-
૨૧૦ ] [ મોક્ષમાર્ગપ્રકાશક
ફિ ર વહ કહતા હૈ કિ છદ્મસ્થકે તો પરદ્રવ્ય ચિંતવનસે આસ્રવ-બન્ધ હોતા હૈ? સો
ભી નહીં હૈ; ક્યોંકિ શુક્લધ્યાનમેં ભી મુનિયોંકો છહોં દ્રવ્યોંકે દ્રવ્ય-ગુણ-પર્યાયોંકા ચિંતવન હોનેકા
નિરૂપણ કિયા હૈ, ઔર અવધિ-મનઃપર્યય આદિમેં પરદ્રવ્યકો જાનનેકી હી વિશેષતા હોતી હૈ;
તથા ચૌથે ગુણસ્થાનમેં કોઈ અપને સ્વરૂપકા ચિંતવન કરતા હૈ ઉસકે ભી આસ્રવ-બન્ધ અધિક
હૈં તથા ગુણશ્રેણી નિર્જરા નહીં હૈ; પાઁચવે-છટ્ઠે ગુણસ્થાનમેં આહાર-વિહારાદિ ક્રિયા હોને પર પરદ્રવ્ય
ચિંતવનસે ભી આસ્રવ-બન્ધ થોડા હૈ ઔર ગુણશ્રેણી નિર્જરા હોતી રહતી હૈ. ઇસલિયે સ્વદ્રવ્ય-
પરદ્રવ્યકે ચિંતવનસે નિર્જરા-બન્ધ નહીં હોતે, રાગાદિ ઘટને સે નિર્જરા હૈ ઔર રાગાદિ હોને સે
બન્ધ હૈ. ઉસે રાગાદિકે સ્વરૂપકા યથાર્થ જ્ઞાન નહીં હૈ, ઇસલિયે અન્યથા માનતા હૈ.
અબ વહ પૂછતા કિ ઐસા હૈ તો નિર્વિકલ્પ અનુભવદશામેં નય-પ્રમાણ-નિક્ષેપાદિકકે તથા
દર્શન-જ્ઞાનાદિકકે ભી વિકલ્પોંકા નિષેધ કિયા હૈ — સો કિસ પ્રકાર હૈ?
ઉત્તરઃ — જો જીવ ઇન્હીં વિકલ્પોંમેં લગે રહતે હૈં ઔર અભેદરૂપ એક આત્માકા અનુભવ
નહીં કરતે ઉન્હેં ઐસા ઉપદેશ દિયા હૈ કિ યહ સર્વ વિકલ્પ વસ્તુકા નિશ્ચય કરનેમેં કારણ
હૈં, વસ્તુકા નિશ્ચય હોને પર ઉનકા પ્રયોજન કુછ નહીં રહતા; ઇસલિયે ઇન વિકલ્પોંકો ભી
છોડકર અભેદરૂપ એક આત્માકા અનુભવ કરના, ઇનકે વિચારરૂપ વિકલ્પોંમેં હી ફઁસા રહના
યોગ્ય નહીં હૈ.
તથા વસ્તુકા નિશ્ચય હોનેકે પશ્ચાત્ ઐસા નહીં હૈ કિ સામાન્યરૂપ સ્વદ્રવ્યકા હી ચિંતવન
રહા કરે. સ્વદ્રવ્યકા તથા પરદ્રવ્યકા સામાન્યરૂપ ઔર વિશેષરૂપ જાનના હોતા હૈ, પરન્તુ
વીતરાગતાસહિત હોતા હૈ; ઉસીકા નામ નિર્વિકલ્પદશા હૈ.
વહાઁ વહ પૂછતા હૈ — યહાઁ તો બહુત વિકલ્પ હુએ, નિર્વિકલ્પ સંજ્ઞા કૈસે સમ્ભવ હૈ?
ઉત્તરઃ — નિર્વિચાર હોનેકા નામ નિર્વિકલ્પ નહીં હૈ; ક્યોંકિ છદ્મસ્થકે જાનના
વિચારસહિત હૈ, ઉસકા અભાવ માનનેસે જ્ઞાનકા અભાવ હોગા ઔર તબ જડપના હુઆ; સો
આત્માકે હોતા નહીં હૈ. ઇસલિયે વિચાર તો રહતા હૈ.
તથા યહ કહે કિ એક સામાન્યકા હી વિચાર રહતા હૈ, વિશેષકા નહીં. તો સામાન્યકા
વિચાર તો બહુત કાલ રહતા નહીં હૈ વ વિશેષકી અપેક્ષા બિના સામાન્યકા સ્વરૂપ ભાસિત
નહીં હોતા.
તથા યહ કહે કિ અપના હી વિચાર રહતા હૈ, પરકા નહીં; તો પરમેં પરબુદ્ધિ હુએ
બિના અપનેમેં નિજબુદ્ધિ કૈસે આયે?
વહાઁ વહ કહતા હૈ — સમયસારમેં ઐસા કહા હૈઃ —