-
૨૩૨ ] [ મોક્ષમાર્ગપ્રકાશક
તો હમ ક્યા કરેંગે? યદિ તૂ માનાદિકસે ઉપવાસાદિ કરતા હૈ તો કર યા મત કર; કુછ
સિદ્ધિ નહીં હૈ ઔર યદિ ધર્મબુદ્ધિસે આહારાદિકકા અનુરાગ છોડતા હૈ તો જિતના રાગ છૂટા
ઉતના હી છૂટા; પરન્તુ ઇસીકો તપ જાનકર ઇસસે નિર્જરા માનકર સંતુષ્ટ મત હો.
તથા અન્તરંગ તપોંમેં પ્રાયશ્ચિત્ત, વિનય, વૈયાવૃત્ય, સ્વાધ્યાય, ત્યાગ ઔર ધ્યાનરૂપ જો
ક્રિયાએઁ — ઉનમેં બાહ્ય પ્રવર્તન ઉસે તો બાહ્યતપવત્ હી જાનના. જૈસે અનશનાદિ બાહ્ય ક્રિયા
હૈં ઉસી પ્રકાર યહ ભી બાહ્ય ક્રિયા હૈં; ઇસલિયે પ્રાયશ્ચિત્તાદિ બાહ્યસાધન અન્તરંગ તપ નહીં
હૈં. ઐસા બાહ્ય પ્રવર્તન હોને પર જો અન્તરંગ પરિણામોંકી શુદ્ધતા હો ઉસકા નામ અન્તરંગ
તપ જાનના.
વહાઁ ભી ઇતના વિશેષ હૈ કિ બહુત શુદ્ધતા હોને પર શુદ્ધોપયોગરૂપ પરિણતિ હોતી
હૈ વહાઁ તો નિર્જરા હી હૈ; બન્ધ નહીં હોતા ઔર અલ્પ શુદ્ધતા હોને પર શુભોપયોગકા ભી
અંશ રહતા હૈ; ઇસલિયે જિતની શુદ્ધતા હુઈ ઉસસે તો નિર્જરા હૈ ઔર જિતના શુભભાવ હૈ
ઉસસે બન્ધ હૈ. ઐસા મિશ્રભાવ યુગપત્ હોતા હૈ; વહાઁ બન્ધ ઔર નિર્જરા દોનોં હોતે હૈં.
યહાઁ કોઈ કહે કિ શુભભાવોંસે પાપકી નિર્જરા હોતી હૈ, પુણ્યકા બન્ધ હોતા હૈ; પરન્તુ
શુદ્ધભાવોંસે દોનોંકી નિર્જરા હોતી હૈ — ઐસા ક્યોં નહીં કહતે?
ઉત્તર : — મોક્ષમાર્ગમેં સ્થિતિકા તો ઘટના સભી પ્રકૃતિયોંકા હોતા હૈ; વહાઁ પુણ્ય-પાપકા
વિશેષ હૈ હી નહીં ઔર અનુભાગકા ઘટના પુણ્ય – પ્રકૃતિયોંમેં શુદ્ધોપયોગ સે ભી નહીં હોતા.
ઊપર-ઊપર પુણ્યપ્રકૃતિયોંકે અનુભાગકા તીવ્ર બન્ધ-ઉદય હોતા હૈ ઔર પાપપ્રકૃતિયોંકે પરમાણુ
પલટકર શુભપ્રકૃતિરૂપ હોતે હૈં — ઐસા સંક્રમણ શુભ તથા શુદ્ધ દોનોં ભાવ હોને પર હોતા
હૈ; ઇસલિયે પૂર્વોક્ત નિયમ સંભવ નહીં હૈ, વિશુદ્ધતાહીકે અનુસાર નિયમ સંભવ હૈ.
દેખો, ચતુર્થ ગુણસ્થાનવાલા શાસ્ત્રાભ્યાસ, આત્મચિંતવન આદિ કાર્ય કરે — વહાઁ ભી
નિર્જરા નહીં, બન્ધ ભી બહુત હોતા હૈ. ઔર પંચમ ગુણસ્થાનવાલા ઉપવાસાદિ યા પ્રાયશ્ચિત્તાદિ
તપ કરે ઉસ કાલમેં ભી ઉસકે નિર્જરા થોડી હોતી હૈ. ઔર છઠવેં ગુણસ્થાનવાલા આહાર-
વિહારાદિ ક્રિયા કરે ઉસ કાલમેં ભી ઉસકે નિર્જરા બહુત હોતી હૈ, તથા બન્ધ ઉસસે ભી થોડા
હોતા હૈ.
ઇસલિયે બાહ્ય પ્રવૃત્તિકે અનુસાર નિર્જરા નહીં હૈ, અન્તરંગ કષાયશક્તિ ઘટનેસે વિશુદ્ધતા
હોને પર નિર્જરા હોતી હૈ. સો ઇસકે પ્રગટ સ્વરૂપકા આગે નિરૂપણ કરેંગે વહાઁસે જાનના.
ઇસ પ્રકાર અનશનાદિ ક્રિયાકો તપસંજ્ઞા ઉપચારસે જાનના. ઇસીસે ઇસે વ્યવહાર-તપ