-
૨૩૮ ] [ મોક્ષમાર્ગપ્રકાશક
વિચાર નહીં કરતે. ઔર ફલ લગતા હૈ સો અભિપ્રાયમેં જો વાસના હૈ ઉસકા લગતા હૈ.
ઇસકા વિશેષ વ્યાખ્યાન આગે કરેંગે. વહાઁ સ્વરૂપ ભલીભાઁતિ ભાસિત હોગા.
ઐસી પહિચાનકે બિના બાહ્ય આચરણકા હી ઉદ્યમ હૈ.
વહાઁ કિતને હી જીવ તો કુલક્રમસે અથવા દેખા-દેખી યા ક્રોધ, માન, માયા, લોભાદિકસે
આચરણ કરતે હૈં; ઉનકે તો ધર્મબુદ્ધિ હી નહીં હૈ, સમ્યક્ચારિત્ર કહાઁસે હો? ઉન જીવોંમેં
કોઈ તો ભોલે હૈં વ કોઈ કષાયી હૈં; સો અજ્ઞાનભાવ વ કષાય હોને પર સમ્યક્ચારિત્ર નહીં
હોતા.
તથા કિતને હી જીવ ઐસા માનતે હૈં કિ જાનનેમેં ક્યા હૈ, કુછ કરેંગે તો ફલ લગેગા.
ઐસા વિચારકર વ્રત-તપ આદિ ક્રિયાકે હી ઉદ્યમી રહતે હૈં ઔર તત્ત્વજ્ઞાનકા ઉપાય નહીં કરતે.
સો તત્ત્વજ્ઞાનકે બિના મહાવ્રતાદિકા આચરણ ભી મિથ્યાચારિત્ર હી નામ પાતા હૈ ઔર તત્ત્વજ્ઞાન
હોને પર કુછ ભી વ્રતાદિક નહીં હૈં તથાપિ અસંયતસમ્યગ્દૃષ્ટિ નામ પાતા હૈ. ઇસલિયે પહલે
તત્ત્વજ્ઞાનકા ઉપાય કરના, પશ્ચાત્ કષાય ઘટાનેકે લિયે બાહ્યસાધન કરના. યહી યોગીન્દ્રદેવકૃત
શ્રાવકાચારમેં
૧ કહા હૈઃ —
‘‘દંસણભૂમિહ બાહિરા, જિય વયરુક્ખ ણ હુંતિ.’’
અર્થઃ — ઇસ સમ્યગ્દર્શન ભૂમિકા બિના હે જીવ! વ્રતરૂપી વૃક્ષ નહીં હોતે, અર્થાત્ જિન
જીવોંકે તત્ત્વજ્ઞાન નહીં હૈ વે યથાર્થ આચરણ નહીં આચરતે.
વહી વિશેષ બતલાતે હૈં : —
કિતને હી જીવ પહલે તો બડી પ્રતિજ્ઞા ધારણ કર બૈઠતે હૈં; પરન્તુ અન્તરંગમેં વિષય-
કષાય વાસના મિટી નહીં હૈ, ઇસલિયે જૈસે-તૈસે પ્રતિજ્ઞા પૂરી કરના ચાહતે હૈં. વહાઁ ઉસ પ્રતિજ્ઞાસે
પરિણામ દુઃખી હોતે હૈં. જૈસે — કોઈ બહુત ઉપવાસ કર બૈઠતા હૈ ઔર પશ્ચાત્ પીડાસે દુઃખી
હુઆ રોગીકી ભાઁતિ કાલ ગઁવાતા હૈ, ધર્મ સાધન નહીં કરતા; તો પ્રથમ હી સધતી જાને ઉતની
હી પ્રતિજ્ઞા ક્યોં ન લે? દુઃખી હોનેમેં આર્તધ્યાન હો, ઉસકા ફલ અચ્છા કૈસે લગેગા? અથવા
ઉસ પ્રતિજ્ઞાકા દુઃખ નહીં સહા જાતા તબ ઉસકે બદલે વિષય-પોષણકે લિયે અન્ય ઉપાય કરતા
હૈ. જૈસે — તૃષા લગે તબ પાની તો ન પિયે ઔર અન્ય શીતલ ઉપચાર અનેક પ્રકાર કરે,
વ ઘૃત તો છોડે ઔર અન્ય સ્નિગ્ધ વસ્તુકા ઉપાય કરકે ભક્ષણ કરે. — ઇસીપ્રકાર અન્ય
જાનના.
૧. સાવયધમ્મ, દોહા ૫૭