-
સાતવાઁ અધિકાર ][ ૨૩૫
દોષ કહે હૈં ઉનકો ટાલતા હૈ, સંવેગાદિક ગુણ કહે હૈં ઉનકો ધારણ કરતા હૈ; પરન્તુ જૈસે
બીજ બોએ બિના ખેતકે સબ સાધન કરને પર ભી અન્ન નહીં હોતા; ઉસી પ્રકાર સચ્ચા તત્ત્વશ્રદ્ધાન
હુએ બિના સમ્યક્ત્વ નહીં હોતા. પંચાસ્તિકાય વ્યાખ્યામેં જહાઁ અન્તમેં વ્યવહારાભાસવાલેકા વર્ણન
કિયા વહાઁ ઐસા હી કથન કિયા હૈ.
ઇસપ્રકાર ઇસકો સમ્યગ્દર્શનકે અર્થ સાધન કરને પર ભી સમ્યગ્દર્શન નહીં હોતા.
સમ્યગ્જ્ઞાનકા અન્યથારૂપ
અબ, શાસ્ત્રમેં સમ્યગ્જ્ઞાનકે અર્થ શાસ્ત્રાભ્યાસ કરનેસે સમ્યગ્જ્ઞાન હોના કહા હૈ; ઇસલિયે
યહ શાસ્ત્રાભ્યાસમેં તત્પર રહતા હૈ. વહાઁ સીખના, સિખાના, યાદ કરના, બાઁચના, પઢના આદિ
ક્રિયાઓંમેં તો ઉપયોગકો રમાતા હૈ; પરન્તુ ઉસકે પ્રયોજન પર દૃષ્ટિ નહીં હૈ. ઇસ ઉપદેશમેં
મુઝે કાર્યકારી ક્યા હૈ, સો અભિપ્રાય નહીં હૈ; સ્વયં શાસ્ત્રાભ્યાસ કરકે ઔરોંકો સમ્બોધન દેનેકા
અભિપ્રાય રખતા હૈ, ઔર બહુતસે જીવ ઉપદેશ માનેં વહાઁ સન્તુષ્ટ હોતા હૈ; પરન્તુ જ્ઞાનાભ્યાસ
તો અપને લિયે કિયા જાતા હૈ ઔર અવસર પાકર પરકા ભી ભલા હોતા હો તો પરકા
ભી ભલા કરે. તથા કોઈ ઉપદેશ ન સુને તો મત સુનો — સ્વયં ક્યોં વિષાદ કરે? શાસ્ત્રાર્થકા
ભાવ જાનકર અપના ભલા કરના.
તથા શાસ્ત્રાભ્યાસમેં ભી કિતને હી તો વ્યાકરણ, ન્યાય, કાવ્ય આદિ શાસ્ત્રોંકા બહુત
અભ્યાસ કરતે હૈં, પરન્તુ વે તો લોકમેં પાંડિત્ય પ્રગટ કરનેકે કારણ હૈં, ઉનમેં આત્મહિતકા
નિરૂપણ તો હૈ નહીં. ઇનકા તો પ્રયોજન ઇતના હી હૈ કિ અપની બુદ્ધિ બહુત હો તો થોડા –
બહુત ઇનકા અભ્યાસ કરકે પશ્ચાત્ આત્મહિતકે સાધક શાસ્ત્રોંકા અભ્યાસ કરના. યદિ બુદ્ધિ
થોડી હો તો આત્મહિતકે સાધક સુગમ શાસ્ત્રોંકા હી અભ્યાસ કરે. ઐસા નહીં કરના કિ
વ્યાકરણાદિકા હી અભ્યાસ કરતે-કરતે આયુ પૂર્ણ હો જાયે ઔર તત્ત્વજ્ઞાનકી પ્રાપ્તિ ન બને.
યહાઁ કોઈ કહે — ઐસા હૈ તો વ્યાકરણાદિકા અભ્યાસ નહીં કરના ચાહિયે?
ઉસસે કહતે હૈં કિ ઉનકે અભ્યાસકે બિના મહાન ગ્રન્થોંકા અર્થ ખુલતા નહીં હૈ, ઇસલિયે
ઉનકા ભી અભ્યાસ કરના યોગ્ય હૈ.
ફિ ર પ્રશ્ન હૈ કિ — મહાન ગ્રન્થ ઐસે ક્યોં બનાયે જિનકા અર્થ વ્યાકરણાદિકે બિના ન
ખુલે? ભાષા દ્વારા સુગમરૂપ હિતોપદેશ ક્યોં નહીં લિખા? ઉનકે કુછ પ્રયોજન તો થા નહીં?
સમાધાનઃ — ભાષામેં ભી પ્રાકૃત, સંસ્કૃતાદિકકે હી શબ્દ હૈં; પરન્તુ અપભ્રંશ સહિત હૈં.
તથા દેશ-દેશમેં ભાષા અન્ય-અન્ય પ્રકાર હૈ, તો મહંત પુરુષ શાસ્ત્રોંમેં અપભ્રંશ શબ્દ કૈસે