-
સાતવાઁ અધિકાર ][ ૨૩૧
સમાધાનઃ — જ્ઞાનીજનોંકો ઉપવાસાદિકકી ઇચ્છા નહીં હૈ, એક શુદ્ધોપયોગકી ઇચ્છા હૈ;
ઉપવાસાદિ કરનેસે શુદ્ધોપયોગ બઢતા હૈ, ઇસલિયે ઉપવાસાદિ કરતે હૈં. તથા યદિ ઉપવાસાદિકસે
શરીર યા પરિણામોંકી શિથિલતાકે કારણ શુદ્ધોપયોગકો શિથિલ હોતા જાનેં તો વહાઁ આહારાદિક
ગ્રહણ કરતે હૈં. યદિ ઉપવાસાદિકસે હી સિદ્ધિ હો તો અજિતનાથ આદિ તેઈસ તીર્થંકર દીક્ષા
લેકર દો ઉપવાસ હી ક્યોં ધારણ કરતે? ઉનકી તો શક્તિ ભી બહુત થી. પરન્તુ જૈસે પરિણામ
હુએ વૈસે બાહ્યસાધન દ્વારા એક વીતરાગ શુદ્ધોપયોગકા અભ્યાસ કિયા.
પ્રશ્નઃ — યદિ ઐસા હૈ તો અનશનાદિકકો તપ સંજ્ઞા કૈસે હુઈ?
સમાધાનઃ — ઉન્હેં બાહ્ય તપ કહા હૈ. સો બાહ્યકા અર્થ યહ હૈ કિ ‘બાહરસે ઔરોંકો
દિખાઈ દે કિ યહ તપસ્વી હૈ’; પરન્તુ આપ તો ફલ જૈસે અંતરંગ પરિણામ હોગેં વૈસા હી
પાયેગા, ક્યોંકિ પરિણામશૂન્ય શરીરકી ક્રિયા ફલદાતા નહીં હૈ.
યહાઁ ફિ ર પ્રશ્ન હૈ કિ શાસ્ત્રમેં તો અકામ-નિર્જરા કહી હૈ. વહાઁ બિના ઇચ્છાકે ભૂખ-
પ્યાસ આદિ સહનેસે નિર્જરા હોતી હૈ; તો ફિ ર ઉપવાસાદિ દ્વારા કષ્ટ સહનેસે કૈસે નિર્જરા ન
હો?
સમાધાનઃ — અકામ-નિર્જરામેં ભી બાહ્ય નિમિત્ત તો બિના ઇચ્છાકે ભૂખ-પ્યાસકા સહન
કરના હુઆ હૈ ઔર વહાઁ મન્દકષાયરૂપ ભાવ હો; તો પાપકી નિર્જરા હોતી હૈ, દેવાદિ પુણ્યકા
બન્ધ હોતા હૈ. પરન્તુ યદિ તીવ્રકષાય હોને પર ભી કષ્ટ સહનેસે પુણ્યબન્ધ હોતા હો તો સર્વ
તિર્યંચાદિક દેવ હી હોં, સો બનતા નહીં હૈ. ઉસી પ્રકાર ઇચ્છાપૂર્વક ઉપવાસાદિ કરનેસે વહાઁ
ભૂખ-પ્યાસાદિ કષ્ટ સહતે હૈં, સો યહ બાહ્ય નિમિત્ત હૈ; પરન્તુ વહાઁ જૈસા પરિણામ હો વૈસા ફલ
પાતા હૈ. જૈસે અન્નકો પ્રાણ કહા ઉસી પ્રકાર. તથા ઇસપ્રકાર બાહ્યસાધન હોનેસે અંતરંગ તપ
કી વૃદ્ધિ હોતી હૈ, ઇસલિયે ઉપચારસે ઇનકો તપ કહા હૈ; પરન્તુ યદિ બાહ્ય તપ તો કરે ઔર
અંતરંગ તપ ન હો તો ઉપચારસે ભી ઉસે તપસંજ્ઞા નહીં હૈ. કહા ભી હૈઃ —
કષાયવિષયાહારો ત્યાગો યત્ર વિધીયતે.
ઉપવાસઃ સ વિજ્ઞેયઃ શેષં લંઘનકં વિદુઃ..
જહાઁ કષાય-વિષય ઔર આહારકા ત્યાગ કિયા જાતા હૈ ઉસે ઉપવાસ જાનના, શેષકો
શ્રીગુરુ લંઘન કહતે હૈં.
યહાઁ કહેગા — યદિ ઐસા હૈ તો હમ ઉપવાસાદિ નહીં કરેંગે?
ઉસસે કહતે હૈં — ઉપદેશ તો ઊઁચા ચઢનેકો દિયા જાતા હૈ; તૂ ઉલ્ટા નીચે ગિરેગા