-
૨૦૨ ] [ મોક્ષમાર્ગપ્રકાશક
ઔર સુન, કેવલ આત્મજ્ઞાનસે હી તો મોક્ષમાર્ગ હોતા નહીં હૈ. સાત તત્ત્વોંકા શ્રદ્ધાન-
જ્ઞાન હોને પર તથા રાગાદિક દૂર કરને પર મોક્ષમાર્ગ હોગા. સો સાત તત્ત્વોંકે વિશેષ જાનનેકો
જીવ-અજીવકે વિશેષ તથા કર્મકે આસ્રવ-બન્ધાદિકકે વિશેષ અવશ્ય જાનને યોગ્ય હૈં, જિનસે
સમ્યગ્દર્શન-જ્ઞાનકી પ્રાપ્તિ હો.
ઔર વહાઁ પશ્ચાત્ રાગાદિક દૂર કરના. સો જો રાગાદિક બઢાનેકે કારણ હૈં ઉન્હેં
છોડકર — જો રાગાદિક ઘટાનેકે કારણ હોં વહાઁ ઉપયોગકો લગાના. સો દ્રવ્યાદિક ઔર
ગુણસ્થાનાદિકકે વિચાર રાગાદિક ઘટાનેકે કારણ હૈં. ઇનમેં કોઈ રાગાદિકકા નિમિત્ત નહીં
હૈ. ઇસલિયે સમ્યગ્દૃષ્ટિ હોનેકે પશ્ચાત્ ભી યહાઁ હી ઉપયોગ લગાના.
ફિ ર વહ કહતા હૈ કિ રાગાદિ મિટાનેકે કારણ હોં ઇનમેં તો ઉપયોગ લગાના — પરન્તુ
ત્રિલોકવર્તી જીવોંકી ગતિ આદિકા વિચાર કરના; કર્મકે બન્ધ, ઉદય, સત્તાદિકે બહુત વિશેષ
જાનના તથા ત્રિલોકકે આકાર – પ્રમાણાદિક જાનના; — ઇત્યાદિ વિચાર ક્યા કાર્યકારી હૈં?
ઉત્તરઃ — ઇનકે ભી વિચાર કરનેસે રાગાદિક બઢતે નહીં હૈં, ક્યોંકિ વે જ્ઞેય ઇસકો
ઇષ્ટ-અનિષ્ટરૂપ હૈં નહીં, ઇસલિયે વર્તમાન રાગાદિકકે કારણ નહીં હૈં. તથા ઇનકો વિશેષ જાનનેસે
તત્ત્વજ્ઞાન નિર્મલ હો, ઇસલિયે આગામી રાગાદિક ઘટાનેકો હી કારણ હૈં, ઇસલિયે કાર્યકારી
હૈં.
ફિ ર વહ કહતા હૈ — સ્વર્ગ-નરકાદિકો જાને વહાઁ તો રાગ-દ્વેષ હોતા હૈ?
સમાધાનઃ — જ્ઞાનીકે તો ઐસી બુદ્ધિ હોતી નહીં હૈ, અજ્ઞાનીકે હોતી હૈ. વહાઁ પાપ
છોડકર પુણ્ય-કાર્યમેં લગે વહાઁ કિંચિત્ રાગાદિક ઘટતે હી હૈં.
ફિ ર વહ કહતા હૈ — શાસ્ત્રમેં ઐસા ઉપદેશ હૈ કિ પ્રયોજનભૂત થોડા હી જાનના
કાર્યકારી હૈ, ઇસલિયે બહુત વિકલ્પ કિસલિયે કરેં?
ઉત્તરઃ — જો જીવ અન્ય બહુત જાનતે હૈં ઔર પ્રયોજનભૂતકો નહીં જાનતે; અથવા
જિનકી બહુત જાનનેકી શક્તિ નહીં, ઉન્હેં યહ ઉપદેશ દિયા હૈ. તથા જિસકી બહુત જાનનેકી
શક્તિ હો ઉસસે તો યહ નહીં કહા કિ બહુત જાનનેસે બુરા હોગા? જિતના બહુત જાનેગા
ઉતના પ્રયોજનભૂત જાનના નિર્મલ હોગા. ક્યોંકિ શાસ્ત્રમેં ઐસા કહા હૈ : —
‘‘સામાન્યશાસ્ત્રતો નૂનં વિશેષો બલવાન્ ભવેત્.’’
ઇસકા અર્થ યહ હૈઃ — સામાન્ય શાસ્ત્રસે વિશેષ બલવાન હૈ. વિશેષસે હી અચ્છી તરહ
નિર્ણય હોતા હૈ, ઇસલિયે વિશેષ જાનના યોગ્ય હૈ.