-
૨૩૬ ] [ મોક્ષમાર્ગપ્રકાશક
લિખતે? બાલક તોતલા બોલે, પરન્તુ બડે તો નહીં બોલતે. તથા એક દેશકી ભાષારૂપ શાસ્ત્ર
દૂસરે દેશમેં જાયે, તો વહાઁ ઉસકા અર્થ કૈસે ભાસિત હોગા? ઇસલિયે પ્રાકૃત, સંસ્કૃતાદિ શુદ્ધ
શબ્દરૂપ ગ્રન્થ રચે હૈં.
તથા વ્યાકરણકે બિના શબ્દકા અર્થ યથાવત્ ભાસિત નહીં હોતા; ન્યાયકે બિના લક્ષણ,
પરીક્ષા આદિ યથાવત્ નહીં હો સકતે — ઇત્યાદિ. વચન દ્વારા વસ્તુકે સ્વરૂપકા નિર્ણય
વ્યાકરણાદિ બિના ભલી-ભાઁતિ ન હોતા જાનકર ઉનકી આમ્નાય અનુસાર કથન કિયા હૈ.
ભાષામેં ભી ઉનકી થોડી-બહુત આમ્નાય આને પર હી ઉપદેશ હો સકતા હૈ; પરન્તુ બહુત આમ્નાયસે
ભલી-ભાઁતિ નિર્ણય હો સકતા હૈ.
ફિ ર કહોગે કિ ઐસા હૈ તો અબ ભાષારૂપ ગ્રન્થ કિસલિયે બનાતે હૈં ?
સમાધાનઃ — કાલદોષસે જીવોંકી મન્દબુદ્ધિ જાનકર કિન્હીં જીવોંકે જિતના જ્ઞાન હોગા
ઉતના હી હોગા — ઐસા વિચારકર ભાષાગ્રન્થ રચતે હૈં — ઇસલિયે જો જીવ વ્યાકરણાદિકા
અભ્યાસ ન કર સકેં ઉન્હેં ઐસે ગ્રન્થોં દ્વારા હી અભ્યાસ કરના.
તથા જો જીવ શબ્દોંકી નાના યુક્તિયોંસહિત અર્થ કરનેકે લિયે હી વ્યાકરણકા અવગાહન
કરતે હૈં, વાદાદિ કરકે મહંત હોનેકે લિયે ન્યાયકા અવગાહન કરતે હૈં ઔર ચતુરાઈ પ્રગટ
કરનેકે લિયે કાવ્યકા અવગાહન કરતે હૈં, — ઇત્યાદિ લૌકિક પ્રયોજનસહિત ઇનકા અભ્યાસ
કરતે હૈં વે ધર્માત્મા નહીં હૈં. ઇનકા બન સકે ઉતના થોડા-બહુત અભ્યાસ કરકે આત્મહિતકે
અર્થ જો તત્ત્વાદિકકા નિર્ણય કરતે હૈં વહી ધર્માત્મા – પણ્ડિત જાનના.
તથા કિતને હી જીવ પુણ્ય-પાપાદિક ફલકે નિરૂપક પુરાણાદિક શાસ્ત્રોંકા; પુણ્ય-
પાપક્રિયાકે નિરૂપક આચારાદિ શાસ્ત્રોંકા, તથા ગુણસ્થાન – માર્ગણા, કર્મપ્રકૃતિ, ત્રિલોકાદિકે
નિરૂપક કરણાનુયોગકે શાસ્ત્રોંકા અભ્યાસ કરતે હૈં, પરન્તુ યદિ આપ ઇનકા પ્રયોજન નહીં
વિચારતે, તબ તો તોતે જૈસા હી પઢના હુઆ ઔર યદિ ઇનકા પ્રયોજન વિચારતે હૈં તો વહાઁ
પાપકો બુરા જાનના, પુણ્યકો ભલા જાનના, ગુણસ્થાનાદિકકા સ્વરૂપ જાન લેના, તથા જિતના
ઇનકા અભ્યાસ કરેંગે ઉતના હમારા ભલા હૈ, — ઇત્યાદિ પ્રયોજનકા વિચાર કિયા હૈ; સો ઇસસે
ઇતના તો હોગા કિ નરકાદિ નહીં હોંગે, સ્વર્ગાદિક હોંગે; પરન્તુ મોક્ષમાર્ગકી તો પ્રાપ્તિ હોગી
નહીં.
પ્રથમ સચ્ચા તત્ત્વજ્ઞાન હો; વહાઁ ફિ ર પુણ્ય-પાપકે ફલકો સંસાર જાને, શુદ્ધપયોગસે
મોક્ષ માને, ગુણસ્થાનાદિરૂપ જીવકા વ્યવહારનિરૂપણ જાને; ઇત્યાદિ જ્યોંકા ત્યોં શ્રદ્ધાન કરતા
હુઆ ઇનકા અભ્યાસ કરે તો સમ્યગ્જ્ઞાન હો.