-
૨૧૬ ] [ મોક્ષમાર્ગપ્રકાશક
ફિ ર વહ કહતા હૈ — છદ્મસ્થસે અન્યથા પરીક્ષા હો જાયે તો વહ ક્યા કરે?
સમાધાનઃ — સચ્ચી-ઝૂઠી દોનોં વસ્તુઓંકો કસનેસે ઔર પ્રમાણ છોડકર પરીક્ષા કરનેસે
તો સચ્ચી હી પરીક્ષા હોતી હૈ. જહાઁ પક્ષપાતકે કારણ ભલે પ્રકાર પરીક્ષા ન કરે વહીં અન્યથા
પરીક્ષા હોતી હૈ.
તથા વહ કહતા હૈ કિ શાસ્ત્રોંમેં પરસ્પર-વિરુદ્ધ કથન તો બહુત હૈં, કિન-કિનકી પરીક્ષા
કી જાયે?
સમાધાનઃ — મોક્ષમાર્ગમેં દેવ-ગુરુ-ધર્મ, જીવાદિ તત્ત્વ વ બન્ધ-મોક્ષમાર્ગ પ્રયોજનભૂત હૈં, સો
ઇનકી પરીક્ષા કર લેના. જિન શાસ્ત્રોંમેં યહ સચ્ચે કહે હોં ઉનકી સર્વ આજ્ઞા માનના, જિનમેં
યહ અન્યથા પ્રરૂપિત કિયે હોં ઉનકી આજ્ઞા નહીં માનના.
જૈસે — લોકમેં જો પુરુષ પ્રયોજનભૂત કાર્યોંમેં ઝૂઠ ન બોલે, વહ પ્રયોજનરહિત કાર્યોંમેં
કૈસે ઝૂઠ બોલેગા? ઉસી પ્રકાર જિસ શાસ્ત્રમેં પ્રયોજનભૂત દેવાદિકકા સ્વરૂપ અન્યથા નહીં
કહા, ઉસમેં પ્રયોજનરહિત દ્વીપ-સમુદ્રાદિકકા કથન અન્યથા કૈસે હોગા? ક્યોંકિ દેવાદિકકા
કથન અન્યથા કરનેસે વક્તાકે વિષય-કષાયકા પોષણ હોતા હૈ.
પ્રશ્નઃ — દેવાદિકકા અન્યથા કથન તો વિષય-કષાયવશ કિયા; પરન્તુ ઉન્હીં શાસ્ત્રોંમેં
અન્ય કથન અન્યથા કિસલિયે કિયે?
સમાધાનઃ — યદિ એક હી કથન અન્યથા કરે તો ઉસકા અન્યથાપના શીઘ્ર પ્રગટ હો
જાયેગા ઔર ભિન્ન પદ્ધતિ ઠહરેગી નહીં; ઇસલિયે બહુત કથન અન્યથા કરનેસે ભિન્ન પદ્ધતિ
ઠહરેગી. વહાઁ તુચ્છબુદ્ધિ ભ્રમમેં પડ જાતે હૈં કિ યહ ભી મત હૈ, યહ ભી મત હૈ. ઇસલિયે
પ્રયોજનભૂતકા અન્યથાપના મિલાનેકે લિયે અપ્રયોજનભૂત કથન ભી અન્યથા બહુત કિયે હૈં. તથા
પ્રતીતિ કરાનેકે અર્થ કોઈ-કોઈ સચ્ચે કથન ભી કિયે હૈં. પરન્તુ જો ચતુર હો સો ભ્રમમેં નહીં
પડતા. પ્રયોજનભૂત કથનકી પરીક્ષા કરકે જહાઁ સત્ય ભાસિત હો, ઉસ મતકી સર્વ આજ્ઞા માને.
સો પરીક્ષા કરને પર જૈનમત હી ભાસિત હોતા હૈ — અન્ય નહીં; ક્યોંકિ ઇસકે વક્તા
સર્વજ્ઞ-વીતરાગ હૈં, વે ઝૂઠ કિસલિયે કહેંગે? ઇસપ્રકાર જિનાજ્ઞા માનનેસે જો સચ્ચા શ્રદ્ધાન હો,
ઉસકા નામ આજ્ઞાસમ્યક્ત્વ હૈ. ઔર વહાઁ એકાગ્ર ચિંતવન હોનેસે ઉસીકા નામ આજ્ઞાવિચય-
ધર્મધ્યાન હૈ.
યદિ ઐસા ન માનેં ઔર બિના પરીક્ષા કિયે હી આજ્ઞા માનનેસે સમ્યક્ત્વ વ ધર્મધ્યાન
હો જાયે તો જો દ્રવ્યલિંગી આજ્ઞા માનકર મુનિ હુએ, આજ્ઞાનુસાર સાધન દ્વારા ગ્રૈવેયક પર્યન્ત
જાતે હૈં; ઉનકે મિથ્યાદૃષ્ટિપના કૈસે રહા? ઇસલિયે કુછ પરીક્ષા કરકે આજ્ઞા માનને પર હી