-
સાતવાઁ અધિકાર ][ ૨૦૧
જૈસે જિસકે વિષયાસક્તપના હો — વહ વિષયાસક્ત પુરુષોંકી કથા ભી રુચિપૂર્વક સુને
વ વિષયકે વિશેષકો ભી જાને વ વિષયકે આચરણમેં જો સાધન હોં ઉન્હેં ભી હિતરૂપ માને
વ વિષયકે સ્વરૂપકો ભી પહિચાને; ઉસી પ્રકાર જિસકે આત્મરુચિ હુઈ હો — વહ આત્મરુચિકે
ધારક તીર્થંકરાદિકે પુરાણોંકો ભી જાને તથા આત્માકે વિશેષ જાનનેકે લિયે ગુણસ્થાનાદિકકો
ભી જાને. તથા આત્મ-આચરણમેં જો વ્રતાદિક સાધન હૈં ઉનકો ભી હિતરૂપ માને તથા આત્માકે
સ્વરૂપકો ભી પહિચાને. ઇસલિયે ચારોં હી અનુયોગ કાર્યકારી હૈં.
તથા ઉનકા અચ્છા જ્ઞાન હોનેકે અર્થ શબ્દ – ન્યાયશાસ્ત્રાદિકકો ભી જાનના ચાહિયે.
ઇસલિયે અપની શક્તિકે અનુસાર સભીકા થોડા યા બહુત અભ્યાસ કરના યોગ્ય હૈ.
ફિ ર વહ કહતા હૈ — ‘પદ્મનન્દિ પચ્ચીસી’૧ મેં ઐસા કહા હૈ કિ આત્મસ્વરૂપસે નિકલકર
બાહ્ય શાસ્ત્રોંમેં બુદ્ધિ વિચરતી હૈ, સો વહ બુદ્ધિ વ્યભિચારિણી હૈ?
ઉત્તર : — યહ સત્ય કહા હૈ. બુદ્ધિ તો આત્માકી હૈ; ઉસે છોડકર પરદ્રવ્ય – શાસ્ત્રોંમેં
અનુરાગિની હુઈ; ઉસે વ્યભિચારિણી હી કહા જાતા હૈ.
પરન્તુ જૈસે સ્ત્રી શીલવતી રહે તો યોગ્ય હી હૈ, ઔર ન રહા જાય તબ ઉત્તમ પુરુષકો
છોડકર ચાંડાલાદિકકા સેવન કરનેસે તો અત્યન્ત નિન્દનીય હોગી; ઉસી પ્રકાર બુદ્ધિ
આત્મસ્વરૂપમેં પ્રવર્તે તો યોગ્ય હી હૈ, ઔર ન રહા જાય તો પ્રશસ્ત શાસ્ત્રાદિ પરદ્રવ્યોંકો છોડકર
અપ્રશસ્ત વિષયાદિમેં લગે તો મહાનિન્દનીય હી હોગી. સો મુનિયોંકી ભી સ્વરૂપમેં બહુત કાલ
બુદ્ધિ નહીં રહતી, તો તેરી કૈસે રહા કરે?
ઇસલિયે શાસ્ત્રાભ્યાસમેં ઉપયોગ લગાના યોગ્ય હૈ.
તથા યદિ દ્રવ્યાદિકકે ઔર ગુણસ્થાનાદિકકે વિચારકો વિકલ્પ ઠહરાતા હૈ, સો વિકલ્પ
તો હૈ; પરન્તુ નિર્વિકલ્પ ઉપયોગ ન રહે તબ ઇન વિકલ્પોંકો ન કરે તો અન્ય વિકલ્પ હોંગે,
વે બહુત રાગાદિ ગર્ભિત હોતે હૈં. તથા નિર્વિકલ્પદશા સદા રહતી નહીં હૈ; ક્યોંકિ છદ્મસ્થકા
ઉપયોગ એકરૂપ ઉત્કૃષ્ટ રહે તો અન્તર્મુર્હૂત રહતા હૈ.
તથા તૂ કહેગા કિ મૈં આત્મસ્વરૂપકા હી ચિંતવન અનેક પ્રકાર કિયા કરૂઁગા; સો
સામાન્ય ચિંતવનમેં તો અનેક પ્રકાર બનતે નહીં હૈં, ઔર વિશેષ કરેગા તો દ્રવ્ય-ગુણ-પર્યાય,
ગુણસ્થાન, માર્ગણા, શુદ્ધ-અશુદ્ધ અવસ્થા ઇત્યાદિ વિચાર હોગા.
૧. બાહ્યશાસ્ત્રગહને વિહારિણી યા મતિર્બહુવિકલ્પધારિણી.
ચિત્સ્વરૂપકુલસદ્મનિર્ગતા સા સતી ન સદૃશી કુયોષિતા..૩૮..(સદ્બોધચન્દ્રોદયઃ અધિકાર)