-
૨૪૨ ] [ મોક્ષમાર્ગપ્રકાશક
શાસ્ત્રમેં ઐસા કહા હૈ કિ ચારિત્રમેં ‘સમ્યક્’ પદ હૈ; વહ અજ્ઞાનપૂર્વક આચરણકી
નિવૃત્તિકે અર્થ હૈ; ઇસલિયે પ્રથમ તત્ત્વજ્ઞાન હો ઔર પશ્ચાત્ ચારિત્ર હો સો સમ્યક્ચારિત્ર નામ
પાતા હૈ. જૈસે — કોઈ કિસાન બીજ તો બોયે નહીં ઔર અન્ય સાધન કરે તો અન્ન પ્રાપ્તિ
કૈસે હો? ઘાસ-ફૂ સ હી હોગા; ઉસી પ્રકાર અજ્ઞાની તત્ત્વજ્ઞાનકા તો અભ્યાસ કરે નહીં ઔર
અન્ય સાધન કરે તો મોક્ષપ્રાપ્તિ કૈસે હો? દેવપદ આદિ હી હોંગે.
વહાઁ કિતને હી જીવ તો ઐસે હૈં જો તત્ત્વાદિકકે ભલી-ભાઁતિ નામ ભી નહીં જાનતે,
કેવલ વ્રતાદિકમેં હી પ્રવર્તતે હૈં. કિતને હી જીવ ઐસે હૈં જો પૂર્વોક્ત પ્રકાર સમ્યગ્દર્શન-જ્ઞાનકા
અયથાર્થ સાધન કરકે વ્રતાદિમેં પ્રવર્તતે હૈં. યદ્યપિ વે વ્રતાદિકકા યથાર્થ આચરણ કરતે હૈં
તથાપિ યથાર્થ શ્રદ્ધાન-જ્ઞાન બિના સર્વ આચરણ મિથ્યાચારિત્ર હી હૈ.
યહી સમયસાર કલશમેં કહા હૈઃ —
ક્લિશ્યન્તાં સ્વયમેવ દુષ્કરતરૈર્મોક્ષોન્મુખૈઃ કર્મભિઃ
ક્લિશ્યન્તાં ચ પરે મહાવ્રતતપોભારેણ ભગ્નાશ્ચિરમ્.
સાક્ષાન્મોક્ષમિદં નિરામયપદં સંવેદ્યમાનં સ્વયં
જ્ઞાનં જ્ઞાનગુણં બિના કથમપિ પ્રાપ્તું ક્ષમન્તે ન હિ..૧૪૨..
અર્થઃ — મોક્ષસે પરાડ્મુખ ઐસે અતિ દુસ્તર પંચાગ્નિ તપનાદિ કાર્યોં દ્વારા આપ હી ક્લેશ
કરતે હૈં તો કરો; તથા અન્ય કિતને હી જીવ મહાવ્રત ઔર તપકે ભારસે ચિરકાલપર્યન્ત ક્ષીણ
હોતે હુએ ક્લેશ કરતે હૈં તો કરો; પરન્તુ યહ સાક્ષાત્ મોક્ષસ્વરૂપ સર્વરોગરહિત પદ, જો અપને
આપ અનુભવમેં આયે ઐસા જ્ઞાનસ્વભાવ, વહ તો જ્ઞાનગુણકે બિના અન્ય કિસી ભી પ્રકારસે
પ્રાપ્ત કરનેમેં સમર્થ નહીં હૈ.
તથા પંચાસ્તિકાયમેં જહાઁ અંતમેં વ્યવહારાભાસીકા કથન કિયા હૈ વહાઁ તેરહ પ્રકારકા
ચારિત્ર હોને પર ભી ઉસકા મોક્ષમાર્ગમેં નિષેધ કિયા હૈ.
તથા પ્રવચનસારમેં આત્મજ્ઞાનશૂન્ય સંયમભાવકો અકાર્યકારી કહા હૈ.
તથા ઇહીં ગ્રન્થોંમેં વ અન્ય પરમાત્મપ્રકાશાદિ શાસ્ત્રોંમેં ઇસ પ્રયોજનકે લિયે જહાઁ-તહાઁ
નિરૂપણ હૈ.
ઇસલિયે પહલે તત્ત્વજ્ઞાન હોને પર હી આચરણ કાર્યકારી હૈ.
યહાઁ કોઈ જાને કિ બાહ્યમેં તો અણુવ્રત-મહાવ્રતાદિ સાધતે હૈં? પરન્તુ અન્તરંગ પરિણામ
નહીં હૈં ઔર સ્વર્ગાદિકકી વાંછાસે સાધતે હૈં, — સો ઇસ પ્રકાર સાધનેસે પાપબન્ધ હોતા હૈ.