-
સાતવાઁ અધિકાર ][ ૧૯૯
અનુભવનકો હી મોક્ષમાર્ગ જાનકર સન્તુષ્ટ હુઆ હૈ. ઉસકા અભ્યાસ કરનેકો અન્તરંગમેં ઐસા
ચિંતવન કરતા રહતા હૈ કિ ‘મૈં સિદ્ધસમાન શુદ્ધ હૂઁ, કેવલજ્ઞાનાદિ સહિત હૂઁ, દ્રવ્યકર્મ-નોકર્મ
રહિત હૂઁ, પરમાનંદમય હૂઁ, જન્મ-મરણાદિ દુઃખ મેરે નહીં હૈં’; ઇત્યાદિ ચિંતવન કરતા હૈ.
સો યહાઁ પૂછતે હૈં કિ યહ ચિંતવન યદિ દ્રવ્યદૃષ્ટિસે કરતે હો તો દ્રવ્ય તો શુદ્ધ-
અશુદ્ધ સર્વ પર્યાયોંકા સમુદાય હૈ; તુમ શુદ્ધ હી અનુભવન કિસલિયે કરતે હો? ઔર પર્યાયદૃષ્ટિસે
કરતે હો તો તુમ્હારે તો વર્તમાન અશુદ્ધ પર્યાય હૈ; તુમ અપનેકો શુદ્ધ કૈસે માનતે હો?
તથા યદિ શક્તિઅપેક્ષા શુદ્ધ માનતે હો તો ‘‘મૈં ઐસા હોને યોગ્ય હૂઁ — ઐસા માનો; ‘મૈં
ઐસા હૂઁ’ — ઐસા ક્યોં માનતે હો? ઇસલિયે અપનેકો શુદ્ધરૂપ ચિંતવન કરના ભ્રમ હૈ. કારણ
કિ તુમને અપનેકો સિદ્ધસમાન માના તો યહ સંસાર-અવસ્થા કિસકી હૈ? ઔર તુમ્હારે કેવલજ્ઞાનાદિ
હૈં તો યહ મતિજ્ઞાનાદિક કિસકે હૈં? ઔર દ્રવ્યકર્મ, નોકર્મરહિત હો તો જ્ઞાનાદિકકી વ્યક્ત્તતા
ક્યોં નહીં હૈ? પરમાનન્દમય હો તો અબ કર્તવ્ય ક્યા રહા? જન્મ-મરણાદિ દુઃખ નહીં હૈં તો
દુઃખી કૈસે હોતે હો? — ઇસલિયે અન્ય અવસ્થામેં અન્ય અવસ્થા માનના ભ્રમ હૈ.
યહાઁ કોઈ કહે કિ શાસ્ત્રમેં શુદ્ધ ચિંતવન કરનેકા ઉપદેશ કૈસે દિયા હૈ?
ઉત્તરઃ — એક તો દ્રવ્ય-અપેક્ષા શુદ્ધપના હૈ, એક પર્યાય-અપેક્ષા શુદ્ધપના હૈ. વહાઁ દ્રવ્ય-
અપેક્ષા તો પરદ્રવ્યસે ભિન્નપના ઔર અપને ભાવોંસે અભિન્નપના — ઉસકા નામ શુદ્ધપના હૈ.
ઔર પર્યાય-અપેક્ષા ઔપાધિકભાવોંકા અભાવ હોનેકા નામ શુદ્ધપના હૈ. સો શુદ્ધ ચિંતવનમેં
દ્રવ્ય-અપેક્ષા શુદ્ધપના ગ્રહણ કિયા હૈ. વહી સમયસાર વ્યાખ્યામેં કહા હૈ : —
‘‘એષ એવાશેષદ્રવ્યાન્તરભાવેભ્યો ભિન્નત્વેનોપાસ્યમાનઃ શુદ્ધ ઇત્યભિલપ્યતે.’’
(ગાથા – ૬કી ટીકા)
ઇસકા અર્થ યહ હૈ કિ આત્મા પ્રમત્ત-અપ્રમત્ત નહીં હૈ. સો યહી સમસ્ત પરદ્રવ્યોંકે
ભાવોંસે ભિન્નપને દ્વારા સેવન કિયા ગયા શુદ્ધ ઐસા કહા જાતા હૈ.
તથા વહીં ઐસા કહા હૈ : —
‘‘સમસ્તકારકચક્રપ્રક્રિયોત્તીર્ણનિર્મલાનુભૂતિમાત્રત્વાચ્છુદ્ધઃ’’
(ગાથા ૭૩કી ટીકા)
અર્થઃ — સમસ્ત હી કર્તા, કર્મ આદિ કારકોંકે સમૂહકી પ્રક્રિયાસે પારંગત ઐસી નિર્મલ
અનુભૂતિ, જો અભેદજ્ઞાન તન્માત્ર હૈ, ઉસસે શુદ્ધ હૈ. ઇસલિયે ઐસા શુદ્ધ શબ્દકા અર્થ જાનના.
તથા ઇસીપ્રકાર કેવલ શબ્દકા અર્થ જાનના — ‘જો પરભાવસે ભિન્ન નિઃકેવલ આપ