-
૨૨૨ ] [ મોક્ષમાર્ગપ્રકાશક
સો જૈસે અન્યમતી કર્તૃત્વબુદ્ધિસે ઈશ્વરકો માનતા હૈ; ઉસી પ્રકાર યહ અરહન્તકો માનતા હૈ.
ઐસા નહીં જાનતા કિ ફલ તો અપને પરિણામોંકા લગતા હૈ, અરહન્ત ઉનકો નિમિત્તમાત્ર હૈં,
ઇસલિયે ઉપચાર દ્વારા વે વિશેષણ સમ્ભવ હોતે હૈં.
અપને પરિણામ શુદ્ધ હુએ બિના અરહન્તહી સ્વર્ગ-મોક્ષાદિકે દાતા નહીં હૈં. તથા
અરહન્તાદિકકે નામાદિકસે શ્વાનાદિકને સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કિયા, વહાઁ નામાદિકકા હી અતિશય માનતે
હૈં; પરન્તુ બિના પરિણામકે નામ લેનેવાલેકો ભી સ્વર્ગકી પ્રાપ્તિ નહીં હોતી, તબ સુનનેવાલેકો
કૈસે હોગી? શ્વાનાદિકકો નામ સુનનેકે નિમિત્તસે કોઈ મન્દકષાયરૂપ ભાવ હુએ હૈં ઉનકા ફલ
સ્વર્ગ હુઆ હૈ; ઉપચારસે નામકી હી મુખ્યતા કી હૈ.
તથા અરહન્તાદિકકે નામ – પૂજનાદિકસે અનિષ્ટ સામગ્રીકા નાશ તથા ઇષ્ટ સામગ્રીકી પ્રાપ્તિ
માનકર રોગાદિ મિટાનેકે અર્થ વ ધનાદિકકી પ્રાપ્તિકે અર્થ નામ લેતા હૈ વ પૂજનાદિ કરતા
હૈ. સો ઇષ્ટ-અનિષ્ટકા કારણ તો પૂર્વકર્મકા ઉદય હૈ, અરહન્ત તો કર્તા હૈં નહીં.
અરહન્તાદિકકી ભક્તિરૂપ શુભોપયોગ પરિણામોંસે પૂર્વપાપકે સંક્રમણાદિ હો જાતે હૈં, ઇસલિયે
ઉપચારસે અનિષ્ટકે નાશકા વ ઇષ્ટકી પ્રાપ્તિકા કારણ અરહન્તાદિકકી ભક્તિ કહી જાતી હૈ.
પરન્તુ જો જીવ પ્રથમસે હી સાંસારિક પ્રયોજનસહિત ભક્તિ કરતા હૈ ઉસકે તો પાપકા હી
અભિપ્રાય હુઆ. કાંક્ષા, વિચિકિત્સારૂપ ભાવ હુએ — ઉનસે પૂર્વપાપકે સંક્રમણાદિ કૈસે હોંગે?
ઇસલિયે ઉસકા કાર્ય સિદ્ધ નહીં હુઆ.
તથા કિતને હી જીવ ભક્તિકો મુક્તિકા કારણ જાનકર વહાઁ અતિ અનુરાગી હોકર
પ્રવર્તતે હૈં. વહ તો અન્યમતી જૈસે ભક્તિસે મુક્તિ માનતે હૈં વૈસા હી ઇનકે ભી શ્રદ્ધાન હુઆ,
પરન્તુ ભક્તિ તો રાગરૂપ હૈ ઔર રાગસે બન્ધ હૈ, ઇસલિયે મોક્ષકા કારણ નહીં હૈ. જબ રાગકા
ઉદય આતા હૈ તબ ભક્તિ ન કરે તો પાપાનુરાગ હો, ઇસલિયે અશુભરાગ છોડનેકે લિયે જ્ઞાની
ભક્તિમેં પ્રવર્તતે હૈં ઔર મોક્ષમાર્ગકો બાહ્ય નિમિત્તમાત્ર ભી જાનતે હૈં; પરન્તુ યહાઁ હી ઉપાદેયપના
માનકર સન્તુષ્ટ નહીં હોતે, શુદ્ધોપયોગકે ઉદ્યમી રહતે હૈં.
વહી પંચાસ્તિકાય વ્યાખ્યામેં કહા હૈઃ — ઇયં ભક્તિઃ કેવલભક્તિપ્રધાનસ્યાજ્ઞાનિનો ભવતિ.
તીવ્રરાગજ્વરવિનોદાર્થમસ્થાનરાગનિષેધાર્થં ક્વચિત્ જ્ઞાનિનોપિ ભવતિ..૧
અર્થઃ — યહ ભક્તિ કેવલ ભક્તિ હી હૈ પ્રધાન જિસકે ઐસે અજ્ઞાની જીવકે હોતી હૈ.
તથા તીવ્રરાગજ્વર મિટાનેકે અર્થ યા કુસ્થાનકે રાગકા નિષેધ કરનેકે અર્થ કદાચિત્ જ્ઞાનીકે
ભી હોતી હૈ.
૧. અયં હિ સ્થૂલલક્ષતયા કેવલભક્તિપ્રધાન્યસ્યાજ્ઞાનિનો ભવતિ. ઉપરિતનભૂમિકાયામલબ્ધાસ્પદસ્યાસ્થાનરાગ
નિષેધાર્થં તીવ્રરાગજ્વરવિનોદાર્થં વા કદાચિજ્જ્ઞાનિનોઽપિ ભવતીતિ.(ગાથા ૧૩૬ કી ટીકા)