઃ — સમ્બન્ધ અનેક પ્રકારકે હૈં. વહાઁ તાદાત્મ્યસમ્બન્ધકી અપેક્ષા આત્માકો કર્મ –
નોકર્મસે ભિન્ન કહા હૈ, ક્યોંકિ દ્રવ્ય પલટકર એક નહીં હો જાતે, ઔર ઇસી અપેક્ષાસે અબદ્ધસ્પૃષ્ટ
કહા હૈ. અથવા નિમિત્ત-નૈમિત્તિક સમ્બન્ધકી અપેક્ષા બન્ધન હૈ હી, ઉનકે નિમિત્તસે આત્મા
અનેક અવસ્થાએઁ ધારણ કરતા હી હૈ; ઇસલિયે અપનેકો સર્વથા નિર્બન્ધ માનના મિથ્યાદૃષ્ટિ હૈ.
યહાઁ કોઈ કહે કિ હમેં તો બન્ધ-મુક્તિકા વિકલ્પ કરના નહીં, ક્યોંકિ શાસ્ત્રમેં ઐસા
કહા હૈ : —
‘‘જઇ બદ્ધઉ મુક્કઉ મુણહિ સો બંધિયહિ ણિભંતુ૧.
અર્થ : — જો જીવ બઁધા ઔર મુક્ત હુઆ માનતા હૈ વહ નિઃસન્દેહ બઁધતા હૈ.
ઉસસે કહતે હૈંઃ — જો જીવ કેવલ પર્યાયદૃષ્ટિ હોકર બન્ધ-મુક્ત અવસ્થાકો હી માનતે
હૈં, દ્રવ્યસ્વભાવકા ગ્રહણ નહીં કરતે; ઉન્હેં ઐસા ઉપદેશ દિયા હૈ કિ દ્રવ્યસ્વભાવકો ન જાનતા
હુઆ જો જીવ બઁધા-મુક્ત હુઆ માનતા હૈ વહ બઁધતા હૈ. તથા યદિ સર્વથા હી બન્ધ-મુક્તિ
ન હો તો યહ જીવ બઁધતા હૈ — ઐસા ક્યોં કહેં? તથા બન્ધકે નાશકા – મુક્ત હોનેકા ઉદ્યમ
કિસલિયે કિયા જાયે? ઔર કિસલિયે આત્માનુભવ કિયા જાયે? ઇસલિયે દ્રવ્યદૃષ્ટિસે એક દશા
હૈ ઔર પર્યાયદૃષ્ટિસે અનેક અવસ્થાએઁ હોતી હૈં — ઐસા માનના યોગ્ય હૈ.
ઐસે હી અનેક પ્રકારસે કેવલ નિશ્ચયનયકે અભિપ્રાયસે વિરુદ્ધ શ્રદ્ધાનાદિ કરતા હૈ.
જિનવાણીમેં તો નાના નયોંકી અપેક્ષાસે કહીં કૈસા, કહીં કૈસા નિરૂપણ કિયા હૈ; યહ
અપને અભિપ્રાયસે નિશ્ચયનયકી મુખ્યતાસે જો કથન કિયા હો — ઉસીકો ગ્રહણ કરકે મિથ્યાદૃષ્ટિ
ધારણ કરતા હૈ.
તથા જિનવાણીમેં તો સમ્યગ્દર્શન-જ્ઞાન-ચારિત્રકી એકતા હોને પર મોક્ષમાર્ગ કહા હૈ; સો
ઇસકે સમ્યગ્દર્શન-જ્ઞાનમેં સાત તત્ત્વોંકા શ્રદ્ધાન ઔર જાનના હોના ચાહિયે સો ઉનકા વિચાર નહીં
હૈ, ઔર ચારિત્રમેં રાગાદિક દૂર કરના ચાહિયે ઉસકા ઉદ્યમ નહીં હૈ; એક અપને આત્માકે શુદ્ધ
૧. જઇ બદ્ધઉ મુક્કઉ મુણહિ તો બંધિયહિ ણિભંતુ.
સહજ-સરૂવઇ જઇ રમહિ તો પાવહિ સિવ સંતુ..(યોગસાર, દોહા ૮૭)